Қазақша рефераттар

Сипаттау мәтінінің ерекшелігі

Қазақ тілі 2-сынып Сабақ жоспарына қосымша

Мәтіннің түрлері

Жариялаған: Молдабекова С.Н.

Сабақтың мақсаты

  • Оқушыларды мәтіннің түрлерімен таныстыру.
  • Мәтін түрлерінің ішкі құрылымдық ерекшеліктерін түсіндіру.
  • Тірек сызба арқылы мәтін құрауға үйрету.
  • Байланыстырып сөйлеу дағдысын, сөз қолданысын және сөйлеу мәдениетін дамыту.
  • Табиғатты зерделеуге, қорғауға тәрбиелеу.

Сабақтың сипаты

Сабақ түрі
Аралас сабақ
Әдістер
Сұрақ-жауап, түсіндіру, көрнекілік, талдау, шығармашылық-ізденушілік.

Көрнекіліктер

  • Суреттер
  • Интерактивті тақта
  • Тірек сызбалар
  • Оқулық

I. Ұйымдастыру кезеңі

Амандасу. Оқушыларды үш топқа бөлу.

II. Үй тапсырмасын тексеру

197-жаттығу: мәтінге жоспар құру.

  • Әр топтан бір оқушы мәтінді кезектесіп, тізбектей оқиды.
  • Әр топ өздері құрған жоспарды оқып таныстырады.

III. Өткен сабақты бекіту

Сұрақ-жауап:

  • Мәтін дегеніміз не?
  • Мәтіннің қандай бөліктері болады?
  • Мәтіндегі сөйлемдердің орындарын ауыстыруға бола ма?

IV. Жаңа сабақтың тақырыбы мен мақсаты

Оқушыларға сабақтың тақырыбы мен мақсаты таныстырылады: мәтін түрлерін ажырату, олардың құрылымын түсіну және тірек сызба арқылы мәтін құрастыру.

V. Жаңа сабақ

1) Бірінші мәтін: «Сегізаяқ» (әңгімелеу)

Қызықты тапсырма

Мұғалім бір сөз жасырады. Сөз екі бөліктен тұрады: бір таңбалы сан + адамның дене мүшесі = суда тіршілік ететін жәндік.

Жауабы: сегізаяқ.

Талқылау сұрақтары:

  • Бұл мәтін не туралы?
  • Тақырыбы қалай аталады?
  • Мәтіндегі сөйлемдерге қандай сұрақтар қоюға болады?

Үлгі сұрақтар

  • Сегізаяқ не істейді? — баяу қозғалады.
  • Жауын көргенде қайтеді? — құтылып кетеді.
  • Аяқтарын төмен салбыратса не істейді? — ұйқыға батады, ұйықтай береді.

Қорытынды

Берілген тірек сөздер сөйлемдерді өзара байланыстырады. Бұл мәтін әңгімелеу түріне жатады, өйткені оқиға бірізді түрде баяндалады.

Сөйлемдердің орнын ауыстыруға болмайды: құрылым бұзылса, мәтіннің мағынасы түсініксізденеді.

Әңгімелеу мәтінінің ерекшеліктері

  • Не істейді? Не істеді? сұрақтарына жауап береді.
  • Тірек сөздер көбіне етістіктер болады.
  • Сөйлемдер тізбектеле байланысады; негізгі ой көбіне мәтін соңында айтылады.

Тексеру мәтіні: «Ақбөкен»

Ақбөкендер кең даланы мекендейді. Олар топ-тобымен жайылады. Кәрі ақбөкендер қарауыл қарайды. Қауіп төнгенде пысқырып дыбыс береді.

Сұрақ

Бұл мәтіннің қай түрі?

Топтық тапсырма

Тірек сөздерді табыңдар: мекендейді, жайылады, қарауыл қарайды, дыбыс береді.

