Майлықожа - Шымкент облысы, Сарыағаш ауданында 1835 жылы туып, алпыс жасқа келгенде, 1898 жылы Арыс ауданында дүние салған
Майлықожа: өмір жолы мен шығармашылық әлемі
Майлықожа 1835 жылы қазіргі Шымкент өңірі, Сарыағаш ауданында дүниеге келіп, алпыс жасында, 1898 жылы Арыс ауданында қайтыс болған. Әкесі Сұлтанқожадан он төрт жасында айырылып, жетімдіктің тауқыметін ерте тартады. Жоқшылық пен мұқтаждықты көп көрсе де, талабын қайтармай, өлең өнеріне жас күнінен-ақ ден қояды.
Тағдыр талқысы және елден жырақтаған кезең
Бай адамның қызы Ханапаны алып қашқаннан кейін, ақын өз еліне біржола тұрақтай алмай, Бұхара жаққа өтуге мәжбүр болады. Кейін елге қайта оралған соң, бірқатар өлеңдерін жазады. Бұл кезең оның өмір тәжірибесін молайтып, дүниетанымына да әсер еткенін аңғартады.
Негізгі тақырыптар мен көркемдік өзек
Майлықожаның шығармаларында заманның өзекті мәселелері кеңінен жырланады: Қоқан хандығына қарсы күрескен ерлердің ерлігі, аштық жылдарындағы қазақ шаруашылығының күйзеліске түсуі, би-болыстардың елді жегіш мінездері, махаббат еркіндігі, сондай-ақ адам мінезін түзеу, еңбекке, елге, жерге деген шексіз сүйіспеншілік пен егіншілік кәсіп.
- Ерлік пен күрес: Қоқан үстемдігіне қарсы тұрған ерлердің қайраты мен рухы.
- Әлеуметтік сын: аштық, тұрмыс күйі, би-болыстардың озбырлығы мен жемқор мінезі.
- Адамгершілік өлшемі: мінезді түзету, еңбекқорлыққа үндеу, ел мен жерге сүйіспеншілік.
- Махаббат еркіндігі: жеке таңдау мен сезім бостандығын арқау ету.
Ойшылдық пен сатира
Ақын өлеңдерінде терең ойшылдық пен өткір сықақ айқын көрінеді. Ол қоғамдағы мінді дәл басып, сөздің салмағын адам тәрбиесіне, жұрт мінезін түзетуге бағыттайды.
Дәстүр мен шектеу
Дегенмен Майлықожаның дүниетанымында бүгінгі оқырман бірдей қабылдай бермейтін кертартпа тұстар да кездеседі. Ол ертедегі қазақ ақындары дәстүрін берік ұстанып, түр жағынан тың жаңалық енгізе қоймаған.
Шығыс әдебиетімен байланысы
Соған қарамастан, Майлықожаның шығыс әдебиетінің үлгілерімен жақсы таныс болғаны шығармашылық өрісін кеңейтуге мүмкіндік берген. Ол туындыларына жаңа өрнек пен бояу дарытып, кей тұста жазба әдебиет үлгілеріне, нақтырақ айтқанда шығыс ақындарының шығармаларына еліктеп, олардан мол әсер алғаны байқалады.