Қазақша рефераттар

Жастар сыбайлас жемқорлыққа қарсы

Сыбайлас жемқорлық: ұғымы және зияны

Сыбайлас жемқорлық (латынша corruptio) ұғымы пара беруді және лауазымды тұлғаның өз қызметтік өкілеттігін жеке пайда табу мақсатында тікелей пайдалануды білдіреді. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл — әрбір азаматтың азаматтық міндеті.

Бүгінде сыбайлас жемқорлық әлемнің көптеген елдерінде, саяси даму деңгейіне қарамастан, әлеуметтік құбылыс ретінде сақталып отыр. Қазақстан да бұл мәселені бастан кешіреді; айырмашылық көбіне оның ауқымы мен көрініс беру формаларында.

Сыбайлас жемқорлық нені тежейді?

  • Әлеуметтік-экономикалық даму үдерісін баяулатады
  • Нарықтық экономиканың қалыптасуын қиындатады
  • Инвестиция тарту процесін тежейді
  • Демократиялық институттарға сенімді әлсіретеді
  • Саяси және қоғамдық институттарға кері әсер етеді
  • Елдің болашақ дамуына елеулі қауіп төндіреді

Жастардың жауапкершілігі және «Таза сессия» бастамасы

Қазақстанның мемлекеттік саясатының негізгі басымдықтарының бірі — сыбайлас жемқорлықпен күрес. Студенттердің сыбайлас жемқорлыққа қарсы көзқарасын қалыптастыру мақсатында университетте тұрақты түрде «Таза сессия» штабы жұмыс істейді.

Штаб қызметінің мәні

  • 1 Жастармен кездесулер өткізу және ашық диалог мәдениетін қалыптастыру.
  • 2 Жемқорлыққа қарсы заңнаманы түсіндіру, сыбайлас жемқорлық ұғымын нақтылау.
  • 3 Алдын алу шараларын жетілдіру және студенттер арасында заңдылық пен адалдық қағидатын орнықтыру.
  • 4 Сыбайлас жемқорлық көріністеріне қарсы әрекет ете білуге тәрбиелеу.

Жастардың алған білімі мен ұстанымы оларды өмірде жемқорлық атаулыға жолықтырмайтын иммунитетке айналса дейміз. Жастар сыбайлас жемқорлыққа қарсы. Елдің болашағы — жас ұрпақтың қолында.

Неліктен «әмбебап рецепт» жоқ?

Қазіргі әлемде сыбайлас жемқорлықпен күресті күшейту жұмысы үздіксіз жүргізіледі және үнемі жетілдіріліп отырады. Дегенмен, барлық елдерге бірдей тиімді болатын бірыңғай әмбебап тетік жоқ.

Әр мемлекет қолданатын әдістер жиынтығы елдің саяси және экономикалық тұрақтылығына ғана емес, сондай-ақ әдет-ғұрпы мен салт-дәстүріне, діни ерекшеліктеріне, құқықтық мәдениет деңгейіне, аумақтық ауқымына, халық саны мен қоныстану тығыздығына да байланысты.

Қазақстанның 2015–2025 жылдарға арналған стратегиясы

Қазақстанда экономиканы жандандыру және ауқымды әлеуметтік жаңғырту жағдайында сыбайлас жемқорлыққа қарсы заманауи әлеуметтік-экономикалық саясатпен тығыз байланысқан біртұтас стратегияның қажеттілігі айқындалды. Осыған байланысты 2014 жылғы 26 желтоқсанда Қазақстан Республикасының 2015–2025 жылдарға арналған сыбайлас жемқорлыққа қарсы стратегиясы бекітілді.

Стратегияның мақсаты

Мемлекеттік саясаттың тиімділігін арттыру, қоғамда кез келген жемқорлық көрінісіне нөлдік төзімділік атмосферасын қалыптастыру арқылы барлық азаматтарды сыбайлас жемқорлыққа қарсы қозғалысқа тарту және Қазақстандағы сыбайлас жемқорлық деңгейін төмендету.

Басты бағыттар

Мемлекеттік қызмет

Мемлекеттік қызмет саласында сыбайлас жемқорлыққа қарсы шараларды күшейту.

Қоғамдық бақылау

Қоғамдық бақылау институттарын енгізу және дамыту.

Мемлекеттік және жеке сектор

Квазимемлекеттік және жеке секторларда алдын алу тетіктерін қалыптастыру.

Құқық қорғау және сот

Құқық қорғау және сот органдарында алдын алу мен ашықтықты күшейту.

Мәдениет

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениет деңгейін қалыптастыру.

Халықаралық ынтымақтастық

Халықаралық серіктестікті кеңейту және үздік тәжірибені енгізу.

Заңнамалық жаңғырту

Осы бағыттар аясында сыбайлас жемқорлық ұғымын нақтылау, жемқорлық құқықбұзушылықтарының шегін айқындау, азаматтық бақылау жүйесін құру және азаматтардың көпшілік ақпаратқа қолжетімділігін қамтамасыз ету мақсатында бірқатар жаңа заңнамалық бастамалар әзірленіп, қабылданады. Олардың қатарында: «Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл туралы», «Қоғамдық бақылау туралы», «Көпшілік ақпаратқа қол жеткізу туралы» заңдар бар.

