Мәтінде қандай мәселелер

Дүниежүзіндегі жеңіл автокөліктер жылына 1 триллион литрдей жанармай жағады. Қазіргі таңда шамамен 806 миллион көлік құралы бар. Көліктің саны да, ауаға шығарылатын зиянды газдың көлемі де қарқынды өсіп келеді. Ал оларға қажетті табиғи отын қоры азайып бара жатыр.

Көлікте пайдаланылатын биоотынның екі түрі бар: биодизель және этанол. Биодизельмен жүретін көліктер дизель отыны мен өсімдік майының қоспасын қолданады. Этанол қант құрағы, жүгері немесе арпа сияқты дақылдардан жасалады. Биоотын да парниктік газдар шығарады, бірақ мөлшері табиғи отынға қарағанда аз.

Электр көліктері тек электр энергиясымен қозғалады. Олардың үнемі зарядталатын үлкен аккумуляторлары бар. Олар атмосфераны ластамайды, бірақ қуаты біткен аккумулятор 10 сағатқа дейін қайта қуат жинайды. Сонымен қатар оларды электрмен қамтамасыз ету көбіне парниктік газдар шығаратын электр станциялары арқылы жүзеге асады.

Сутегімен жүретін көліктер ең тиімді эко-көлік технологиясына жатады. Мұндай көліктердің шығаратын жалғыз қалдығы — су, сондықтан бұл ең таза экокөлік технологиясы деп танылады. Алайда оларды жасау өте қымбат және көпшілікке қолжетімді болғанша көп уақыт қажет.

Базарға қарап тұрсам, әркім барар,
Іздегені не болса, сол табылар.
Біреу атақ алады, біреу маржан,
Әркімге бірдей нәрсе бермес базар.

Әркімнің өзі іздеген нәрсесі бар,
Сомалап ақшасына соны алар.
Біреу ұқпас бұл сөзді, біреу ұғар,
Бағасын пайым қылмай аң-таң қалар.

Сөзді ұғар осы күнде кісі бар ма?
Демеймін жалпақ жұртқа бірдей жағар.
Жазған соң, жерде қалмас — елге тарар,
Біреуден-біреу алып, елге тарар.

Бір кісі емес жазғаным, жалпақ жұрт қой,
Шамданбай-ақ, шырақтар, ұқсаң жарар.
Ит маржанды не қылсын деген сөз бар,
Сәулесі бар жігіттер бір ойланар.

Қожанасыр бір мейрамхананың алдына тауарларын жайып қойып, сауда жасап жатқанда мейрамхананың иесі оған: «Қожеке, күнде мейрамхананың алдындағы тамақтың иісін пайдаланып тұрсыз. Мұның ақысын төлеуіңіз керек!» — дейді. Қожанасыр: «Тамақтың иісіне де ақша төлене ме?» — деп таңданады. Иесі: «Иә, менің палауым мен мантымның өзіне ғана емес, иісіне де төлейсіз. Әйтпесе қазыға барамыз», — дейді.

Екеуі қазыға барады. Қазы: «Ал, Қожеке, бұған не дейсіз?» — дейді. Қожа: «Дұрыс. Тамақтың иісінен аузымның суы құритыны рас. Бірақ мен күнде санап жүрген ақшамның дауысын естіген бұл кісінің ойына да ақша келетіні рас. Ендеше тамақтың иісіне ақшаның дауысымен төлейін, есеп жабылсын», — депті.

Қазіргі мемлекеттерде энергия тапшылығы байқалуда. Көмір, мұнай, табиғи газ сияқты энергия көздерінің сарқылуы немесе қорының азаюы, сондай-ақ қоршаған ортаға тигізетін зиянды әсері күн санап артып келеді. Бүкіл әлем энергия тапшылығынан құтылу үшін баламалы энергия көздеріне көшуді бастап кетті.

Бүгінде әлем ғалымдары энергияның жаңа көзін үздіксіз іздестіруде. Сарқылмайтын дүние жоқ: уран да сарқылатын отынға жатады. Атом энергетикасының келешегіне қауіп төнгендіктен, көптеген елдер жаңғыртылатын қуат көздерін пайдалануды күшейтуде.

Көгілдір отын мен көмірмен жұмыс істейтін станцияларда өндірілетін қуат арзан болғанымен, олардың қоры шектеулі. Сондықтан күн батареялары мен жел станциялары қымбатқа түссе де, энергия өндіру бағытында жаңғыртылатын қуат көздерін құру бүгінгі және болашақ үшін аса маңызды.

Елімізде күн сәулесі болашақтың сарқылмас энергиясы бола алады. Оңтүстік облыстарда жылына 180–250 күн ашық болады, орташа температура 37°С шамасында. Бұл күн энергиясын тұрақты әрі арзан қуат көзі ретінде дамытуға мүмкіндік береді. Күннің жыл сайын жер бетіне түсіретін энергиясы 7,5×10¹⁷ кВт·сағ.

Күн энергиясының маңызды артықшылықтарының бірі — қоршаған ортаға қауіпсіздігі және арнайы жеткізу құралдарының қажет еместігі.

Энергия үнемдеу — көп талқыланатын әрі маңызды мәселелердің бірі. Әрбір тұтынушы өзінің электр энергиясы шығындарын бағалап, «Шығындарды азайта отырып, энергия ресурстарын қалай ұтымды пайдалануға болады?» деген сұрақ қоюы тиіс.

Мамандардың пікірінше, пәтерді жарықтандыруға электр энергиясының бестен бір бөлігі жұмсалады. Сарапшылар энергия үнемдейтін шамдарды сатып алуға және энергия тиімділігі A және B класына жататын тұрмыстық техникаларды таңдауға кеңес береді.

Статистика бойынша үйдегі шамдар электр энергиясының 20 пайызын тұтынады. Сондықтан қыздыру шамдарын энергия үнемдейтін шамдарға ауыстыру отбасы бюджетіне елеулі үнем әкелуі мүмкін.

Энергия үнемдейтін шамдар қыздыру шамдарынан 5–7 есе қымбат болғанымен, айына шамамен 1,8 кВт энергия тұтынады. Ал қыздыру шамын қолданғанда айлық тұтыну 9 кВт-қа дейін жетеді.

Қызмет ету мерзімі де айтарлықтай өзгеше: энергия үнемдейтін шамдар 5–10 жылға дейін, ал қыздыру шамдары шамамен 1 жыл қызмет етеді. Қыздыру шамдарында электр энергиясының 90 пайызы жылуға кетеді, ал энергия үнемдейтін шамдарда энергияның көп бөлігі жарыққа айналады.