Қазақша рефераттар

ЖОҒАРЫ ОҚУ ОРЫНДАРЫНДА ҚАЗАҚ ТІЛІН ОҚЫТУДА ЖАҢА ТЕХНОЛОГИЯНЫ ҚОЛДАНУ

Жоғары оқу орындарында қазақ тілін оқытуда жаңа технологияны қолдану

Жоғары оқу орындарының техникалық бөлімдерінде қазақ тілін оқыту әдістемесі теориялық білім берумен қатар, болашақ маманның кәсіби бағытын қалыптастыруға қызмет етеді. Осыған байланысты қазақ тілінен берілетін базалық білім мазмұны мақсатты түрде іріктелуі тиіс. Бұл жерде жоспарлау мәселесі ерекше орын алады, өйткені бүгінгі студент — ертеңгі маман.

Қазіргі кезеңде оқытудың барлық түрін кешенді қарастыру және оларды өзара байланыстыру басым бағытқа айналды. Күн талабы — маманның кәсіби бағыттылығын, іскерлігін, құзыреттілігін дамыту. Университеттік білім беру — қоғам дамуының негізгі тетігі болғандықтан, кәсіптік білім беруде қарастырылатын тақырыптар (соның ішінде жоспарлау) ғылымның соңғы жетістіктеріне сүйенуі қажет.

Жаңа технологиялар және оқытушының рөлі

Білім беруде жаңа технологиялардың пайда болуы оқытушыдан әдістемелік-технологиялық біліктілікті талап етеді. Себебі оқытушы оқу процесіндегі негізгі субъект — студенттің тұлғасымен тікелей жұмыс істейді. Студенттің мүмкіндігіне, қажеттілігіне, білім берудің мақсаты мен міндеттеріне негізделмеген оқыту жоғары нәтиже бермейді.

Педагог-ғалымдардың пікірінше, нәтижеге жеткізетін құрал — оқытудың педагогикалық технологиясы. Ж. Қараев: «Қазіргі кезде білім жүйелерін технологиялық негізде құру — педагогикалық ғылым мен практиканың болашағы мол бағыты» деп атап көрсетеді.

Қолданылатын технологиялар спектрі

Бүгінгі күні жаңа технология бойынша оқытудың бірнеше түрі кеңінен таныс: проблемалық оқыту, бағдарламаланған оқыту, саралап және жекелеп оқыту, дамыта оқыту, ұжымдық оқыту, деңгейлеп оқыту, қашықтан (дистанциялық) оқыту, модульдік оқыту және т.б. Технологияның қай түрі таңдалса да, оны іске асыру сабақ жоспары арқылы жүзеге асады.

Технологиялық карта: әмбебап жоспарлау құралы

Қазіргі таңда жоспарлау мәселесі толық шешімін тапқан жоқ. Осыған байланысты технологиялық карта әмбебап жоспар ретінде қарастырылып, оны әр пәннің мазмұнына бейімдеп қолдануға болады. Технологиялық карта арқылы оқытуды үш бағытта жүргізу тиімді: білім мазмұны, құрылымы, және әдіс-тәсілдер (технология).

Нені және қандай бірлікте оқыту керектігі пән бағдарламасы мен мемлекеттік стандартта айқындалады. «Технология» ұғымы педагогикаға өндіріс саласынан енген. Бастапқы мағынасы — өнім өндіру барысында шикізаттың күйін өзгерту, жаңарту әдістерінің жиынтығы. Педагогикада бұл ұғым (грек. techne — өнер, шеберлік; logos — ілім) оқу процесінде кәсіби шеберлікті ұйымдастыру, білім мен біліктілікті нәтижеге бағыттап қалыптастыру ретінде қолданылады.

Технология ұғымына берілетін педагогикалық түсініктемелер

  • Оқытудың формалары, әдістері мен тәсілдерін айқындайтын педагогикалық-психологиялық нұсқаулар жиынтығы.
  • Педагогикалық процесті ұйымдастырудың әдістемелік аспабы және оқуды іске асырудың мазмұндық техникасы.
  • Практикада жүзеге асатын белгілі бір педагогикалық жүйенің жобасы.
  • Оқыту процесінде жоспарланған нәтижеге жетудің сипаттамасы.
  • Оқу процесін жоспарлау, ұйымдастыру және өткізуге арналған ойластырылған модель.

Дәстүрлі жоспар мен технологиялық картаның айырмашылығы

Ұзақ уақыт бойы оқытушы қалыптасқан бірыңғай жоспарлау үлгісін қолданды. Алайда жаңа технологиялар жүйелі оқытуда оқытушының рөлін өзгертті: ол дайын білімді жеткізушіден студенттің оқу әрекетін ұйымдастырушы және кеңесшіге айналды.

