Шопан күліп
Құланиек шақтағы сапар
Құланиектеніп таң білінген кезде Мекке – Мәдинеден дүлдүліне мініп, зұлпықарын асынып, атағы бүкіл әлемге тараған Ғазретғали пайғамбар жолға шығады. Оның қиялында талай қырғын соғыстар, өзі де таң қалған жеңістері, «алла!» дегенде көлденеңнен пайда бола кететін күші, шаңы бұрқыраған майдандар мен қызыл қан судай аққан көріністер тізіліп өтеді.
Бірақ дәл сол сәтте көз алдында ұзын аяқты сары маса ызылдап, мұрнының ұшын қанатымен сырып өтіп, быж-быж етіп мазасын алады. «Ер мұрынды келеді, ат ерінді келеді» дегендей, Ғазретғалидің мұрны қоқырайған үлкен еді, танауының тесігі де анау-мынау шелектей. Ызылдаған сары маса одан сайын даңдайсып, бір мезет әндеткендей быж-быж етіп келіп, Ғазретғалидің танауына зып етіп кіріп кетеді. Ғазретғали пысқырып қалады да, масадан құтылған соң дүлдүлі үстінде бір шалқая шіреніп қояды.
Кейіпкердің мінезі
Ғазретғали — құлағы еститін жерде қандай күшті, қандай атақты адам болса да, соны іздеп барып күш сынасуды, қалай да жеңіп шығуды өзіне міндет еткен жан. Айтуларынша, ол бір кезде қырық қойдың етін жеп, қырық саба қымыз ішетін Дариға қызды іздеп келіп күрескен екен.
Күшті елге қарай
Мекке – Мәдинеде жатқанда Ғазретғали жер жүзінде бір үлкен ел барын, онда бірнеше батыр барын құлағы шалады. Соңғы бір жыл бойы сол елдің ең күшті батырымен күрессем деп күндіз-түні ойлайды. Ақыры бірнеше ай тынығып, күреске бабына келіп, сол жаққа аттануды жөн көреді. Бұл сапары — дәл сол «күшті елдің» бір батырымен белдесуге шыққан жол.
Шопанмен кездесу
Бір күні Ғазретғали Совет елінің бір шопанына жолығады. Ұшы-қиыры жоқ жайылған семіз қойларға көз жүгіртіп:
— Бұл қай ауылдың қойы? — деп сұрайды.
— Бұл қой Совет совхозыныкі, — дейді шопан.
Ғазретғали тағы сұрайды:
— СССР деген елді білесің бе?
— Білемін, — дейді шопан да, жөн сұрай бастайды.
Ғазретғали өзінің кім екенін айтып, СССР батырларымен күш салыстыруға келе жатқанын баян етеді. Шопан оның жолда көп жүргенін естіген соң, бір тосын салыстыру айтады: «СССР-дің дүлдүліне мінсең, алты айшылық жолды алты-ақ күнде жүрер едің».
Бұл сөз Ғазретғалидің намысына тиеді. «Менің дүлдүліме таласатын дүлдүл жер жүзінде жоқ. Ондай дүлдүл қайда? Көрсет, күшімен салыстырайын», — деп ашуланады. Сонда шопан жымиып, ренжімесе жолды нұсқайды: паровоз жүретін теміржолға қарай.
«СССР-дің дүлдүлі»
Шопаннан жөн сұрап алған Ғазретғали асығып жолға түседі. «СССР-дің дүлдүлімен» кездескенше дегбірі қашып, дүлдүлін орғытып келеді. Сол сәтте екі танауынан бу бұрқ-бұрқ етіп, аузынан көбік шашып арқыраған қара айғырдай алып паровоз зу етіп көрінеді. Көп ұзамай ол Ғазретғалидың жауырынына тақап қалады.
Арқыраған «қара айғыр» жапан түзде жүрген жалғыз жанды көргендей азынап үн қатқанда, даусы гүрілдеп, жер жүзін жаңғыртқандай болады. Ғазретғалидің астындағы дүлдүл бұрын-соңды көрмеген, өзінен де даусы зор, алып «дүлдүлді» көріп жүрегі ұшып, ырғып-ырғып шошынады.
Шешуші сәт
Паровозға таңданып, үрейі ұшып, екі көзін соған тігіп келе жатқан Ғазретғали дүлдүлінен құлап, мерт болады.
Ащы түйін
Паровоздағы жас машинист құлындай ойнап шыққан дүлдүлді көріп, «мынау бір көрмеге қоярлықтай ірі жануар екен» деп, оны ұстатып алып, хайуанаттар паркіне өткізеді. Ғазретғали ең соңғы рет «алла» дейді.
Ал машинистің қолына түскен дүлдүл өліп жатқан иесіне қарап, құйрығын шаншып осқырып жіберіпті — «сенің түбіңе алла баяғыда-ақ жететінін білетін едім» дегендей. Ғазретғали кездесетін тәңірін танып үлгермей жүр екен. Дүлдүлін СССР мемлекетінің хайуанаттар паркіне өткіздіріп, өзі мәңгілік нәуім базарына сапар шегеді.
Әңгіме ирониямен өріліп, «күш» ұғымын күтпеген қырынан ашады: адам жеңемін деп шыққан нәрсе кейде өзі танымайтын әлемнің ережесіне соқтығып, оның «дүлдүлі» өзгеше болып шығады.