Құмбала қайда

Түс: құмның ортасындағы ғажайып өлке

Ойынның қызығына берілген Батыр бір кезде қалғып кетті. Түсінде де атыс-шабыс: жау өкшелеп қуып келеді. Кенет аяғы тайып, құмның үстімен сырғанағандай төмен құлдилай берді. Өзін жеп-жеңіл сезініп, жұп-жұмсақ көк майсаға топ ете түсті. Жұмсақ болса да, жер ғой — жамбасы ауырсынып қалды.

Орнынан тұрып, жан-жағына аңтарыла қарады. Айналасында жемісі уылжып піскен неше түрлі ағаш, мұрын жаратын хош иіс, сайраған құстар. Аяғының астында көк майса, самал желмен тербелген гүлдер. «Мәссаған, мынау ертегі әлемі сияқты ғой!» — деп таңғалды.

Қып-қызыл, көздің жауын алатын алманың бірін үзіп алып тістеп көрді — дәмі балдай. Қанша алма жесе де, мұндай дәмді бұрын татпағандай.

Құмбала және Құмқала

Бір кезде сексеуіл түбінен біреу қараңдады. Батыр соңғы күшін жинап: «Көмектесіңіз!» деп айқайлады. Тамақ кеуіп кеткен соң, даусының шыққан-шықпағанын өзі де сезбей қалды.

Әлгі адам естігендей болып жүгіріп келді. Жақындағанда қараса — өзі құрдас бала: өңін күн қаққан, көзі күлімдеген қара бала. Есімі — Құмбала. Ол торсығындағы суды ұсынды. Батыр суға алғаш рет осынша тәтті нәрсе ішкендей болды: бойына қуат жүгіріп, сергіп қалды.

Екеуі Құмбаланың үйіне барды. Бұл — Құмқала шаһары. Мұнда бәрі құмнан жасалған: үйлер қыштан өріліп, әдемі оюлармен безендірілген алып жұмыртқаларға ұқсайды. Аптап ыстықта үйдің іші сап-салқын, жанға рақат.

Қала сәулетті: көшелері түп-түзу, тап-таза. Адамдары көңілді, жүздері жылы. Ешкім бос сенделмейді — әркім бір іспен айналысуда: бірі үй салып жатыр, бірі ұстаханада көрік қыздырып, қыш күйдіріп жатыр. Балалардың ойындары да ерекше: біреуі арқандармен шыр көбелек айналса, біреуі садақ тартып мергендігін шыңдайды, тіпті шахмат ойнағандарды да көресің.

Құмнан жасалған кітап және құмға айналған уақыт

Құмбала Батырдың әңгімесін тыңдап келе жатып: «Сендер кішкентай бір қораппен көп нәрсені тындырамыз дейсіңдер. Сонда жұмысты кім істейді? Білімді қалай аласыңдар?» деп сұрады.

Батыр «білімді он бір жыл мектептен аламыз, кейін жоғары оқу орны…» деп бастап еді, көз алдындағы көрініске таң қалып, сөзін жұтып қойды: үлкен кітаптың жанында кәрісі бар, жасы бар, бір топ адам таласып-тармасып бір бетті оқиды. Оқып біте сала, әлгі бет құмдай сусып төгіліп қалады. Келесі бет те солай.

Құмбала түсіндірді: «Бұл — Ғалым атаның кітабы. Мұнда бәрі құмнан жасалғандықтан ұзаққа шыдамайды. Сондықтан әркім әр сөзді жадына тоқуға тырысады».

«Ал сен ше, кітап оқисың ба?» — деген сұраққа Батыр соңғы рет қашан, қандай кітап оқығанын есіне түсіре алмады. Атасы сыйлаған кітаптардың шаң басып тұрғаны ойына оралып, қысылып қалды. Сонда да: «Иә, әрине, оқимын» деп қоя салды.

Қиял шаһарлары: баланың да, ананың да әлемі

Батыр бір сәт: «Құмбала, мына қала маған таныс сияқты» деді.

