Қимас досым едің, берейін
Мейірімнен басталған оқиға
Ертеде бір жігіт аңға шығып, құс салып жүретін. Бір күні биік тастың үстінде отырған көк құсты көреді. Жақындап барса да, құс ұшпайды. «Бұл қандай құс?» деп ұстап алып қараса, қанаты мен құйрығы жұлынып қалған екен.
Жігіт құсқа жаны ашып, оны үйіне алып келіп, атасына көрсетеді. Атасы көк құсқа ұзақ қарап отырып: «Балам, бұл құсты он бес күн бақ. Сосын қалаған жағына ұшырып жібер» дейді.
Он бес күндік қамқорлық
Жігіт атасының айтқанын орындап, көк құсты он бес күн бағады. Сол уақыт ішінде құстың қанаты мен құйрығы қайта өсіп шығады. Он бесінші күні жігіт құсты еркіне қоя беріп: «Қалаған жағыңа ұшып кете бер» дейді.
Көк құс алғыс айтып: «Басыңа қиындық түссе, мені тап. Мен пәлен жерде тұрамын» деп мекен-жайын қалдырып, көкке көтеріліп ғайып болады.
Таршылық пен іздеу
Арада біраз уақыт өтеді. Жігіттің ата-анасы қайтыс болып, өзі мал-мүліктен де, берекеден де айырылады. Киер киім, ішер ас таппай, амалсыздан баяғы көк құсты іздеуге бел буады.
Бірнеше күн жол жүрген соң, алдынан бір жолаушы кездеседі. Жігіт көк құстың ауылын сұрағанда, жолаушы оның қай жерде екенін айтып қана қоймай, маңызды кеңес береді: көк құстың үйіне барса, үлкен сандықтағы кішкене көк қобдишаны сұрасын.
Көк құстың сыйы және шарт
Ертеңіне жігіт көк құстың ауылына жетеді. Көк құс досын құрметпен қарсы алып, киіндіріп, тамақтандырады. Қайтар сәтте: «Не бұйымтайың бар, достым?» деп сұрайды.
Жігіт мал да, жан да сұрамайтынын айтып, сандықтағы кішкене көк қобдишаны ғана сұрайды. Көк құс бұл сырды қайдан білгенін сұраса да, жігіт жолыққан жолаушы жайлы айтпайды.
Маңызды ескерту
Көк құс қобдишаны береді, бірақ қатаң шарт қояды: «Үйіңе жеткенше ашпа».
Шыдамы таусылған сәт
Жігіт қобдишаны қолтығына қысып, ауылына қайтады. Бірақ бірнеше күн жүрген соң, шыдамы таусылып, қобдишаны ашып жібереді. Сол сәтте ішінен екі кептер пыр етіп ұшып шығады.
Жігіт соңдарынан қуып, біреуін ұстап алады. Екіншісін ұстай бергенде, алдынан көкжал арлан бөрі шыға келіп, кептерді қағып алады. Жігіт жалынып сұрағанда, бөрі: «Қайтарып беремін, бірақ бір жылдан кейін өзіңді жеймін» деп шарт қояды.
Жігіттің таңдауы
Ол өз өмірін қатерге тіксе де, досынан алған аманаттың бүлінбеуін ойлайды. Ақыры бөрі кептерді қайтарып беріп, бір жылдан соң келетінін ескертіп кетеді.
Сабақ
Асығыстық кейде қауіп шақырады. Ал аманатқа адалдық — адамның шын болмысын айқындайды.
Қобдишаның құдіреті
Жігіт кептерлерді қайта қобдишаға салып, үйіне жетеді. Сандықты ашқанда екі кептер екі жаққа ұшып барып, үйдің екі есігіне қонады. Сәлден соң үй іші құлпырып, өз-өзінен түрлі тағамдар пайда болады. Осы күннен бастап жігіттің бағы жанып, тұрмысы түзеледі.
Қауіп жақындағанда
Күндер өтіп, бөрі уәде еткен мерзім де жақындайды. Жігіт қорқып отырған кезде, кенет біреу келіп, оны екі иығынан көтеріп, аспанға алып ұшады. Біраздан соң мылтық атылған дауыс естіледі. Қатты шошыған жігіттің тілі байланып қалады.
Есін жиып көзін ашса, қарсы алдында баяғы көк құс отыр екен. Жігіт: «Досым бола тұрып, мені неге мұнша қорқыттың?» деп ренішін білдіреді.
Шындықтың ашылуы
Көк құс бәрін түсіндіреді: жігіт жолда кездескен көкжал бөрі — оның сиқыршы ағасы екен. Ерте кезде дәл сол ағасы көк құстың қанаты мен құйрығын жұлып, елсіз жерге тастап кеткен. Ал жігіт болса көк құсты тауып алып, он бес күн бағып, қайта күш-қуат берген.
Көк құс досына ризашылық ретінде қобдишаны берген. Бірақ қызғаныштан күйген ағасы араға түсіп, кептердің біреуін тартып алмақ болыпты. Ал ол ғажайып кептерлер бір-бірінсіз күшінен айырылатын болғандықтан, бұл — үлкен қауіп еді. Одан бөлек, ағасы жігітті өлтірмек ниетке де барған.
Көк құстың әрекеті
Көк құс аңшыларды тауып, ағасының ізіне салыпты. Бірақ уақыт жетпей қалатынын сезіп, дәл қауіп төнген сәтте өзі ұшып келіп, жігітті аспанға көтеріп әкеткені — сол екен.
Жігіт көк құсқа алғысын айтып, мұндай адал дос тапқанына қуанады. Кейін көк құс аңшылардың ағасын ұстап әкеткенін, енді оның қайта жамандық жасай алмайтынын айтады.
Достықтың өнегесі
Осы күннен бастап екі дос бақытты ғұмыр кешеді. Қиындық туса, бір-бірінің жанынан табылып, қолдау көрсетеді. Ел-жұрт олардың достығын балаларына өнеге етіп айтып отыратын болыпты.