Ертедегі заманда бір түлкі, бір құлан, бір сауысқан үшеуі дос болып, жолдас болады
Достық пен арамдық туралы ертегі
Ертеде бір түлкі, бір құлан, бір сауысқан үшеуі дос болып, жолдас болады. Бір-біріне жамандық ойламасқа ант беріп, уәделеседі.
Құланның тұзаққа түсуі
Күндердің бір күні құлан тұзаққа түсіп, шарқ ұрып босана алмайды. «Өлемін-ау» деп қорқып, түлкі мен сауысқанға жалтақ-жалтақ қарап: «Айла-лағың бар ма?» — деп жалынып, көз жасын төгеді.
Түлкінің ішкі ойы
Түлкі құланның қасына келіп, тұзақты қиып жібермек болған сыңай танытады. Бірақ ішінен: «Құлан өлсе, етін жеймін; ал тұзақшы сойса, ішек-қарнын тастайды. Маған еті тәтті» — деп арам ойға беріледі.
Сөйтіп, ол бір бұтаның түбіне барып, құланның өлер сәтін аңдып, бұғып жата қалады.
Сауысқанның ақылы
Сауысқан мұны көріп, құланға келіп былай дейді: «Менің тұзақтың жібін қиып жіберетін қуатым жоқ. Ал мұны түлкі тісімен шайнаса, оп-оңай қияр еді. Бірақ ол сенің етін көздеп, анау жерде бұғып жатыр».
Сауысқан тағы бір айла ұсынады: «Тұзақшы келгенде, шынымен өлгендей қимылдамай, сіресіп жат. Ол сені бауыздаймын деп тұзақты мойныңнан ағытады. Сол сәтте тұра қашсаң, қолымен ұстай алмай қалады».
Құлан бұл ақылды жөн көріп, айтқанындай сіресіп жатады.
Тұзақшының келуі
Тұзақшы келіп қарап: «Арам өліп қалыпты» — деп ойлайды да, пышағын алып тұзақты ағыта бастайды. Дәл сол сәтте құлан жұлқынып тұрып, қаша жөнеледі.
Тұзақшы апыр-топыр болып, мойнындағы мылтығын жұлып алып, құлан кеткен жаққа қарай атады. Құлан қашқан бағыт — түлкі бұғып жатқан тұс еді.
Арам ойдың жазасы
Құлан ұзап кетеді. Ал мылтықтың оғы бұтаның түбінде жасырынып жатқан түлкіге тиіп, өкпесінен өтіп, жанын шығарады. Түлкінің құйрығы көтеріліп, бір бұлаң етіп барып тынады.
Сөйтіп, тұзақшыға олжа болған — құлан емес, арам ойлы түлкі болады.