Қолың сынып қалмайды ғой одан
Тіс ауруы мен ұмыт қалған фамилия
Отставкадағы генерал-майор Бульдеевтің тісі қатты ауырды. Ол ауырсынуды басу үшін неше түрлі «емді» байқап көрді: аузын арақпен, коньякпен шайды, ауырған тістің түбіне темекі, апиын, скипидар, керосин басты, ұртына йод жақты. Құлағын спиртке малынған мақтамен тығындап алды. Бірақ соның ешқайсысы да көмектеспеді.
«Үшкіріп емдейтін» адам туралы әңгіме
Сол үйде жұмыс істейтін приказчик Иван Евсеич бір кезде өз уезінде алым-салық жинаушы болып істеген Яков Васильевичті еске салады. Айтуынша, ол тісті «үшкіріп» емдегенде алдына жан салмайтын: терезеге қарап күбірлеп үшкірсе болды, ауырсыну пышақ кескендей басылатын көрінеді.
Қазір ол адам қызметтен шығарылғаннан кейін Саратовта қайын енесінің қолында тұрып, күнкөрісін тіс емдеумен тауып жүр екен. Қала тұрғындарын үйінде қабылдайды, ал басқа жақтағыларға емдеу жолын жеделхатпен жіберетін көрінеді.
Генералдың әйелі бұл мүмкіндіктен айрылмауды өтінеді: сенбесе де, жеделхат жіберудің еш қиындығы жоқ екенін айтады. Ақыры Бульдеев көнеді: «Мұндайда алым-салық жинаушы былай тұрсын, шайтанға да жеделхат жіберерсің…» дейді.
Бәрін тығырыққа тіреген нәрсе — фамилия
Жеделхат жазу үшін ең керегі — алым-салық жинаушының фамилиясы. Бірақ дәл сол фамилия Иван Евсеичтің есінен шығып кетеді. Есінде қалғаны жалғыз-ақ: «жылқы аттас» бір қарапайым фамилия болғаны.
Іздеу қалай жүрді
Үй ішіндегілер бірінен соң бірі әртүрлі нұсқа айта бастайды. Иван Евсеич те, генерал да, балалар да «атқа қатысты» фамилияларды тізіп шығады.
Нәтиже
Кешке дейін фамилия табылмайды. Жеделхат жіберілмей қалады. Генерал түні бойы тыныш таппай, ауырсынудан әрі-сәрі күйге түседі.
Генерал тіпті сол фамилияны тапқан адамға бес сом беретінін айтады. Бірақ ақша да, абыржу да, «тіл ұшындағы сөзді» ұстап қала алмайды.
Қарапайым шешім және кеш келген «таптым!»
Таңертең генерал шыдай алмай, дәрігер шақыртады. Дәрігер келіп, ауырған тісті жұлып тастайды. Ауырсыну сол сәтте-ақ басылады. Генерал ақыры тыныштық табады.
Дәрігер кетіп бара жатып, Иван Евсеичтен сұлы сатып алғысы келетінін айтады. Дәл осы сөз приказчиктің ойындағы түйінді шешеді: ол оқыс күлімдеп, қолын шапалақтап, дәл құтырған ит қуғандай жүгіре жөнеледі.
Ол кабинетке ентіге кіріп: «Таптым! Фамилиясы — Сұлыбаев!» — дейді. Бірақ генералдың жауабы суық шығады: енді оған «жылқы аттас фамилияның» керегі жоқ. Тісі жұлынып, мәселе жабылған.
Астарындағы ой
- Адамды кейде ауру емес, күту мен күмән қажытады.
- Ең «қажетті» сөз көбіне қысым күшейгенде ұмытылады — ал қысым басылғанда өзінен-өзі табылып жатады.
- Қарапайым амал (дәрігер, нақты ем) кейде ұзаққа созылған үміттен тиімдірек.
Аударған: З. Ахметов