1988 жылдан Жұлдыз журналының бас редакторы
Мұхтар Мағауин: әдебиет пен тарихтың тоғысындағы тұлға
Мұхтар Мұқанұлы Мағауин (2 ақпан 1940, Баршатас ауылы, Аягөз ауданы, Шығыс Қазақстан облысы) — тарихшы, жазушы, қазақ ауыз әдебиетін зерттеуші ғалым. Филология ғылымдарының докторы, Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1984), Қазақстанның халық жазушысы (1996).
Негізгі қырлары
- Жазушы, прозаик
- Әдебиеттанушы, фольклортанушы
- Тарихи тақырыпты көркем игерген қаламгер
Марапаттар мен атақтар
- Абай атындағы Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы (1984)
- Қазақстанның халық жазушысы (1996)
- «Түркі дүниесіне қызмет» халықаралық сыйлығы (1997)
Өмірбаяны
Мұхтар Мағауин 1940 жылы 2 ақпанда (Семей өңірі, бұрынғы Шұбартау ауданы) дүниеге келген. 1962 жылы Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультетін тәмамдап, 1965 жылы осы оқу орнының аспирантурасын бітірді.
Білімі
- 1962 Қазақ мемлекеттік университеті, филология факультеті
- 1965 Осы университеттің аспирантурасы
Қызмет жолы
1965 жылдан еңбек жолын бастады: «Қазақ әдебиеті» газетінде бөлім меңгерушісі.
1967–1971 жылдары «Жазушы» баспасында бас редактордың орынбасары.
Қазақ КСР Ғылым академиясының М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында аға ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді, сондай-ақ Мәскеудегі М.Горький атындағы Әдебиет институтында қазақ фольклоры мен әдебиет тарихы бойынша арнайы лекциялық курстар жүргізді.
1983–1984 жылдары еркін шығармашылық қызметте болды. 1984–1986 жылдары «Жазушы» баспасының бас редакторы қызметін атқарды.
1988 жылдан бері «Жұлдыз» журналының бас редакторы.
Шығармашылық бағыты мен өзегі
Алғашқы қадамдар
Баспасөз бетінде алғаш рет 1959 жылы көрінді. Ал 1964 жылы «Кешқұрым» атты тұңғыш әңгімесі «Жұлдыз» журналында жарияланды. 1960-жылдары ол, негізінен, әдебиет зерттеушісі ретінде танылды.
Ғылыми мұрасы
«Қобыз сарыны» (1968) монографиясында хандық дәуірдегі ақын-жыраулар шығармашылығы (XV–XVIII ғасырлар) жүйелі түрде талданды. Сонымен қатар ол жыраулық поэзияны кең аудиторияға жақындатқан бірнеше антологияны құрастырып, жариялады.
Антологиялар
- «Алдаспан»
- «Бес ғасыр жырлайды»
- «Ай, заман-ай, заман-ай»
Зерттеу еңбектері мен оқу құралдары
- «Ғасырлар бедері», «Қазақ тарихының әліппесі»
- «Қазақ хандығы дәуіріндегі әдебиет» (оқулық, 1992)
- Хрестоматия (1993) және өзге оқу құралдары
Тарихи проза және «Аласапыран»
Қазақ халқының көрші мемлекеттермен дипломатиялық қарым-қатынасы тарихи-көркемдік тұрғыдан кең бейнеленген «Аласапыран» тарихи дилогиясы 1981–1983 жылдары жарық көрді. Романда Тәуекел хан тұсындағы (XVI–XVII ғасырлар) қоғамдық-әлеуметтік ахуал, Қазақ хандығының Ресей, Иран, Бұқар, Сібір хандықтарымен байланысы, ішкі-сыртқы саяси тартыстар сипатталады.
Көркемдік өзек
Хан мұрагері Ораз-Мұхаммед, оқымысты Қыдырғали Жалайыри, Едіге би ұрпағы Петр Урусов секілді тұлғалармен қатар Томан би, Манақ батыр, Ділшат, Ай-Шешек бегім бейнелері арқылы автор ұлттық мінез бен тарихи кеңістікті бедерлейді. Көшпелі тұрмыс, аңшылық, саятшылық сияқты дәстүрлер шығарманың тынысын кеңейтеді.
Марапат
«Аласапыран» тарихи роман-дилогиясы үшін Мұхтар Мағауинге Абай атындағы Қазақ КСР Мемлекеттік сыйлығы берілді (1984).
Көркем прозаның кең тынысы
Жазушы шығармаларында XX ғасырдағы ауыл мен қала тіршілігі, түрлі әлеуметтік топ өкілдерінің тағдыры психологиялық-философиялық тереңдікпен суреттеледі. Мағауин прозасының бір ерекшелігі — үнемі жаңашылдыққа ұмтылысы: құрылымы бөлек, көркемдік шешімі тосын дүниелер арқылы ой өрісін кеңейтіп отырады.
Белгілі кітаптары
- «Көкмұнар» (роман, 1972)
- «Бір атаның балалары»
- «Шақан Шері»
Кейінгі кезең
- «Мен» (ғұмырбаяндық роман-хамса)
- «Құмырсқа-қырғын» (әңгімелер)
- «Ұлтсыздану ұраны» (мақалалар)
Жинақтары мен аудармалары
- 2002 жылы 13 томдық шығармалар жинағы жарық көрді
- Көптеген еңбектері орыс және өзге тілдерге аударылды
«Жармақ» туралы қысқаша
Чехияда жарық көрген «Жармақ» романы қазақ қоғамының ұзақ тарихи жүлгесі мен бүгінгі психологиялық тартыстарын сабақтастыра бейнелеуімен ерекшеленеді. Бұл шығарма автордың шығармашылық эволюциясын, көркем ойдағы жаңа бұрылыстарын айқын көрсетеді.
Дереккөздер
- Қазақстан баспагерлері мен полиграфистері. Анықтамалық. Алматы: «Білім» баспасы, 2005. 576 бет. ISBN 9965-09-134-Х.
- Абай. Энциклопедия. Алматы: «Қазақ энциклопедиясы» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы. ISBN 5-7667-2949-9.
- Тарихи тұлғалар. Танымдық-көпшілік басылым (мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған). Құрастырушы: Тоғысбаев Б., Сужикова А. Алматы: «Алматыкітап» баспасы, 2009. ISBN 978-601-01-0268-2.