Оңтүстік Қазақстан облысындағы несие нарығының қазіргі жағдайын талдау
Оңтүстік Қазақстан облысындағы несие нарығы: негізгі үрдістер
Оңтүстік Қазақстан облысы банктерінің қызмет нәтижелері несие нарығын сипаттайтын сандық және салыстырмалы көрсеткіштердің айтарлықтай өзгергенін көрсетеді. 2005 жылғы 1 ақпанда облыстағы экономикаға берілген несие көлемі өткен жылмен салыстырғанда 2,3 есе өсіп, 7 843,5 млн теңгені құрады.
Жалпы несие көлемі (01.02.2005)
7 843,5 млн ₸
Өсуі: 2,3 есе
Орта және ұзақ мерзімді несиелер
3 558 млн ₸
Нақты сектор үлесі: 50%
Өндірістік мақсаттағы несиелер
3 321 млн ₸
Ұзақ мерзімдісі: 1 654 млн ₸
Несиелік салымдардың салалық құрылымында сапалы өзгерістер байқалды: салымдардың 44%-ы өндірістік кәсіпорындарды дамытуға бағытталды. Бұл банктердің өндірістік әлеуетті күшейтуге басымдық бергенін білдіреді.
Салалық құрылым: өсім бар, бірақ теңгерім мәселесі сақталады
Ауыл шаруашылығының үлесінің төмендеуі
Экономиканың жетекші салаларының бірі — ауыл шаруашылығы. Алайда 2005 жылғы ақпанда бұл салаға тиесілі несиелік салымдардың үлесі бар болғаны 6% болды. Салыстыру үшін: 2004 жылғы ақпанда — 29%, ал 2003 жылғы осы кезеңде — 30%.
2003 ақпан
30%
2004 ақпан
29%
2005 ақпан
6%
Ауыл шаруашылығын дамытуға берілген несие көлемі 642 млн теңгені құрады.
Көлік, құрылыс және байланыс салаларындағы өсім
Тасымалдау, құрылыс және байланыс салаларына берілген несиелердің өскені байқалады. 2003 жылғы ақпанда осы үш салаға бөлінген несиелер жалпы салымдардың 1%-ын ғана құраса, 2004 жылғы ақпанда бұл бағыттар бойынша берілген несие көлемі 81 млн теңге болып, үлесі 2,5%-ға жетті.
Сауданың тұрақты басымдығы
Сауда бұрынғыша несиені көп қажет ететін сала болып отыр. 2003 жылғы ақпанда саудаға берілген несиелер жалпы көлемнің 58%-ын құраған. 2005 жылғы ақпанда бұл салаға бөлінген несие 3 690 млн теңге болып, жалпы несие көлемінің 44%-ын құрады.
Ресурстық база және қаржыландыру көздері
Банктердің несие нарығындағы белсенділігінің артуына клиенттердің депозиттері мен өзге де қаражаттар есебінен қалыптасатын ресурстық базаның ұлғаюы әсер етті. Шаруашылық субъектілерін несиелеу бас банктердің ресурстары есебінен, сондай-ақ «Туран Әлем Банкі», Қазкоммерцбанк және Алматы сауда-қаржы банкі қатысатын ЕБДР несиелік желісі арқылы да жүзеге асырылды.
Несиелеу объектілері бойынша өзгерістер
2005 жылғы ақпанда ОҚО бойынша айналым қаражатын ұлғайтуға 7 527 млн теңге несие бөлінді. Бұл 2004 жылмен салыстырғанда 5 197 млн теңгеге аз, яғни 2,5 есе төмен.
Жаңа құрылысқа несиелік салымдар керісінше айтарлықтай өсті: 2005 жылғы наурызда 1 003 млн теңге бөлінді. 2003 жылы бұл көрсеткіш небәрі 7 млн теңге болған, яғни 996 млн теңгеге артты.
Тартымды бағыттар: мақта өндірісі, тұтынушылық несие және ШОБ
Мақта өндірісі
Банктер табыстылығы жоғары бағыттардың бірі ретінде мақта өндірісін дамытуға ерекше көңіл бөлді. Мақта шаруашылығына ірі банктер тарапынан 20 млн АҚШ доллары көлемінде несие желісі ашылды.
Сыйақы мөлшерлемелері
2004 жылғы желтоқсанда заңды тұлғаларға берілген несиелер бойынша орташа сыйақы мөлшерлемесі жылдық 17%, ал халыққа жылдық 25% болды.
Тұтынушылық несие
Халыққа тұтыну мақсатында берілген несие көлемі де артты: 2005 жылғы ақпанда 569 млн теңгені құрап, өткен жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 17%-ға өсті.
Шағын және орта бизнес (ШОБ)
Екінші деңгейлі банктердің ЕБДР желісі бойынша шағын және орта бизнесті несиелендіру бағдарламасына қатысуы нәтижесінде ШОБ-қа берілген несие көлемі бір жыл ішінде 53%-ға ұлғайып, 2005 жылғы ақпанда 2 196 млн теңгені құрады.
Осы жылдың басында облыс банктері шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға 10 777 млн теңге несие берді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 4,4 есе көп.
Жалпы алғанда, Оңтүстік Қазақстан облысындағы екінші деңгейлі банктердің несие нарығындағы қызметі облыс экономикасында шаруашылық субъектілер белсенділігінің артқанын көрсетеді.
