Менің ұстаздық борышым
Адамдық борыш: адал еңбек пен айнымас ар
Менің борышым — халқым үшін адал еңбек ету, білім мен өнер үйрену, келешекке жол көрсету және өзгеге үлгі болатындай із қалдыру. Жаман қылықтан аулақ болып, мансап үшін мақтанға салынбау, бақ үшін арсыз әрекетке бармау — ар алдындағы жауапкершілік.
Ата-анамның үмітін ақтау, сабақты жауапкершілікпен оқу, өзімді үздіксіз дамыту — күнделікті еңбектің өлшемі. Мен үшін борыш — сөз емес, әрекет: ақ жолдан айнымай, бар күшімді сарп етіп, алға ұмтылу.
Өсиет түріндегі жолдар
Адамды биікке бастайтын қағидалар — ар, талап, еңбек және елге қызмет.
Адамдық борышың — халқыңа еңбек қыл.
Ақ жолдан айнымай, ар сақта — соны біл.
Талаптан да білім мен өнер үйрен,
Білімсіз, өнерсіз — болар тұл.
Мақтанға салынба мансаптың тағы үшін,
Нәпсіңе билетпе басыңның бағы үшін.
Өміріңді сарп қыл өлгеніңше —
Жоба тап, жол көрсет келешек қамы үшін.
Қайтадан қайырылып қауымға келмейсің,
Барыңды, нәріңді тірлікте бергейсің.
Ғибрат алар артыңа із қалдырсаң —
Шын бақыт осыны ұқ: мәңгілік өлмейсің.
- Ар
- Өз-өзіңе адалдық, ұят пен жауапкершілікті сақтау.
- Талап
- Білім мен өнерге ұмтылып, тоқтамай іздену.
- Еңбек
- Нәтиже үшін тұрақты әрекет, маңдай тер.
- Үлгі
- Кейінгілерге бағыт болатын дұрыс мінез бен іс.
Отбасы: шағын мемлекет, үлкен тәрбие
«Отбасы — шағын мемлекет» деген сөз бекер емес. Өз отбасымды айрандай ұйыған, тату-тәтті, бірлікте өмір сүріп жатқан қарапайым қазақ отбасыларының бірі деп білемін. Қара шаңырағымыздың ақылшысы, арқа сүйеріміз — әкем, ал анам — мейірімнің, сабырдың, жылылықтың үлгісі.
Тәрбие тамыры — үй ішіндегі сыйластық
«Үлкенге — құрмет, кішіге — ізет» ұстанымы отбасындағы бірлікті нығайтады. Ата-анасын, аға-інісі мен әпке-сіңлісін сыйлаған адам қоғамда да ізгі ниетімен еліне қызмет етеді. Бұл — «ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілерсің» деген мақалдың өмірдегі дәлелі.
Қателескен кезде түсініп, кешіре білетін; дер кезінде ақыл-кеңесін аямайтын; жақсылыққа жетелейтін ата-ана — ең үлкен тірек. Бір-бірін демеп, сүйеу бола білетін, ынтымағы жарасқан отбасы болу — менің тілегім әрі мақсатым. Мен өз отбасыммен мақтанамын.
Менің азаматтық борышым — ата-анамның еңбегін ақтау, елімнің үлкен азаматы болу, халқым үшін еңбек ету. Ол үшін ақ жолдан таймай, білім алып, еңбектеніп, болашақ қамы үшін өмірімді мәнді іске арнағым келеді. Сабақты жақсы оқып, ертең елге пайдасы тиетін маман иесі болуды армандаймын.
Салт-дәстүрді құрметтеу — рухани борыш
Қазақ халқы — салт-дәстүрге бай халық. Бұл байлық елдің мәдениеті мен тәрбиесінің айғағы. Салт-дәстүр — халықтың өмірімен біте қайнасып кеткен рухани және мәдени қазына. Ұрпақ тәрбиесінде әдет-ғұрып, ырым-тиым, жөн-жосық — адамды тура жолға бастайтын берік бағдар.
Ұлттық тәрбие туралы ой
Бауыржан Момышұлы ұлттық дәстүрдің жауынгерлік қасиет тәрбиелеудегі маңызы зор екенін атап өткен. Бұл ойдан отаншылдық, ерлік, мәрттік, жомарттық, адамгершілік секілді қасиеттердің дәстүр арқылы бойға даритынын аңғаруға болады.
Дегенмен бүгінгі күні кейбір салт-дәстүрдің көмескіленіп бара жатқаны қынжылтады. Кейде оларды тек Наурыз мерекесінде ғана еске алатындаймыз. Ал дәстүрден ажырау — әдептің әлсіреуі мен берекенің кетуіне бастау болуы мүмкін.