Күрестің қағидаттары: әділдік, ашықтық, қорғалуы тиіс құқықтар

Сыбайлас жемқорлықпен күрес жүйелі және қағидаттарға негізделген саясатты талап етеді. Бұл бағыттағы іс-қимыл мына ұстанымдарға сүйенеді:

  • Заң мен сот алдында бәрінің теңдігі.

  • Мемлекеттік органдар қызметін нақты құқықтық реттеу (регламенттеу), қызметтің заңдылығы мен жариялылығын қамтамасыз ету және оған мемлекеттік әрі қоғамдық бақылау жүргізу.

  • Азаматтар мен ұйымдардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғау басымдығы, сондай-ақ мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық және саяси-құқықтық жүйелерінде әділдік қағидатын сақтау.

  • Бұзылған құқықтарды қалпына келтіру, зиянды зардаптарды жою және алдын алу.

  • Көмек көрсеткен азаматтардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету және оларды ынталандыру тетіктерін қарастыру.

  • Мемлекеттік қызметті атқаруға уәкілетті тұлғалардың құқықтарын қорғау, олардың және отбасының лайықты өмір сүруіне жағдай жасау (еңбекақы және әлеуметтік кепілдіктер).

  • Өкілеттіктерді негізсіз делегирлеуге жол бермеу, кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік реттеу саласындағы бақылау мен қадағалауды күшейту.

Тәртіптік жаза мерзімдері: жауапкершілік уақтылы болуы тиіс

  1. Мемлекеттік міндеттерді атқаруға уәкілетті адам немесе оған теңестірілген адам сыбайлас жемқорлық құқықбұзушылық не сыбайлас жемқорлыққа жағдай туғызатын құқықбұзушылық жасаған жағдайда, тәртіптік жаза теріс қылық анықталған күннен бастап үш айдан кешіктірілмей белгіленеді және оны теріс қылық жасалған күннен бастап бір жылдан кешіктіріп қолдануға болмайды.
  2. Қылмыстық іс қозғаудан бас тартылған немесе іс қысқартылғанымен, әрекеттерде сыбайлас жемқорлық сипатындағы әкімшілік құқықбұзушылық немесе тәртіптік теріс қылық белгілері болған кезде, жаза қылмыстық іс қозғаудан бас тарту не оны қысқарту туралы шешім қабылданған күннен бастап үш айдан кешіктірілмей қолданылуы мүмкін.

Мәселенің өзегі: институттарды қорғау және сенімді күшейту

Қазақстан ТМД елдерінің ішінде сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес туралы арнайы заң қабылдаған алғашқы мемлекеттердің бірі. Бұл бағыттағы жұмыстың нысаналы әрі тиімді болуы, сондай-ақ сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясаттың тұрақты назарда ұсталуы — жүйелі тәсілдің маңызды бөлігі.

Сыбайлас жемқорлық қоғамға қауіпті әрекет ретінде мемлекеттік басқарудың жекелеген буындарын әлсіретіп, олардың қалыпты және заңды қызмет атқаруына кедергі келтіреді. Ал мемлекеттік органдардың тұрақты әрі әділ жұмысы ғана экономикалық дамуды қамтамасыз етіп, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғауға қабілетті.

Сондықтан мемлекеттік басқару жүйесін қорғау және қылмыстық қол сұғушылықтардың алдын алу — стратегиялық маңызы бар міндет. Мемлекеттік аппарат қоғамды басқарудың қажетті тетігі әрі әртүрлі үдерістердің негізгі реттеушісі болып қала береді.

Тек жазалаумен шектелмейтін күрес

Сыбайлас жемқорлықпен күрес — жеке адамдардың немесе жекелеген топтардың ғана емес, мемлекеттік органдардың, мемлекеттік қызметкерлердің және тұтастай қоғамның ортақ міндеті. Мұны шынайы орындау үшін әрбір лауазым иесі өз ұстанымын ұдайы таза, адал сақтауы керек. Сонда ғана халық сенімі ақталып, қоғамның кедергісіз дамуына нақты үлес қосылады.

Себеппен жұмыс істеу

Бұл мәселе бір сәтте шешілмейді, бірақ тоқтап қалуға да болмайды. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы саясат тек пара алушыларды қудалаумен шектелмейді: қылмыстық қудалау мен заңнаманы жетілдіру маңызды болғанымен, олар ғана жағдайды түбегейлі өзгерте алмайды.

Дертті оның себептеріне әсер ету арқылы ғана жеңуге болады. Әйтпесе біз тек сыртқы белгілермен күресумен шектелеміз. Нақты нәтиже қоғамдық институттармен тығыз әрі тұрақты ынтымақтастық орнағанда, ашықтық пен есептілік күшейгенде ғана келеді.

Қорытынды ұстаным

Нөлдік төзімділік, әділ заң, ашық институттар және азаматтық белсенділік — сыбайлас жемқорлықты азайтудың өзара байланысқан тіректері. Бұл жолда әркімнің таңдауы маңызды.