ОҚФ «Туран Әлем Банкі»: нарықтағы орны және көрсеткіштері
Негізгі артықшылықтар
- Депозиттік базаның өсуі бойынша жетекші орындардың бірінде.
- Бірлескен (тұрақты) клиенттік база қалыптасқан.
- Пластикалық карталар шығаруда алдыңғы қатарда.
- Филиалдық желісі ауқымды: 53 филиал және 237 есеп-айырысу-кассалық бөлімше.
- Саудалық қаржыландыру нарығындағы үлесі шамамен 25%.
Ссудалық портфель: өсім және тәуекелді басқару
Резервтер (провизиялар)
Күмәнді және үмітсіз несиелер бойынша құрылған резерв көлемі 2005 жылғы 1 ақпанда 621 мың теңге болды. Осы жыл ішінде шығынды жабу үшін арнайы резервке 1 006 мың теңге бөлінді.
Резервтер өткен жылмен салыстырғанда 282 мың теңгеге өсті. 2004 жылы үмітсіз несиелер бойынша резерв есебінен 446 мың теңге, ал сол несиелер бойынша есептелген пайыздар бойынша 29 мың теңге жабылды.
Портфель көлемі және үлесі
2004 жылы филиалдың несиелік портфелі 449 333 мың теңгеден 1 611 887 мың теңгеге дейін өсіп, 3,6 есе ұлғайды.
Провизия деңгейі 2004 жылғы ақпанда 0,14% болса, 2005 жылғы ақпанда 0,15% болды. 2005 жылғы ақпанда филиал активтеріндегі ссудалық портфельдің үлесі 54%-ды құрады.
Ссудалық портфельдің өзгеру динамикасы (мың теңге)
| Күні | Барлық ссудалық портфель |
|---|---|
| 01/01/04 | 449 333 |
| 01/04/04 | 751 176 |
| 01/07/04 | 1 346 426 |
| 01/10/04 | 2 401 169 |
| 01/01/05 | 1 611 877 |
Есепті жылы портфель 1 162 544 мың теңгеге өсті. Айтарлықтай өсімге жаңа несиелерді беру, сондай-ақ филиалдың меншікті капиталы мен депозиттік базасының ұлғаюы әсер етті.
Филиалдың несиелік портфелінің құрылымы (%)
| Көрсеткіш | 01/01/04 | 01/01/05 |
|---|---|---|
| Шағын және орта бизнеске несиелік салымдардың үлесі | 45,2 | 29,4 |
| Басқа салымдар | 54,8 | 70,6 |
Несиелер сапасы және провизиялар
Портфель сапасына қатысты деректер филиалдың ссудалық портфелі 3,6 есе өскенін көрсетеді. Стандартты несиелер үлесі 0,2%-ға артты, ал күмәнді несиелер үлесі 0,3%-ке төмендеді. Үмітсіз несиелер үлесі 0,02%-ке өсті.
Құрылған провизиялардың негізгі қарызға қатысты көрсеткіші өткен жыл деңгейінде қалды. Құрылымдық тұрғыдан арнайы провизиялардың үлесі 52,2%-дан 25,3%-ға дейін азайып, жалпы провизиялар үлесі 47,8%-дан 74,7%-ға дейін ұлғайды. Бұл несиелік тәуекелді басқарудың жақсарғанын білдіреді.
2005 жылғы ақпанда құрылған провизиялар (мың теңге)
Субстандартты
803
Қанағаттанарлықсыз
1 035
Тәуекелі жоғары күмәнді
100
Үмітсіз
521
Жалпы провизия көлемі: 2 459 мың теңге.
Қарыздарды қайтару және құқықтық жұмыс
Бұрын берілген несиелерді қайтару мақсатында филиалда талап ету жұмыстары жүргізілді. Өткен жылы 10 іс қарызды өндіріп алу туралы, 7 іс келісім міндеттемелерін орындамау туралы және басқа да талаптар бойынша тіркелді.
Жүргізілген жұмыс нәтижесінде 2004 жылы 1 835 мың теңге көлемінде борыш өтелді: оның ішінде 1 027 мың теңге негізгі қарызды өтеуге, 808 мың теңге сыйақыны өтеуге бағытталды. Өтелген соманың барлығы заңды тұлғаларға тиесілі.
Нәтижесінде 2004 жылы несиелерді өтеу есебінен банкке 1 835 мың теңге көлемінде табыс түсті.
Филиалда іске асырылатын негізгі бағдарламалар
- 1 ЕБДР-мен бірлесіп жүзеге асырылатын жеке кәсіпкерлер мен шағын кәсіпорындарға арналған шағын бизнесті несиелеу бағдарламасы.
- 2 ААҚ «Туран Әлем Банкі» Басқармасының 2004 жылғы 5 тамыздағы №152 қаулысымен бекітілген «Автокөлік құралдарын сатып алушыларды несиелеу бағдарламасы».
- 3 ААҚ «Туран Әлем Банкі» Басқармасының 2004 жылғы маусымдағы №43 қаулысымен бекітілген «Халықтың тұтыну тауарларын сатып алуына арналған тұтынушылық несиелендіру бағдарламасы».