«Ел боламын десең, бесігіңді түзе»
Отанға сүйіспеншілік отбасындағы тәлімнен басталады. Бала салт-дәстүрін білсе — тарихын таниды, тарихын білсе — отанын таниды. Сол себепті ата-ана, ұстаз және ақсақалдар жастарға дәстүрді үздіксіз үйретіп, мәнін түсіндіріп отырса, ұтарымыз көп.
Үлгі: «Белкөтерер» дәстүрі
Қарияға құрмет — дәстүрдің өзегі.
«Тоқсан көтеремін деген жасым бар еді, быламық ішемін деген асым бар еді» деген сөз бұрынғы қариялардың өмірлік шындығын аңғартады: жасы келген кісілердің тісі болмай, тамақ ішуі қиындағанда оларға арнайы жұмсақ, нәрі мол тағам әзірленген. Бұл — белкөтерер дәстүрі.
Белкөтерерді балалары, көрші-қолаң, сыйлас адамдар әдейі дайындап әкеледі. Риза болған қария батасын береді. Мұнда үлкенге қамқорлық, қадірлеу, бағып-қағу мәдениеті жатыр. Бұл тағам Наурыз, Айт күндері де үлкендерге арнайы ұсынылады.
Наурыз жақындағанда қарияларға белкөтерер әзірлеу — алғыс алудың ғана емес, дәстүрге құрметтің белгісі. Ең дұрысы — мұны тек мерекеде емес, күнделікті өмірде де ұмытпай жүзеге асыру.
Баланың жүрегіне Наурызды жақындату
Баланы патриоттыққа тәрбиелеудің бір жолы — өз мерекесін қадірлету. Басқа жұрттың жаңа жылын балалар асыға күтсе, Әз Наурызды да сондай қуанышқа айналдыру керек. Дәстүрімізде Қыдыр ата — ырыс-құт пен береке дарытушы, жақсылық сыйлаушы қасиетті бейне. «Қыдыр ата келеді» деген сенім баланың үмітін оятып, мерекеге қызығушылығын арттыра алады.
Ұмытылмасын: күнделікті өмірдегі дәстүрлер
Үлкенге — сәлем, қуантқанға — сүйінші, соғымнан — сыбаға, егіннен — кеусен, малдан — көгендік, балаға — базарлық, кішіге — байғазы, сәбиге — көрімдік, көрші қонғанға — ерулік, жетім-жесірге — қолқайыр, мүсәпірге — садақа, алғашқы қымыздан — қымызмұрындық, соңғы қымыздан — сіргежияр, сағынғанға — сәлемдеме, қуанышқа — шашу.
Осыларды ұмытпай, өмірде қолданып жүрсек, дәстүр жалғасады, ұрпақтың бойында имандылық пен адамгершілік орнығады.
Бұл ой біреуге жай сөз болып көрінуі мүмкін, ал біреуге ой салатын қамшы болуы ықтимал.
Ұстаздық борыш: ертеңге жауапты бүгін
Нақыл сөз
«Еліміздің ертеңі мен бүгіні — жас ұрпақтың қолында, ал жас ұрпақтың тағдыры — ұстаздардың қолында». Н.Ә. Назарбаев
Мен үшін мұғалім мамандығы — ең асыл мамандық, барлық мамандықтың негізі. Бұл жолды таңдау үшін жүректің батылдығы, үлкен жауапкершілік және заман талабына сай болуға дайындық керек. Уақыт өткен сайын техника мен технология дамиды, сондықтан біз болашақ ұрпақты өмірге бейім, табысты тұлға етіп тәрбиелеуге міндеттіміз.
Табысты тұлғаның сипаты
- Еңбекқор, мақсат қоя білетін және соған ұмтылатын.
- Адамгершілігі мол, жауапкершілігі жоғары.
- Өз-өзіне сенімді, ортада орны бар.
- Бәсекеге қабілетті, жаңаға бейім.
Заман талабына сай тәрбие беруде адамгершілікті ұмытпау керек. «Ағаш түзу өсу үшін оған көшет кезінде көмектесуге болады, ал үлкен ағаш болғанда оны түзете алмайсың» деген сөздің мәні терең. Баланың бойына жастайынан ізгілік, мейірім, қайырымдылық секілді құндылықтарды сіңіруде отбасы да, педагогтар да шешуші рөл атқарады.
Бастауыш — берік іргетас
Бастауыш мектеп — білім берудің басты іргетасы. Жас маман әр сабаққа үлкен жауапкершілікпен дайындалып, алған білімін дұрыс қолдана білуі тиіс. Өйткені бала ертең қандай адам болып өсетініне мұғалім еңбегінің де ықпалы зор. Бұл — біздің мойнымыздағы үлкен борыш.