Қазақша рефераттар

Ауаға қатысты тығыздығы

Күкірт ангидриді, меркаптандар, көмірқышқыл газы және күкірт көміртегі: қасиеттері мен адам ағзасына әсері

Бұл материалда өндіріс пен тұрмыста кездесуі мүмкін төрт заттың — күкірт ангидридінің (SO2), меркаптандардың (RSH), көмірқышқыл газының (CO2) және күкірт көміртегінің (CS2) — негізгі физика-химиялық қасиеттері, уыттылығы және адамға ықтимал әсері жинақталып берілген.

Күкірт ангидриді (SO2)

Негізгі қасиеттері

  • Өткір иісті, түссіз газ (күкірт газы, күкірт қос тотығы).
  • Қайнау температурасы: −10 °C.
  • Ауаға қатысты тығыздығы: 2,2.
  • Судағы ерітіндісі қышқыл реакция береді.

Адам ағзасына әсері

SO2 ең алдымен тыныс алу жолдарын және көзді тітіркендіреді. Жиі кездесетін белгілер: жөтел, қырыл, тамақ пен кеуденің ашуы және ауыруы, жас ағу, мұрыннан қан кету. Айқын тұншығу және бас саңылауларының қысылуы ауыр жағдайда өлімге әкелуі мүмкін.

Иіс/тітіркену шектері (бағдарлық)

Концентрация Әсері
3 мг/м³ Иіс сезілу шегі
20–30 мг/м³ Тамақтың тітіркенуі
50 мг/м³ Көздің тітіркенуі
60 мг/м³ Мұрынның ашуы, түшкіру, жөтел
120 мг/м³ Шамамен 3 минутқа ғана шыдау мүмкін
300 мг/м³ Шамамен 1 минутқа ғана шыдау мүмкін

ШРҚ (шекті рұқсат етілген концентрация)

  • Жұмыс аймағы ауасы: 10 мг/м³.
  • Елді мекендер: орташа тәуліктік — 0,05 мг/м³, ең жоғары бір реттік — 0,5 мг/м³.

Меркаптандар (RSH)

Негізгі қасиеттері

  • Төмен молекулалы меркаптандар — жеңіл ұшатын, түссіз, тез тұтанғыш сұйықтықтар.
  • Тығыздығы судан төмен болуы мүмкін.
  • Суда нашар, ал спирт пен эфирде жақсы ериді.
  • Өзіне тән өткір иісі бар.

Адам ағзасына әсері

Меркаптандар — өткір жүйкелік у, наркотиктік әсері байқалуы мүмкін және бұлшықет ұлпаларының салдануына әкеледі. Ағзаға тыныс алу жолдары, тері және шырышты қабықтар арқылы енеді.

Төмен концентрацияда

Шіріген орамжапыраққа ұқсас иіс сезіледі; жүрек айнуы және бас ауыруы болуы мүмкін.

Жоғарырақ концентрацияда

Құсу, іш өту, несепте ақуыз бен қанның пайда болуы, сіңір тартылуы байқалуы мүмкін. Кейбір меркаптандар үшін бастапқы қозу (қоздырғыш әсер) тән.

ШРҚ (жұмыс аймағы)

  • Метилмеркаптан: 0,8 мг/м³.
  • Этилмеркаптан: 1 мг/м³.

Елді мекендер ауасы үшін метилмеркаптанның ШРҚ мәні: 9×10 мг/м³ (берілген дереккөздегі жазылым сақталды).

Көмірқышқыл газы (CO2)

Негізгі қасиеттері

  • Түссіз газ; қышқылдау дәмі бар (көбіне иіссіз деп сипатталады).
  • Тығыздығы шамамен 1,53 кг/м³, сондықтан желдетілмейтін төмен жерлерде жиналуы мүмкін.
  • Суда жақсы ериді; ерітіндісі әлсіз қышқыл.

Адам ағзасына әсері

CO2 жоғары мөлшерде наркотиктік әсер көрсетуі мүмкін, тері мен шырышты қабықтарды тітіркендіреді. Аз концентрацияда тыныс алу орталығын қоздырады, ал өте жоғары концентрацияда оны тежейді.

Көбіне CO2-тің қауіптілігі оның жоғарылауы ауадағы оттегінің азаюымен қатар жүретін жағдайларда күшейеді — бұл тез арада өлімге әкелуі мүмкін.

2,5–5% CO2 тыныстағанда

  • Бас ауыруы, жоғарғы тыныс алу жолдарының тітіркенуі.
  • Жүрек соғысының жиілеуі, артериялық қысымның жоғарылауы.
  • Жоғарырақ әсерлерде: тершеңдік, құлақтың шуылы, жүрек айну, психикалық қозу, дене температурасының төмендеуі, көрудің нашарлауы.

ШРҚ

Көмірқышқыл газы үшін ШРҚ: 0,5% (көлемдік үлес).

Күкірт көміртегі (CS2)

Негізгі қасиеттері

  • Жағымды эфир иісі бар түссіз, ұшқыш сұйықтық.
  • Жарық әсерінен ішінара ыдырайды; ыдырау өнімдері сарғыш түсті және жағымсыз иісті болуы мүмкін.
  • Қайнау температурасы: 43,3 °C.
  • Тығыздығы: 1,26 г/см³.
  • Суда, эфирде, спиртте ериді; күкірт пен майларды жақсы ерітеді.

Жарылыс қаупі

Ауа қоспасындағы жарылғыш концентрация аралығы: 1,25–50% (көлемдік).

Адам ағзасына әсері

CS2 — өткір жүйкелік у. Ауыр улануда тыныс алудың тоқтауынан өлім болуы мүмкін. Тыныс алу жолдарын, көзді, сондай-ақ орталық және перифериялық жүйке жүйесін тітіркендіреді.

Теріге түскенде тітіркендіріп, майды ерітіп, теріні құрғатады; әжімдену, көпіршіктердің пайда болуы мүмкін.

Сезілу және улану белгілері (бағдарлық)

Концентрация Әсері
> 0,04 мг/м³ Сезілу шегі байқалады
> 1000 мг/м³ Қатты бас ауыруы; ауыр белгілердің даму қаупі
Өте жоғары концентрациялар Тамырлық бұзылыстар, бас айналу, сезім мүшелерінің бұзылуы, сөйлеудің қиындауы, тамақ ауыруы, терінің түршігуі
10 000 мг/м³ Бірнеше рет дем алғаннан кейін естен тану

ШРҚ (жұмыс аймағы)

Күкірт көміртегі үшін ШРҚ: 1 мг/м³.