Наурыз мейрамы
Мақсаты
1) Білімді тереңдету
Ұлыстың ұлы күні — Наурыз мерекесі туралы түсініктерін кеңейту, мәнін терең ұғындыру.
2) Дүниетанымды дамыту
Ауызекі сөйлеу мен пікір алмасу арқылы оқушылардың дүниетанымын кеңейту.
3) Тәрбиелік бағыт
Елін сүюге, дәстүрлі мерекелерді құрметтеуге, адамгершілік қасиеттерді бойға сіңіруге тәрбиелеу.
Кіріспе: Наурыз — Жаңа жыл
Құрметті қонақтар, ата-аналар, ұстаздар және оқушылар! Бүгін біз көктем мезгіліндегі қазақтың ұлы мейрамы — Наурызды, яғни Жаңа жылды қарсы алу үшін жиналдық.
Наурыздың 22-сінде күн мен түн теңеледі. Бұл күні адамдар бір-бірін мерекемен құттықтап, жеті түрлі тағамнан наурыз көже пісіреді. Үлкендер ақ тілек айтып, бата береді.
Ақ тілек
Жаңа жылдарыңыз құтты болсын! Ескі жылдың ауыртпалығы артта қалып, жаңа жыл жаңа үміт, жаңа тіршілік әкелсін. Әр шаңыраққа береке, бірлік, мәртебе қонсын!
Жүргізушілер сөзі: дәстүр мен ынтымақ
1-жүргізуші
Уа, халайық! Бүгін — ұлыстың ұлы күні. Ата-бабаларымыздың сөзімен айтсақ, ақ түйенің қарны жарылған күн. Бұл — Наурыз мейрамы, Наурыз салтанаты.
«Ұлыс күні қазан толса — ол жылы ақ мол болар. Ұлы кісіден бата алса — сонда олжалы жол болар».
Жыл басы — Наурыз күні айтылған тілектер ақ болып, толық орындалады деп ырым еткен.
2-жүргізуші
Бұл күні ата-әжелеріміз үй-үйді, ауыл-ауылды аралап, наурыз көжеден дәм татқан. Үлкен-кішіге ақ батасын беріп, ізгі тілек тілескен.
Ғасырлар бойы атадан балаға мұра болған осы Наурыз тойы бүгін де есігімізді айқара ашып отыр.
Наурыз тойы тамаша, Наурыз тойы жаңаша. Табиғат та тамаша, тамылжып тұр жараса. Әр жүректен ән тарап, шаттанады шартарап.
Поэтикалық үндеу: «Әз-Наурыз»
Ақ бұлақтарды ақтартып, шың-құздарды шаттатып, тізбектеп тырналарды, шоршытып балықтарды, тербелтіп наз қайыңдарды, төгілтіп жаз жайында әнді… Жеттің бе, әз-Наурыз!
Қош келдің, құтты Наурызым!
Армысыздар, үлкен-кіші ағайын! Бүгін — Самарқанның көк тасы еріген күн. Бүгін — Жыл басы, Жаңа жыл! Ендеше, сіздерді Наурыз мейрамымен шын жүректен құттықтай отырып, 6-сынып оқушыларының ұйымдастыруымен өтетін тәрбие сағатымызды бастауға рұқсат етіңіздер!
Бірге айтылатын құттықтау
Ұлыстың ұлы күні құтты болсын, ағайын!
Наурыз қыздың құттықтауы
Наурыз қыз
Сәлем, ата-аналар! Айналайын, балалар!
Халқым менің аман ба? Жаса жайлы заманда.
Уақыт үдеп келдім мен, бақыт тілеп адамға.
Қудым жерден суықты, қырдан салқын бу шықты.
Ұлыс күнге бүгін мен жеттім міне асыға.
Келген жылым, жақсылыққа басташы. Қуанышпен әр үйдің босағасын атташы.
Келген жылым, болсын әркез бақытты.
Наурыз мейрамы, ең алдымен, адамдардың көрісуінен басталған. Жігіттер төңіректегі бұлақ көзін ашып, бұлақ басына тал еккен. Жаңа шыққан күнге иіліп сәлем берген. Ренжіскен адамдар татуласқан.
Мұғалім баяндауы: Наурыз ұғымдары мен жоралғылар
Жыл басына қатысты атаулар
- Нұр жауған түн — Қызыр түні.
- Алғашқы су — Қарғын.
- Алғашқы қар — Ақша қар, құс қанаты.
- Алғашқы жел — Алтынкүрек.
