Баланың бойын есептеу формуласы
Баланың физикалық дамуы
Баланың физикалық дамуы жасына байланысты бойының, дене салмағының, бас айналымының және кеуде айналымының өсуімен сипатталады. Бұл көрсеткіштерді жүйелі бақылау баланың өсу қарқынын бағалауға және ықтимал ауытқуларды ерте анықтауға көмектеседі.
Бойының өсуі
Жаңа туған баланың бойы (ЖТБ)
- Қалыпты аралығы: 46–56 см
- Ұлдар (орташа): 50,7 см
- Қыздар (орташа): 50,2 см
Алғашқы жылдағы орташа өсім
- I квартал: айына 3 см (≈ 9 см)
- II квартал: айына 2,5 см (≈ 7,5 см)
- III квартал: айына 1,5–2 см (≈ 4,5–8 см)
- IV квартал: айына 1 см (≈ 3 см)
Орта есеппен бала алғашқы жылы ≈ 25 см қосады: 1 жасында бойы шамамен 75 см, 6 айында ≈ 66 см болады.
Жасқа байланысты жалпы бағдар
4 жасында бойы туғандағыдан шамамен 2 есе болады.
12 жасында бойы туғандағыдан шамамен 3 есе болады.
2–3 жасқа дейін: айына ≈ 1 см.
3–4 жасқа дейін: айына ≈ 0,5 см.
Бойды есептеу формулалары
4 жасқа дейін
Бой (см) = 100 + 8 × (4 − p), мұнда p — баланың жасы (жыл).
4 жастан кейін
Бой (см) = 100 + 6 × (p − 4), мұнда p — баланың жасы (жыл).
Практикалық мысал: 8 жаста баланың бойы орта есеппен ≈ 130 см. Егер жас көрсеткіштен төмен болса, әр жетіспейтін жылға шамамен 7 см азайтады; артық жас үшін әр жылға 5 см қосады.
Дене салмағы
0–6 ай
m = M + 800 × n
Мұнда M — туғандағы салмақ (г), n — ай саны.
6–12 ай
m = (800 × 6) + 400 × (n − 6)
Мұнда n — ай саны.
6 айлық бала орта есеппен ≈ 4 800 г қосады.
Жасөспірім және мектеп жасы
- 2–11 жас: m (кг) = 10,5 + 2n
- 12–15 жас: m (кг) = 5n − 20
Мұнда n — жас (жыл).
Айлық салмақ қосу (бағдар)
1 ай
≈ 600 г
2 ай
≈ 800 г
3 ай
≈ 750 г
4 ай
≈ 700 г
5 ай
≈ 650 г
Одан әрі айлық қосым орта есеппен біртіндеп төмендейді.
Бас айналымы (БА)
Жаңа туған кезең
ЖТБ бойынша бас айналымы: 34–36 см.
1 жасқа дейін есептеу
Негізгі көрсеткіш: 6 айда ≈ 43 см.
- Жетіспейтін әр ай үшін 1,5 см шегереді.
- Артық әр ай үшін 0,5 см қосады.
2–15 жас аралығы
Негізгі бағдар: 5 жаста БА ≈ 50 см.
- Жетіспейтін әр жыл үшін 1 см азайтады.
- Артық әр жыл үшін 0,6 см қосады.
Кеуде айналымы (КА)
Жаңа туған кезең
ЖТБ бойынша кеуде айналымы: 32–34 см.
1 жасқа дейін есептеу
Негізгі көрсеткіш: 6 айда КА ≈ 45 см.
- Жетіспейтін әр ай үшін 2 см азайтады.
- Артық әр ай үшін 0,5 см қосады.
2–15 жас аралығы
10 жасқа дейін
КА (см) = 63 − 1,5 × (10 − n), мұнда n — жас (жыл).
10 жастан кейін
КА (см) = 63 + (n − 10), мұнда n — жас (жыл).
Бағдарлық нүкте: 10 жаста КА ≈ 63 см.
Бағалауды нақтылау: центиль кестелері
Баланың физикалық дамуын дәлірек бағалау үшін центиль кестелері қолданылады. Олар бой, салмақ және айналым көрсеткіштерінің жасқа сәйкес таралуын салыстыруға мүмкіндік береді.
Денсаулық топтары
Балалар денсаулығының жағдайына байланысты 5 топқа бөлінеді.
I топ
Денсаулығында ауытқуы жоқ, бақылау кезеңінде ауырмаған балалар.
Алдын алу шаралары
- A: күн тәртібін сақтау
- B: тамақтану рационын кеңейту
- C: шынықтыру
- D: егулер
- E: күнтізбелік диспансеризация
- F: лабораториялық тексерулер
II топ
Жиі ауыратын, морфологиялық жетілмегендігіне байланысты функционалдық ауытқулары бар балалар. Бұл топқа арнайы сауықтыру шаралары жүргізіледі.
III–V топтар
Созылмалы аурулары немесе даму ақаулары бар балалар. Жағдайына қарай компенсация, субкомпенсация немесе декомпенсация кезеңдері болуы мүмкін.
Бұл балалар диспансерлік есепке алынады: №30 форма толтырылады және педиатр мен басқа мамандар тарапынан жүйелі бақылау жүргізіледі.