Бірінші ауылымыз - Төле бидің ауылы
Сабақтың мақсаты
Тілді дамыту
Өтілген тақырып арқылы оқушылардың сөйлеу мәдениетін жетілдіру, тіл байлығын арттыру.
Шешендікке баулу
Сезімтал, сөзге ұста болуға ұмтылдыру; өз ойын нақты әрі әсерлі жеткізу дағдысын қалыптастыру.
Құндылық пен дәстүр
Мақал-мәтелдер арқылы ұлттық әдеби мұраны, шешендік өнерді, салт-дәстүрді қадірлеуге тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, түгелдеу.
- Оқу құралдарын тексеру, сынып тазалығына көңіл бөлу.
- Оқушылардың назарын сабаққа шоғырландыру.
2) Үй тапсырмасын пысықтау
Үйге берілген шешендік сөздер бойынша оқушыларға бірнеше сұрақ қойылады. Бүгінгі сабақ — осыған дейін өткен материалды қаншалықты меңгергенімізді анықтауға бағытталған саяхат-сабақ.
3) Кіріспе: шешендік сөздің мәні
Шешендік сөздер — халықтың қажетті мұрасы. Олар — тәрбие құралы, өмірлік ұстанымға айналған өнеге. Қазақ халқы қандай қиын кезеңдерді бастан кешірсе де, би-шешендердің сөзін жадында сақтап, жаттап айтып, одан үлгі алуды тоқтатпаған.
Би-шешендер шындықты айтып, аз сөзге көп мағына сыйғызып, халықтың рухани қажетін өтеген. Шешендіктің негізгі мақсаты — адамдарды иландыру, айтқысы келген ойды дәл жеткізіп, сендіру.
Шешендер сөз тапқыш, сезімтал, суырыпсалма ақынға тән қасиеттерді бойына жинақтаған. Олар ел бірлігі, жер қорғау, адамдық қасиет туралы ой қозғап отырған.
Тұлғалар
- Төле би
- Әйтеке би
- Қазыбек би
- Саққұлақ шешен
4) «Саяхат» сабағының ережесі
Мұғалім сыныпты үш ауылға бөліп, әр ауылға бір бидің атын береді. Әр ауылдан сұрақтарға нақты жауап беріп, тапсырмаларды дұрыс орындаған оқушылар ғана келесі ауылға өтеді. Ол үшін әр ауылдың алдындағы кеспе қағаздағы сұрақтарға жауап беріледі.
5) Бірінші аялдама: Төле бидің ауылы
Сұрақтар
- Төле би кім?
- Төле бидің қандай толғау, шешендік сөздері бар?
Үлгі жауаптар
1-оқушы:
Ұл өссе — ұрпақ, қыз өссе — өріс.
2-оқушы:
Үй сыртында төбең болса — ерттеулі тұрған атың ғой.
Ел ішінде қарияң болса — жазулы тұрған хатың ғой.
Мұғалім қорытындылайды: Төле би ауылынан сәтті өттік, келесі аялдамаға жол ашылды.
6) Екінші аялдама: Әйтеке бидің ауылы
Сұрақтар
- Әйтеке би туралы не білесіңдер?
- Әйтеке бидің қандай толғаулары бар?
Үлгі жауаптар
1-оқушы:
Әйтеке би туралы қысқаша мәлімет береді.
2-оқушы:
Бай болсаң — халқыңа пайдаң тисін,
Батыр болсаң — жауға найзаң тисін.
Бай болып, еш пайдаң тимесе,
Батыр болып, жауға найзаң тимесе...
Сұрақтар жалғасып, 3–5-тапсырмалар да орындалады. Мұғалім қорытындылайды: Әйтеке би ауылында да табысты болдық.
7) Үшінші аялдама: Қазыбек бидің ауылы
Оқушылар кеспе қағаздарды ретімен алып, ондағы сұрақтарға жауап береді. Бұл бөлімде жауаптың дәлдігімен қатар, ойдың жүйелілігі мен сөйлеу мәдениеті де бағаланады.
8) Әңгіме сайысы: шешендікке қадам
Енді үш ауыл әңгіме жарысына түседі. Мақсат — өзіміздің қаншалықты шешен әрі білгір екенімізді көрсету.
Тақырып 1
Менің әжем
Тақырып 2
Туған жерім
Тақырып 3
Ана
Оқушылар әңгімелерін оқиды, кейін бірлесіп талданып, бағаланады.
9) Сөзжұмбақ
Сөзжұмбақты дұрыс шешсеңдер, қазақтың ұлы ақынының аты шығады.
- Қазақ халқының ең жақсы қасиеттерінің бірі
- Ерте гүлдейтін гүл
- Ел ордасы
- Алғаш мектеп ашқан адам
10) Мақал-мәтелдер сайысы
«Жасырынған мақал» ойыны: әр ауылға 3–4 мақалдан беріледі, жалғасын табады.
Жақсы сөз жан семіртер, ...
Досы көппен сыйлас, ...
Отпен ойнама, ...
Ер туған жеріне ...
Қорытынды
Бүгін біз шешендік сөз өнеріне саяхат жасап, ойымызды жүйелеуді, көптің алдында еркін сөйлеуді, үлкенді сыйлауды, кішіге қамқор болуды, кішіпейілділікті үйрендік.
Ерлікке, бірлікке үндеген, халықтың көңілінен орын алған шешендік сөздердің мәңгі жасайтыны сөзсіз.
Білімді бекіту
Би-шешендердің нақыл сөздерін оқыту, мазмұндату және әділ бағалай білуге баулу.
Білімді бағалау
Оқушылардың жауаптарының сапасына және сабаққа белсенді қатысуына қарай бағаланады.
Үй тапсырмасы
Үш бидің айтқан биліктері мен төреліктерін жазып келу.