Ханым мені ертеңді - кеш

Үш ауыз насихаттың қуаты

Ертеде бір байдың жалғыз баласы жылқы бағып жүреді. Бір күні қасына бейтаныс қария келіп: «Балам, бір үйір жылқы берсең, мен саған үш ауыз насихат айтамын» дейді. Бала келісіп, сұрағанын береді.

Кешке үйіне келгенде, әкесі малдың амандығын сұрайды. Бала болған жайды айтқанда, әкесі ашуға мініп, ұлын үйден қуып жібереді.

Жолға шығу және хан ордасы

Әкесінен түңілген жігіт жаңадан үйленген, аяғы ауыр жас келіншегіне: «Күт мені. Әкемнің бір үйір жылқысын үш үйір етіп қайтаратындай ырыс тауып келемін» деп қоштасып, сапарға аттанады.

Бірнеше күн сенделіп жүріп, бір қалаға жетеді. Қаланы аралап жүріп хан ордасына тап болады. Нөкерлері жөн сұрағанда, ол еңбек еткісі келетінін айтады. Хан шақыртып көріп, оны қақпа күзетіне қояды.

Сынақ: адалдық пен азғыру

Көп ұзамай ханның әйелі күзетші жігітке көңіл аударады. Ерсілі-қарсылы айналып: «Маған бол, ойнап-күліп жүрейік» деп азғырады. Жігіттің көңілі ауғанымен, бірден тоқтайды: ол өзіне орын берген орданың жақсылығын есіне алып, «Суын ішкен құдыққа түкірме» деген сөзден аттай алмайды. Сөйтіп, ханымның арбауына көнбейді.

Күдері үзілген ханым өтірік жала жауып, ханды ызаландырады. Хан көміршілеріне: «Ертең таңертең кім бұрын келсе, соны отқа салыңдар» деп бұйырады. Артынша жігітке: «Ертең көміршілерден бір қап көмір әкел» дейді.

Таңғы дәм және тағдырдың бұрылуы

Жігіт ерте тұрып, көміршілерге асыға жөнеледі. Жолда бір кемпір жолын тосып: «Балам, дәм татып кет» дейді. Жігіт асығыс екенін айтса да, кемпір: «Уақыт әлі ерте ғой» деп қояды.

Сол сәтте оның есіне екінші өсиет түседі: «Ертеңгі асты тастама». Ол кемпірдің үйіне кіріп, дәм татады.

Жігіт кейін көміршілерден бір қап көмір алып, ордаға аман оралады. Хан оның тірі келгеніне таңғалып, әйелін сұрастырады. Ақыры көміршілер болған оқиғаны айтады.

Шындықтың сөзі және марапат

Хан ашуға булығып: «Мен баланы отқа салуға бұйырып едім! Сен қандай сиқырсың?» дейді. Сонда жігіт: «Тақсыр, бір тамшы қанымды қиып, шындықты айтайын» деп рұқсат сұрайды.

Ол басынан өткеннің бәрін, қариядан алған үш насихатты, ханымның азғыруынан неге бас тартқанын және кемпірдің дәміне неге тоқтағанын тізіп айтады. Хан жігіттің адалдығына көзі жетіп: «Кінәң жоқ. Ханым өз жазасын өзі тапты» деп, көп дүние беріп, ат мінгізіп, ел-жұртына қайтарып жібереді.

Соңғы сынақ: ашуды тоқтатқан ақыл

Жігіт жол бойы: «Кеткеніме көп жыл болды. Үйдегі әйелімнің хәлі не болды екен?» деп ойлайды. Түн ішінде үйіне білдірмей келсе, әйелі бір жігітпен оңаша бөлмеде қатар тұрған төсекте жатыр екен.

Ашумен қылышын суырып, сілтемек болады. Дәл сол сәтте үшінші өсиет есіне түседі: «Оң қолың ұрыс бастаса, сол қолың арашашы болсын». Ол сол қолымен оң қолын ұстап, өзін тежейді.

Әйелі оянып, қорыққан күйде күйеуін таниды. Жігіт ашумен кінә артқанда, әйелі сабырмен: «Сіз кеткенде мен аяғым ауыр едім. Кеткеніңізге он бес жыл болды. Есептеп көріңіз — жанымдағысы өз балаңыз» дейді.

Жігіт сонда ғана бәрін ұғып, баласымен қауышады, әйелінен кешірім сұрап, татуласады. Сөйтіп, адалдық пен ақылға сүйенген адам ақыры мұратына жетеді.