Қазіргі уақытта иммунология - медицина мен биологияның тез дамып жатқан перспективті бағыты
Қазіргі заманғы медициналық иммунология
Иммунология — медициналық-биологиялық ғылымдардың ең маңызды салаларының бірі. Бұл ғылым қазіргі денсаулық сақтау жүйесінің дамуына елеулі үлес қосты. Мысалы, көптеген инфекциялардың алдын алуда вакцинацияны енгізу және адамда АВО-антигендер жүйесін ескере отырып қан құю тәжірибесін қалыптастыру — иммунология жетістіктерінің өмірді сақтаудағы нақты дәлелі. Осы екі бағыттың өзі-ақ миллиондаған адамның өмірін сақтап қалуға мүмкіндік берді.
Бүгінде иммунология медицина мен биологиядағы ең қарқынды дамып жатқан перспективалы бағыттардың қатарына жатады. Қазіргі даму кезеңінің басты ерекшелігі — иммунология жетістіктерінің клиникалық тәжірибеге кеңінен енгізілуі.
Негізгі іргетас: иммуногенетика
Қазіргі иммунологияның өзегі — иммуногенетика. Ол патологияны, трансплантациялық иммунологияны, қатерлі ісік иммунологиясын және жұқпалы иммунологияны бір жүйеде қарастырады.
- Трансплантацияда мүшенің кері қайтуының себебі — генетикалық, ал кері қайту механизмі — иммундық.
- Қатерлі ісікте жасушалардың пайда болу негізі — генетикалық өзгерістер, ал ісіктің өсуі мен ағзадағы мінез-құлқы — иммундық және генетикалық механизмдердің бірлескен әсері.
- Инфекцияға сезімталдықта айырмашылықтардың бір бөлігі генетикалық факторлармен анықталады, ал инфекцияны жою және қорғанысқа жауап беру — иммундық механизмдер арқылы жүзеге асады.
Иммунологияның өзекті ғылыми міндеттері
Иммунологияның маңызды бағыттарының өзегінде бірнеше ірі мәселе бар: арнайы иммунитеттің теориялық негіздері мен механизмдерін ашу, иммундық үрдістердің генетикалық детерминациясын түсіндіру, сондай-ақ иммундық жүйенің реттелуі мен аутореттелу механизмдерін анықтау. Бұл реттелу иммундық хабаршы жасушалардың, антиденелердің, басқа гуморалдық факторлардың және қосымша жүйелердің күрделі өзара әрекеттесуіне сүйенеді.
Иммундық супрессия
Соңғы жылдары иммундық супрессияның даму механизмдерін зерттеу ерекше қызығушылық туғызды. Қазіргі деректер иммундық супрессорлық белсенділік индуцибелді екенін көрсетеді: бұл қызметті Т-лимфоциттердің субпопуляцияларымен қатар, басқа жасушалар да атқара алады.
Гуморалдық және жасушалық тетіктер
Осы түсініктер табиғи иммундық супрессияның гуморалдық және жасушалық механизмдерін, сондай-ақ олардың әртүрлі аурулар патогенезіндегі рөлін нақтылауға жаңа мүмкіндік береді.
HLA жүйесі және молекулалық бақылау
Иммуногенетикадағы қазіргі жетістіктер, соның ішінде молекулалық-генетикалық әдістер арқылы HLA жүйесінің жаңа гендерінің қызметін зерттеу, иммундық жауаптың қалыпты және патологиялық жағдайларындағы молекулалық бақылау қағидаларын анықтауға жол ашады.
Клиникаға жақын бағыттар: дәрілік препараттар және технологиялар
Практикада кең қолданылатын бағыттардың бірі — әртүрлі рецепторларға арналған моноклонды антиденелер (МКА) мен цитокиндер негізінде дәрілік препараттар әзірлеу. Сонымен қатар, антицитокиндік белсенділігі бар препараттар да белсенді зерттеліп, жасалуда: цитокиндерге қарсы МКА, интерлейкиндерді тежейтін еритін рецепторлар, және цитокиндік сигналды алмастыратын рецепторлық антагонисттер.
Иммунобиотехнология мен гендік инженерияның дамуы иммундық жауапты коррекциялауға, сондай-ақ иммунитетті стимулдау және фенотиптік модификациялау үшін қажет табиғи алуан түрлі биологиялық белсенді заттарды (ББЗ) өндіру мен құрастыруға жаңа мүмкіндіктер берді.
Диагностика: нақты әдістердің рөлі
Иммунология мен иммунопатологиядағы өзекті сұрақтарды шешу сенімді иммунологиялық әдістерге тікелей байланысты: радиоизотоптық талдау, ИФТ, ПЦР-диагностика және басқа да тәсілдер клиникалық және зертханалық тәжірибеде шешуші орын алады.
Экология, стресс және аллергология
Иммунологиялық зерттеулерде адам экологиясы мен ғаламдық экологияның иммунологиялық заңдылықтарын талдау да ерекше маңызға ие. Бұл бағытта стресс пен дистресстің адам және жануар иммунитетіне ықпалы, аллергияның дамуы мен диагностикасы, кәсіби аллергендерден қорғану және гипосенсибилизация мәселелері қарастырылады.
Онкологиядағы иммунологиялық тәсілдер
Қазіргі зерттеулердің маңызды бөлігі ісіктер мен иммунопролиферативті аурулардың иммунодиагностикасына, иммунопрофилактикасына және иммунотерапиясына бағытталған. Ісіктерді емдеуде антицитокиндік емнің үлесі артып келеді. Мысалы, қатерлі ісіктерді емдеуде анти-ИЛ-10 моноклонды антиденелері, ИЛ-2 рецепторына арналған моноклонды антиденелер, сондай-ақ ИЛ-5 рецепторының антагонисті қолданылуы мүмкін.
Иммунопрофилактика және болашақ вакцинология
Иммунопрофилактиканы жетілдіру мәселелері қазіргі иммунологияда маңызды орын алады. Гендік инженерия мен молекулалық технологияларға сүйене отырып, жаңа рекомбинантты вакциналар әзірленуде. Сонымен қатар ДНҚ-вакциналар, антиидиотиптік вакциналар, гистосәйкестік гендерінің өнімдері бар вакциналар және микрокапсулалы вакциналар қолданылуда.
Болашақ вакцинологияның басты міндеттерінің бірі — ісіктерге қарсы вакциналарды жасау.
Қорытынды
Қазіргі заманғы иммунологияда теориялық та, практикалық та ірі жетістіктер бар. Иммунологияның әртүрлі ғылым салаларына, әсіресе физика-химиялық биология мен биотехнологияға терең енуі алдағы уақытта революциялық жаңалықтарға алып келетіні күмәнсіз.