2) Екінші мәтін: «Лашын» (сипаттау)

Оқулықпен жұмыс: «Лашын» (70-бет). Мәтінге сұрақ қою арқылы сипаттау белгілерін анықтау ұсынылады.

Үлгі сұрақтар

  • Лашын қандай құс?
  • Оның арқасы мен алқымы қандай?
  • Көзі қандай?
  • Қанаты қандай?

Сипаттау мәтінінің ерекшеліктері

  • Сөйлемдер заттың түр-түсін, қасиетін суреттейді.
  • Қандай? сұрағына жауап береді.
  • Тірек сөздер көбіне сын есімдер болады.

3) Үшінші мәтін: «Қайың» (пайымдау)

Мәтін

Қайың — пайдалы ағаш. Өйткені қайыңнан түрлі жиһаздар жасалады. Оның майымен былғары өңделеді. Ол улы газдарды өткізбейді.

Неге бұл — пайымдау?

Бірінші сөйлемде негізгі ой айтылады, ал қалған сөйлемдер сол ойды дәлелдейді.

Пайымдау мәтінінің ерекшеліктері

  • Неліктен? Неге? сұрақтарына жауап береді.
  • Алғашқы сөйлем — негізгі ой; келесі сөйлемдер — дәлел.
  • Тірек сөздер: «өйткені», «себебі», «біріншіден», «екіншіден».

VI. Түсінгендерін тексеру

Тірек сызба арқылы мәтін құрау: «Түйе»

Әр топ бір тақырып бойынша, бірақ әртүрлі мәтін түрімен мәтін құрайды.

1-топ

Әңгімелеу мәтіні

Басы: «Түйе төрт түлік малға жатады…»

Тірек сұрақтар: не істеді, не қылды, қайтті?

2-топ

Сипаттау мәтіні

Басы: «Түйе — сирақтары ұзын, өркешті жануар…»

Тірек сұрақ: қандай?

3-топ

Пайымдау мәтіні

Басы: «Түйе адамға пайдалы, себебі…»

Тірек сұрақтар: неге, неліктен?

VII. Қорытынды кезең

Талқылау сұрақтары:

  • Бүгін сабақта не үйрендіңдер?
  • Ережелер мен ұғымдарды кестеге жазып көрейік: бұрын не білдік, бүгін нені толықтырдық?

Мәтін туралы негізгі ережелер

  1. Мәтін мағына жағынан өзара байланысқан екі немесе одан да көп сөйлемнен құралады.
  2. Мәтіннің тақырыбы болады.
  3. Мәтіннің басы, ортасы, соңы болады.
  4. Мәтінде тірек сөздер және негізгі ой болады.

Мәтіннің түрлері

  • Әңгімелеу
  • Сипаттау
  • Пайымдау

Осы үш түрдің әрқайсысының сұрағы, тірек сөздері және құрылымы әртүрлі екенін анықтадық.

Бағалау

Оқушылардың жұмысы тапсырмаларға қатысуы мен мәтін түрлерін дұрыс ажыратуына қарай бағаланады.

VIII. Үй тапсырмасы

201-жаттығу: күнбағыс туралы сипаттау мәтінін құрастыру.

Тірек сызбалар мен кестелер

1-тірек сызба: Әңгімелеу

Сұрағы
Не істеді? Қайтті? (не істейді?)
Құрылымы
Басы → Ортасы → Соңы
Бірінші сөйлем үлгісі
«Түйе төрт түлік малға жатады…»

2-тірек сызба: Сипаттау

Сұрағы
Қандай?
Құрылымы
Түрі/сипаты → Ерекшелігі → Автор ойы
Бірінші сөйлем үлгісі
«Түйе — сирақтары ұзын, өркешті жануар…»

3-тірек сызба: Пайымдау

Сұрағы
Неге? Неліктен?
Құрылымы
Негізгі ой → Дәлелдер
Бірінші сөйлем үлгісі
«Түйе адамға пайдалы. Себебі, біріншіден…»