XX ғасыр басындағы қазақ халқының азаттық күресінің басында тұрған Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов, М. Дулатов тәрізді айбынды Алаш азаматтарының еліміздің жарқын болашағы үшін аянбай еңбек еткені баршаға мәлім
Алаш зиялыларының ағартушылық мұраты
ХХ ғасыр басындағы қазақ халқының азаттық күресінің алдыңғы шебінде тұрған Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов, М. Дулатов сияқты айбынды Алаш азаматтарының еліміздің жарқын болашағы үшін аянбай еңбек еткені баршаға мәлім. Бұл ұлт зиялылары саяси қызметімен ғана емес, өлең-жырлары арқылы да қалың елді жайлаған қараңғылықты сейілтуге бар күшін салды.
Ортақ үн: халықты ояту
Мұны М. Дулатовтың «Оян, қазақ!» және А. Байтұрсыновтың «Маса» өлеңдері айқын дәлелдейді. Екі туындының да түпкі ойы — ұйқыдағы халықты оятып, оларды жаңаша өмірге, еркіндікке, елдікке баулу.
«Оян, қазақ!» — серпіліске шақыру
М. Дулатов «Оян, қазақ!» өлеңінде елдің ойсыздық пен әрекетсіздікке бой алдырып, көп игіліктен қағылып отырғанын қынжыла жырлайды, өмірді босқа өткізбей, өзге жұрттар сияқты жарыққа ұмтылуға үндейді.
«Көзіңді аш, оян, қазақ, көтер басты,
Өткізбей қараңғыда бекер жасты.
Жер кетті, дін нашарлап, хал арам боп,
Қарағым, енді жату жарамас-ты.»
Негізгі ой: енжарлықтан арылып, уақытты босқа өткізбей, өрлеуге ұмтылу.
«Маса» — ұйқыны бұзған ызың
А. Байтұрсынов «Маса» өлеңінде елдің енжар күйін масаның ызыңына теңеп, ұйқыдағы жұртты оятуды мақсат етеді. Міржақып секілді ол да халықтың көзін ашып, жалқаулықтан арылып, жаңа өмірге қадам басуын аңсайды.
«Үстінде ұйықтағанның айнала ұшып,
Қаққы жеп қанаттары бұзылғанша.
Ұйқысын аз да болса бөлмес пе екен,
Қоймастан құлағыңа ызыңдаса?»
Бейнелік шешім: маса — халық санасын селт еткізер мазасыз оятқыш үн.
Қорытынды
М. Дулатовтың «Оян, қазақ!» және А. Байтұрсыновтың «Маса» өлеңдеріне терең үңілсек, оларды бір ортақ идея үндестіріп тұрғанын аңғарамыз. Ел басына күн туған шақта біртұтас Алаш мұраты төңірегіне біріге білген қос қайраткердің бұл шығармалары — халықтың оянып, бостандыққа жетуін аңсаған, ізгі ниеттен туған рухани үндеу.
Бүгінгі тәуелсіз ел ұрпақтары олардың азаттық жолындағы күресін ешқашан ұмытпайтыны сөзсіз.