Дәстүрлі жоспарлау көбіне үлгерім деңгейіне (жақсы оқитындар, орташалар, төмен деңгейдегілер) сүйеніп, тақырыпты меңгертуді сол қисынға бейімдеді. Ал технологиялық карта әр студенттің тақырыпты меңгеруіне (үлгеріміне қарамастан) қолайлы жағдай жасайды: студенттің өз бетімен жұмысы артады, білім деңгейін стандарттан жоғары көтеруге мүмкіндік туады. Бұл әрекеттердің бәрі картадағы мақсат пен міндеттер жүйесіне сүйеніп ұйымдастырылады.

Дәстүрлі жоспар

  • Негізгі екпін — мазмұнды жеткізуге.
  • Үлгерім деңгейіне қарай бейімдеу басым.
  • Нәтиже көбіне жанама түрде өлшенеді.

Технологиялық карта

  • Негізгі екпін — мақсатты нәтижеге.
  • Әр студенттің меңгеруіне жағдай жасайды.
  • Оқу әрекеті кезең-кезеңімен логикалық ұйымдастырылады.

Екі жоспардың ең басты айырмашылығы — оқыту нәтижесі. Технологиялық картаның негізгі сипаты — мақсатқа бағытталған өлшенетін нәтиже. Қоғам талабы да — нәтижелі, кәсіби құзыретті мамандар даярлау.

Технологиялық карта құрылымы және оның мүмкіндіктері

Технологиялық карта университеттегі білім беру мен оқу әрекетін жүйелі ұйымдастыру құралы ретінде қарастырылады. Ол бір жағынан мемлекеттік стандарт талаптарына сай жан-жақты білім беруді көздесе, екінші жағынан тақырып мазмұнын құрылымдық бөліктерге бөліп, жүйелі құрастыруға мүмкіндік береді. Бұл тәсіл даралап және саралап оқыту технологияларымен үйлеседі.

Құрылымдық бөліктер

  1. Тақырыптың жалпы мақсатын нақтылау.
  2. Міндеттер жүйесін құру және жүйелеу.
  3. Студенттің тақырыпты меңгеру барысындағы өз бетімен жұмысын мөлшерлеу.
  4. Тақырып бойынша білім деңгейін анықтау.
  5. Білім деңгейін стандарттан жоғары көтеруге арналған тапсырмалар мен әрекеттерді жоспарлау.

Жалпы мақсат пен міндеттер жүйесі — технологиялық картаның өзегі. Олар пән бағдарламасы мен стандарт талаптарын және деңгейлердің ерекшелігін ескере отырып құрастырылады. Мұндай мақсат қою оқытушыдан жаңаша әдістемелік ойлауды талап етеді: оқытушы мақсат пен міндеттер арқылы студенттің тақырып бойынша жететін жаңа деңгейін алдын ала көре алады.

Тақырыптардың мақсаттары мен міндеттері бүкіл оқу жылына жоспарланып, оқу процесі барысында топтың деңгейіне, оқыту жағдайына қарай нақтыланып, түзетіліп отырады. Бұл бөлім қалған бөлімдердің мазмұнын айқындайды және оны құрастыру оқытушының кәсіби шеберлігін арттырады.

Мақсат пен міндеттер жүйесінің ерекшелігі

  • Жобалау және іске асыру кезінде жалпы әрі тұрақты мақсатқа бағдарлануы.
  • Әр сабақтың рөлін айқындап, мазмұн мен нәтижеге жауапкершілікті күшейтуі.
  • Студенттің білім деңгейін анықтауға нақты негіз болуы.
  • Оқытушының жаңаша әдістемелік ойлау қабілетін дамытуы.

Мақсаттан туындайтын міндеттер жүйесін технологиялық карта арқылы құрастыруды, мысалы, «Қазақ тілін басқа тілдерге оқыту тарихы» тақырыбын меңгертуде көрсетуге болады: мұнда мақсат нақты қойылып, соған сәйкес тапсырмалар, өзіндік жұмыс көлемі, бағалау өлшемдері және нәтижені стандарттан жоғары көтеру жолдары бір логикалық жүйеге түсіріледі.

Қорытынды ой

Жаңаша қазақ тілін оқыту — әр тақырыпқа мақсатты түрде құрылған сабақтар жүйесі. Бұл жүйенің негізгі құралы — технологиялық карталар. Дұрыс құрастырылған технологиялық карта оқу процесін реттеп қана қоймай, студенттің өз мүмкіндігіне сай мақсат қоюына, жоспарлауына, өзін-өзі бақылап, бағалауына және білім деңгейін тұрақты түрде көтеруіне тиімді жағдай жасайды.

Ескертпе: Мәтіндегі дәйексөздер мен дереккөздер нөмірлері түпнұсқадағы көрсетілімге сәйкес сақталды: [1], [2], [3], [4], [5], [6], [7].