Сәкеңнің үнемі балаларына айтатыны
Сәкең туралы әңгіме
Сәкеңді жұрт көп оқиды, көп ізденеді, өз саласының мықты маманы деп айтады. Бір жылдары жастық шағында үлкен қалаға барып білім алып келген екен. Сол кезде ел ішінде қарт әке-шешесі ғана қалғандай. Оқуын бітірген соң, сол қалада қызметте қалуына мол мүмкіндік бола тұра, ата-анасына алаңдап, елге оралады. Мұндай білімді жігіттің ауылға да керегі бар еді.
Қара шаңырақтың орны
Сәкең елге келген соң еңбекке белсене кіріседі, отбасын құрады. Айта кетерлік бір жайт: Сәкеңнің сүйіп қосылған жары ата-енесіне бәйек болып, бар қызметін жасап, күтіп-бағып, қас-қабағына қарапты. Қарттар дүниеден өтерінде келіні мен баласына алғысын жаудырып өткен деседі. Содан ел ішінде: «Ата-анаға қарасаң, Сәкеңдердей-ақ қара!» деген сөз аңыз болып қалыпты.
Кейін Сәкең жаңа үй салуға кіріскенде, біреулер: «Үйді ана беткейден неге тұрғызбайсыз? Жаңа үйлердің бәрі сол жақтан салынып жатыр ғой» деген екен.
Сонда Сәкең: «Үйді қарттарымның от жаққан жерінен тұрғызам. Үй қара шаңырақтың орнынан көтерілуі тиіс», деп жауап беріпті.
Сәкеңнің балалары сол үйде өсіп-жетілді. Ел оны балаларына жақсы тәрбие берген әке деп айтады.
Тәрбие мен уақыт туралы өсиет
Сәкеңнің балаларына жиі айтатын сөзі мынау еді:
«Өз замандарыңа сай ойнап-күлме деп айтпаймын. Бірақ есті болыңдар. Уақыт деген әне-міне дегенше өтіп кетеді. Сол кезде өз шаңырақтарыңның аясында ғана ұлағат айтушы емес, көпке, өздеріңнен кішілерге де ұлағат айтатын дәрежеге жетіңдер».
Балалары Сәкең айтқан биікке толық көтеріле алды ма, жоқ па — онысын айту қиын. Бірақ ұл-қыздарының ешқайсысы шетке шығып, шалыс баспаған: бәрі де жоғары білім алып, өмірден өз орнын тауыпты.
Заман талабы: тоқтамай оқу
Заман өзгерген тұста Сәкең жиі толғанып: «Оқуды бітірдім, жұмысқа орналастым — енді болды» дейтін кезеңнің өткенін айтатын. Енді әр адам өз саласында үнемі ізденіп, жаңалыққа ұмтылып, өзін өзі жетілдіріп отыруы керек деп түсіндіретін.
Сәкеңнің ойынша, талап әсіресе мұғалімдерге қатты қойылып отыр, бірақ бұл — барлық мамандыққа ортақ өлшем. Қуатты мемлекет болудың жолы да осында: көп оқу, көп іздену, көп білім алу және әр салада өздігінен ізденетін, жаңалық ашатын кадрлардың көбеюі.
Кітап ұсынған сәт
Бірде Сәкең баяғы өзі білім алған үлкен қалаға жолы түсіп барады. Қазақта «қыз — өріс» дейді ғой: сол қалада оқып, кейін тұрмысқа шыққан қызы тұратын. Сәкең онда бірнеше күн болып, қайтарда ескі әдетімен кітап сатып алып қайтады. Сол кітаптардың ішінде өз саласы бойынша жазылған жаңа еңбек те бар еді.
Үйіне келген соң Сәкең әлгі кітапты күні-түні демей оқып шығады. Өзі бұл ілімнен негізі бар, кезінде талай мықты ғалым-ұстаздардан дәріс алған адам. Сол ұстаздар Сәкеңнің көкірегіндегі ілімнің іргетасын ертеректе-ақ бекітіп берген. Кітаптағы жаңашылдыққа сүйсініп, бір сәт «қайтадан жас маман болып бастасам, бұрынғыдан да өнімді еңбек етер едім» деп ойлап, жастықтың өткеніне қынжылады.
Дегенмен түңілуге себеп жоқ: артынан қаулап өсіп келе жатқан жастар бар. Жуырда Сәкеңнің қасына өзі сияқты сол салада оқыған жас әріптесі де жұмысқа келген еді. Сәкең соған іш тартып, жаңа кітапты беріп, пікірлескісі келеді.
«Қойдың кезегі келгенде…»
Сәкең кітапты жұмысына алып келіп, әңгіме арасында есіне түсіріп, жас әріптесіне ұсынады: «Мына кітапты оқып шық. Біздің саламыздан жазылған еңбек екен. Сосын осы жөнінде пікірлесейік», — дейді.
Жігіт қипақтап қалады. Кітапқа зауқы жоқ еді. Алса — ертең «оқып шықтың ба?» деген сұраққа қалатынын ойлайды; алмаса — үлкеннің қолын қайтаруға ыңғайсыз. Ақыры ойланып тұрып: «Сәке, кітап өзіңізде тұра берсін. Кейін бір қойдың кезегі келгенде алып оқырмын», — дейді.
Сәкең бұл жауапқа аң-таң болып: «Ау, шырағым-ау… Дүниежүзінде қаншама мемлекет бар, қаншама халық бар. Сонда солар кітап оқу үшін қойдың кезегі қашан келеді деп күтіп отыра ма?», — дейді.
Отырғандар ду күлгенімен, ешкім: «Кітапты маған беріңізші, Сәке, қарап шығайын» демейді. Керісінше, кітаптан бойын аулақ ұстағандай шегіншектей береді.
Сәкең ішінен бір нәрсеге түңілгендей «өй!» деп, кітапты үстелдің үстіне қоя салады. Су жаңа мұқабалы кітап сол сәтте Сәкеңнен басқа ешкімге керек болмай қалғандай, үстелдің бір бұрышында қоңырайып жата береді.