Шәріпхан Әбдәлиұлы - Аға зерттеуші көрнекті әдебиет - мәдениеттанушы
Тұлға туралы
Шәріпхан Әбдәлиұлы — көрнекті әдебиеттанушы және мәдениеттанушы, аға зерттеуші (профессор). Ол Шыңжаң қазақтарының қазіргі заман әдебиеті, әдебиет теориясы және мәдениеттану бағыттарында жүйелі зерттеулер жүргізіп, еңбектерін қазақ және қытай тілдерінде жазған. Ағылшын және орыс тілдерін де меңгерген.
Туған күні
1956 ж. 26 қараша
Туған жері
ҚХР, ШҰАР, Іле қаз. автономиялы облысы, Күнес ауданы
Мамандығы
Әдебиеттану, мәдениеттану
Дәрежесі
Аға зерттеуші (2002)
Өмірбаяны және білімі
1976 жылы орта мектепті бітірді. 1978 жылдың қазан айында Тяньцзинь қаласындағы Нанькай университетінің қытай тілі факультетіне оқуға түсті.
1982 жылы шілдеде оқуын аяқтағаннан кейін Шыңжаң қоғамдық ғылымдар академиясының Ұлттар әдебиеті институтында әдебиеттану саласында қызмет атқарып, ғылыми-зерттеу жұмысын бастады.
Оның негізгі зерттеу тақырыптары — Шыңжаң қазақтарының қазіргі заман әдебиетін жүйелі талдау, әдебиет теориясы және мәдениеттану мәселелері.
Негізгі зерттеу бағыты
- Шыңжаң қазақтарының қазіргі заман әдебиеті
- Әдебиет теориясы және әдіснамалық талдау
- Мәдениеттану және мәдени жаңару үдерістері
Қызмет жолы және ұйымдық жұмыс
Академиядағы қызметтері
-
1997 ж. наурыз: Шыңжаң қоғамдық ғылымдар академиясы кітапханасы меңгерушісінің орынбасары болып тағайындалды.
-
2000 ж. желтоқсан: Академия парткомының мүшесі әрі академия басшысының орынбасары міндетіне тағайындалды.
-
2002 ж. қазан: Аға зерттеуші (профессор) атағын алды.
Редакциялық және ғылыми қауымдастықтар
- «Батыс өңірді зерттеу» (қытай тілінде) журналы редакция алқасы төрағасының орынбасары.
- «Шыңжаң қоғамдық ғылымы» журналының бас редакторы болған.
- Шыңжаң қоғамдық ғылымдар академиясының Ғылыми комитет мүшесі.
- Мәдениеттану орталығының меңгерушісі.
- Автономиялы аудан деңгейіндегі ғылыми атақ беру комитеттерінің мүшесі (қоғамдық ғылымдар және кітапхана саласы).
- Таңжарықтану ғылыми қоғамы және Шыңжаң қазақ тіл-мәдениет қоғамының мүшесі.
Ғылыми еңбектері және зерттеу жобалары
Монографиялар мен жинақтар
«Шыңжаң қазақ мәдениетінің жаңаруы»
Мемлекеттік қоғамдық зерттеу тақырыбы негізінде орындалған еңбек. 2000 жылы қабылданып, 2003 жылы ғылыми сараптамадан бірінші дәрежемен өткен.
«Қазақ әдебиеті жасампаздығының шеп бұзу назариясы» (қытай тілінде)
Әдеби шығармашылықтағы жаңашыл ізденістерді теориялық тұрғыдан талдайтын зерттеу.
«Өре мен өріс» (ғылыми мақалалар жинағы)
Әдебиеттану мен мәдени талдау тақырыптарын қамтитын мақалалар топтамасы.
