Оңтүстік Қазақстан өңіріндегі Қаратауда туған, 1768 жылы Семей облысының Абай ауданындағы Жүрекжота деген жерде қайтыс болған
Ақтамберді жырау Оңтүстік Қазақстан өңіріндегі Қаратауда дүниеге келіп, 1768 жылы Семей облысы, Абай ауданы аумағындағы Жүрекжота жерінде қайтыс болған. Ол — жорық жырауы, әскербасы, әрі қоғам қайраткері.
Тарихи дәуір және өмір жолы
Қазақ халқы басынан кешірген ұлы күйзелістер кезеңінде өмір сүрген Ақтамберді 17 жасынан бастап қалмақтармен және Орта Азия билеушілерімен болған шайқастарға қатысқан. Бұл соғыстарда ол батылдығымен ерекшеленіп, кейін әскербасылық қабілетімен де көзге түсті.
Талай ұрыста шыңдалып, батыр атанған Ақтамберді жырау тарихқа «Ұлы апат жылдары» болып енген оқиғалардың бел ортасында жүрді. Жоңғарларға қарсы ұлт-азаттық күресті ұйымдастырушылардың бірі болды.
Елді орнықтыру және шаруашылыққа ұмтылыс
Жоңғар мемлекетін талқандап, Қазақстанның шығыс өңірін жау қолынан азат еткеннен кейін, Ақтамберді жырау қазақтарды ата-бабалары қоныстанған ежелгі мекендеріне қайта орналастыруға белсене атсалысты.
Ол өз қарамағындағы қазақ руларын отырықшылыққа бейімдеуге тырысып, арық қазу мен бөген салу ісін ұйымдастырды. Сонымен бірге қазақтарды егіншілікке үйретуді мақсат етті.
Шығармаларының өзегі
Ақтамберді жырау туындылары негізінен нақыл-өсиет үлгісінде келеді. Жырларынан көшпелі қазақ қоғамының ой-арманы, мақсат-мүддесі айқын аңғарылады.
Жылқы — «ер қанаты»
Көшпенділер өміріндегі үй жануарларының, әсіресе жылқының орны мен рөлі туралы толғаулары ерекше биіктен көрінеді. Ол жылқыны «ер қанаты» деп танып, жауға шапқан батырдың сенімді серігі ретінде бейнелейді.
Батырлыққа үндеу
Ақтамберді жырларының негізгі арқауы — ерлікке шақыру, жауға қарсы күреске жігерлендіру. Ол жоңғар билігінде қалған қазақ жерін азат етуді, халықтың еңсесін көтеруді және басқыншыларды түбегейлі жеңуді армандады.
Жауынгерлік рухтың жыршысы
Көптеген өлеңдерінде ол қазақ халқын жауға қарсы жан аямай күресуге шақырады. Сұрапыл соғыстар тұсында туған жырлары XVIII ғасырдағы қазақ жауынгерлерінің өр рухын дәріптеп, ел бірлігі мен намысын алға қояды.
Санат: KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы