Бай күйеулері

Күндердің күнінде Өмірбектің ауылына бір бала келіп, қой бағады. Оның бұл ауылға келуінің себебі де ауыр еді: әкесі мен шешесінен ерте айырылып, жетімдік пен жоқшылықты қатар көріп өседі. Күнкөріс қамымен бір байға жалданады.

Алайда көп ұзамай ауылда жұқпалы ауру шығып, ақсақалдар мен қарасақалдар «ауруды осы бала әкелді» деп, оны елден қуып жібереді. Қуғын көріп қашып келе жатқанда, алдынан баяғы жалданған байдың баласы кездеседі: аң аулап келе жатыр екен.

Ол жалшы баланы танып, «Әй, Бек! Бері кел!» деп шақырып алып, «Неге қашасың? Қайт ауылға!» деп аттың бауырына алып сабайды. Сонда Бек ішінен «кетсем, өшімді алып кетейін» деп ойлайды да, жалынышты кейіп танытып: «Қайтсам қайтайын, артыңа мінгестіре кет!» — дейді.

Байдың баласы еңкейе бергенде, Бек қолынан шап беріп ұстап, оны аттан жұлып түсіреді де, басынан бір тебеді. Сөйтіп, атын да, қару-жарағын да тартып алып, беті ауған жаққа кетеді.

Жол жүріп келе жатса, алдынан бір ауыл кездеседі. Бек сол ауылға келіп, қойшы болады. Бұл — Өмірбектің ауылы еді. Бек осында тұрақтап қалады.

Бір күні Бек суға шомылып келе жатса, Өмірбектің үш қызы да суға бара жатыр екен. Айша Бекті көріп, тұлғасына да, бет-ажарына да қызығады. Уақыт өте келе Айша мен Бек бір-бірін шын сүйіп қалады. Бірақ «қосылайық» деуге байдан именеді.

Бір күні Өмірбек қыздарын жинап, ойын айтады. Сосын бүкіл ел-жұртын шақырып: «Қыздарым, кімді ұнатсаңдар, соны алмамен ұрыңдар» — деп, үшеуіне үш алма береді.

Халық түгел жиналады. Үлкені мен ортаншысы өздері ұнатқан байдың балаларын таңдайды. Ал Айшаның алмасы Бекке тиеді.

Өмірбек Айшаға өкпелеп, екі қызын жасау-жабдығымен ұзатып, Айшаға жасау бермейді. Айша мен Бек өз еңбегімен күн көріп кетеді.

Күндердің күнінде Өмірбек ауырады. Бақсы-балгерлер «киіктің еті шипа болады» дейді. Мұны естіген Бек аңға шығады.

Далада Өмірбектің бай күйеу балалары Бекке кездеседі, бірақ оны танымайды. Ол кезде Бек киік ұстап, бауыздап жатқан екен. Бай күйеулер ет сұрайды. Бек оларға киіктің қарын-сүрінін ғана беріп, ақысына арқаларына таңба басады.

Бір күні Бек баяғы байдың баласынан тартып алған киімді киіп, сол атты мініп, Өмірбектің үйіне барады. Өмірбек Бекті танымай қалады.

Бек: «Сізді ауырды деп еді. Кім жазды?» — деп сұрайды. Өмірбек бай күйеулерім жазды дейді.

Сонда Бек күйеулердің киіктің етін кімнен алғанын айтып береді. Өмірбек сенбейді. Бек: «Нанбасаңыз, күйеулеріңізді шақыртыңыз — өздері анығын айтар» — дейді.

Күйеу балаларын шақыртқанда, арқаларындағы таңба бәрін әшкерелейді. Олар енді тана алмай қалады. Сол сәтте Өмірбек шын мәніндегі байлықтың өлшемі малда емес, адамшылықта екенін ұғынады.