Негізгі жобаларға қатысуы
Мемлекеттік деңгейдегі жобалар
- «Қытай қазақ әдебиетінің тарихы» (қазіргі заман томы)
- «Шыңжаң аз санды ұлттарының қазіргі заман әдебиеті»
- «Қазақ мәдениетінің айдыны»
Ұжымдық және міндеттемелі зерттеулер
- «21-ғасырға бет алған Шыңжаң» (мәдениет томы)
- Қазақтардың қазіргі салт-санасындағы өзгерістер
- Шыңжаңдағы жасөспірімдерге отандық тәлім-тәрбие беру жөніндегі зерттеу (ұйымдастырушылардың және жетекшілердің бірі)
Мақалаларының өзекті тақырыптары
Қазақ жастары және қосалқы мәдениет
«Шыңжаңдағы қытайша оқыған қазақ жастарындағы қосалқы мәдениетке қысқаша талдау» мақаласында мәдени орта мен білім тілі арасындағы ықпалдастықты сөз етеді.
Әдебиеттегі ашық ойлау мен ілгерілеу
Аз санды ұлттар әдебиетінде «ашық ойлылық» пен жаңашылдыққа ұмтылыс мәдениетін қалыптастыру мәселесін көтереді.
Поэзиядан философиялық өресіне көтерілу
«Поэзиялық ұлттан философиялық ұлт өресіне көтерілу — заман талабы» атты мақаласы қазақтану талқысының өрістеуіне бастамашылық еткен еңбектердің бірі ретінде аталады (Жақып Мырзақанов жетекшілігіндегі талқылаулар аясында).
Мәдениеттегі бұрылыс және әдеби жасампаздық
Қоғамдық өзгерістер кезеңіндегі мәдени трансформацияның аз ұлт әдебиетінің жасампаздығына ықпалын талдайды.
Аудармалары және публицистикасы
Шәріпхан Әбдәлиұлы ғылыми еңбектермен қатар публицистикалық сипаттағы көптеген мақалалар жазған. Сонымен бірге монография, әңгіме, диссертация секілді жанрларды қамтитын жиырмадан аса аударма еңбек жасаған.
Аудармаға мысал
Жақып Мырзақановтың «Қазақ халқы және оның салт-санасы» атты монографиясы Шәріпхан Әбдәлиұлының табысты аудармасымен қытай тілінде жарық көрген.
Марапаттары мен ғылыми бағалануы
Үздік туынды ретінде бағаланған мақала
«Шыңжаң аз санды ұлттар әдебиетінде ашық ойлылық пен басып озу санасын қалыптастыру» атты мақаласы ШҰАР-дың төртінші кезекті саралауында үздік туынды деп танылған.
Монографиялар мен диссертациялар
- «Қазақ әдебиеті жасампаздығының шеп бұзу назариясы» — философия және қоғамдық ғылымдар жетістіктерін саралауда екінші дәрежелі сыйлыққа ие болған.
- «Мәдениеттегі бұрылыс және аз ұлт әдебиеті жасампаздығы» диссертациясы — Шыңжаң қоғамдық ғылымдар академиясының кезекті сыйлығында екінші дәрежелі диссертация ретінде марапатталған.
- «Қазақ әдебиеті жасампаздығының шеп бұзу назариясы» (2003) — аз санды ұлттардың мемлекеттік деңгейдегі 5-кезекті әдебиеттану еңбектерін саралауда үздік жетістік сыйлығын жеңіп алған.
- «21-ғасырға бет алған Шыңжаң» көптомдығының мәдениет томы — ШҰАР-дың философия және қоғамдық ғылымдар таңдаулы жетістіктері саралауында үшінші дәрежелі сыйлық алған.
Халықаралық конференциялар
Шәріпхан Әбдәлиұлы халықаралық деңгейдегі он шақты ғылыми-практикалық конференцияға қатысқан. Олардың қатарында «Ұлттардың фольклорлық мәдениеті және қазіргі заманғы қоғам» атты халықаралық конференция, Қытайдың жаңа әдебиеттану қоғамының төртінші кезекті кеңейтілген мәжілісі, сондай-ақ батыс өңір әдебиетіне арналған конференциялар бар.
Пайдаланылған әдебиет
«Қытайдағы қазақ мамандары». ШҰАР, «Жастар» баспасы.