- Алғашқы көк — Бәйшешек, Наурызшешек.
- Алғашқы белгі — Көрісу.
- Алғашқы бата-тілек: «Ұлыс бақты болсын! Төрт түлік ақты болсын! Ұлыс береке берсін! Пәле-жала жерге енсін!»
- Алғашқы нысан — Самалық айту.
- Алғашқы сый тағам — «Ұйқыашар».
- Алғашқы сыйлықтар — «Діреткізер», «Селтеткізер».
Наурыз көже: жеті түрлі дәм
Наурыз көже жеті түрлі дәмнен әзірленеді: соғымнан қалған ет, қойдың басы, сүт, тұз, сүзілген құрт, бидай (немесе тары, күріш), пияз және сәбіз. Бұл — молшылық пен берекенің нышаны.
Түсінік бойынша, наурыз көжеден дәм татқан жан «жеті дарияның» ырысы мен даналығынан да сусындайды деп сенген. Сондықтан көжені үйме-үй аралап ішкен.
Күн мен түн теңелген сәт қасиетті деп танылып, халқымыз жаңа жылды ерекше ықыласпен қарсы алған.
Самалық (ортақ жауаптасу)
Саумалық, саумалық, саумалық, Қап тауының көк құсы, ұйқыдан көзін ашты ма? (Барлығы: ашты, ашты)
Аяғын жерге басты ма? (Барлығы: басты, басты)
Жүгірді ме, көрдің бе? (Жүгірді, жүгірді, көрдік, көрдік)
Самарқанның көк тасы жібіді ме, көрдің бе? (Жібіді, жібіді, жібіді)
Жаңа келген жақсылықты көрдік пе, көрмедік пе? (Көрдік, көрдік, көрдік)
Ескі жыл шығып, жаңа жыл келді! (Жыл келді, жыл келді!)
Сүті көп, көмірі аз, Жаңа жыл жарылқа, ескі жыл есірке! Ақ мол болсын, қайда барса жол болсын!
Осыдан кейін «қабақ сынды — қайғы кетті» деген ырыммен үйдегі ескі ыдысты сындырып, жамандықты артта қалдыруды меңзеген.
Қызыр ата және ақ бата
Қарсы алу
Қымбатты қонақтар! Енді ортамызға ақ ниетпен, шын пейілмен, дархан көңілмен Қызыр ата келеді. Қане, қарсы алайық.
Бәрі бірге
Қош келдіңіз, Қызыр ата!
Бата (Қызыр ата)
Оу, аман ба, жарандар, алтын таңға қараңдар.
Ерте жайнап атты таң, естіліп тұр шаттық ән.
Жұрағатым қуанып, рахатын тапты жан.
Келе жатыр жылымыз, мейрамдаймыз мұны біз.
Жас балаша нұрланып, жадырайды күніміз.
Ұрпақтардың бағы болсын, арайланған таңы болсын. Ақ батамен қол жайғанның тілегінің бәрі болсын!
«Тамашаға толтырып тұнық төрді, жетті Наурыз үкілеп үміттерді…» — Ұлыстың ұлы күніндегі ақ тілек әр үйге бақыт пен береке болып қонсын.
Ұлттық ойындар және белсенді бөлім
«Бүркіт» ойыны
Балалар «Бүркіт» деп аталатын ұлттық ойынды ойнап көреді. Бұл ойын екі білектің күшін сынауға арналған.
Ойын шарты
Ойнаушы жүресінен отырып, екі аяғының арасынан екі қолын жерге тіреп еңкейеді де, жердегі орамалды түйіншегінен ауызбен іліп алуы керек.
Қол күшін сынау
Наурызда ойналатын ойындарды жалғастырып, 6-сынып ұлдары арасында қол күшін күрестіру сайысы ұйымдастырылады.
«Сен білесің бе?» викторинасы
Келесі кезекте білімді шыңдайтын «Сен білесің бе?» викторинасының сұрақтарына жауап беріледі. Мақсат — дәстүр, ұғым және Наурызға қатысты танымды кеңейту.
Қорытынды тілек
Наурыз мейрамы жүректерге нұр сепсін, жақсылықтың бастауы болсын. Ынтымақ пен бірлік нығайып, еліміз ілгері баса берсін.
Ақжолтай бата-тілек
Ән қосылсын әніңе, сән қосылсын сәніңе!
Ырысты боп жаңа жыл, бақ дарысын бәріңе!
Ой қосылсын ойыңа, бой қосылсын бойыңа!
Аман-есен жетейік келер Наурыз тойына!