Құмбала жымиып: «Әрине таныс. Бұл — сен кішкентай кезде құммен ойнап жүріп соққан шаһарың. Бала қиялыңның жемісі», — деді.

Сосын көктегі ақша бұлтты нұсқап: «Анау Бұлт шаһарына қарашы» деді. Аспанға қараған Батыр аппақ шаһарды көрді: мұнаралары да, керегелері де бұлттан өрілгендей, мәрмәрдай жарқырайды. Ішінен қуанышты балалардың үні естіледі.

Батыр таңғалып: «Бұл менің анамның қиял-шаһары ма?» деп сұрады.

«Иә. Анаңның ойы таза, асқақ болған. Ол шаһардағы балалар — ата-анасынан айырылған балақайлар», — деді Құмбала.

Уақыттың өлшемі

Батыр жан-жағына таңырқай қарап келе жатып, қасындағы Құмбаланың өзгеріп кеткенін аңғарды: енді жанында он тоғыз-жиырма жасар жігіт келе жатыр. Дауысы ғана сәл жуандаған, өңі сол күйі.

— Құмбала? Құмбала қайда? — деп Батыр сасқалақтады.

— Мен ғой Құмбала, — деді ол күлімсіреп. — Бізде уақыт тез өтеді. Жалпы уақыт деген салыстырмалы нәрсе. Бір өлшемде ұзақ көрінген өмір, басқа өлшемде қысқа болуы мүмкін. Сондықтан әр сәтті қадірлеу керек. Ол құм сияқты сусып өте береді…

Жау және қоштасу

Кенет шаһардың үстінен: «Жау шапты!» деген дауыс көтерілді. Жігіттер лезде қаруланып, атқа қонды. Арасында Құмбала да бар. Батыр да ере шықты.

Шаһар сыртында мұздай қаруланған жау әскері көрінді: түрлері суық, қатал. Батырға олар таныс болып шықты — өзі компьютерде ойнайтын ойынның кейіпкерлеріне ұқсайды. Бірақ тірідей көргенде үрейі басқаша екен.

Құмбала сыбырлай сөйлеп: «Батыр, бұл — сенің қазіргі қиялыңдағы әлемнің әскерлері. Көрдің бе: адамның ойы ластанса, әлемді құртатын нәрсе пайда болады. Қоштасатын сәт келді. Саған айтарым: уақытыңды бағала, ойыңды ластама», — деді.

Шайқас басталды. Құмбала алғы шепте атой салды. Кенет екі жақтың да әскері көз алдында құмға айнала бастады. Құмбаланың денесі де сусып бара жатты. Батыр ұмтылғанда, Құмбала күлімдеп: «Батыр, тез кет! Ұмытпа: сенің уақытың қадірлі. Оны бағалай біл! Соңғы құм түскенше еліңе жетіп үлгер. Әйтпесе осында қалып қоясың. Мен өз өміріме ризамын!» деді де, құмға айналып кете барды.

Аз ғана уақыт бұрынғы қалың әскердің орнында екі үйінді құм төбешік қана қалды — дәл осы жерде ештеңе болмағандай.

Батыр алып шаһарға қарағанда, ол үлкен құмсағатқа айналыпты: уақытты өлшейтін құм төмен суылдап төгіле бастады. Сонда ғана бәрін түсінді — өзіне түскен жерге жету керек.

Ояну: алақандағы құм

Батыр жанталаса жүгірді. Жүгірген сайын әлгі алақандай мекен алыстай бергендей: сағым сияқты, жеткізер емес. Көз жасы тыйылмады — Құмбала үшін бе, әлде осында қалып қоям деген қорқыныштан ба, өзі де білмеді. Құм аяғын көтертпейді. Құмсағат соңғы түйірлерін төгіп жатқанда, Батыр қол созған күйі құлап түсті…

Селк етіп оянған Батыр өңі мен түсін ажырата алмай біраз отырды. Тамағында өксік тұр. Мониторға қараса — әлдеқашан жеңіліп қалыпты. Жұдырығын жазып қалса, алақанындағы бір уыс құм еденге төгілді.