Тыныштандырушылар.
Тыныштандырушылардың қызметі және маңызы
Тыныштандырушылар (толастатқыштар) қозғалмалы құралдың жүйесіндегі өзіне тән зиянды тербелістерді шектеу үшін қолданылады. Олардың негізгі міндеті — тербелістердің аспап көрсетілімін бұрмалауына жол бермей, өлшеудің тұрақтылығы мен дәлдігін арттыру.
Қарапайым түрде айтқанда, тыныштандырушы қозғалмалы жүйеде кедергі тудырып, тербеліс энергиясын “жұтып” қояды. Соның нәтижесінде тербеліс бәсеңдеп, жүйе тезірек орнығады.
Тербеліс қалай пайда болады?
Көптеген аспаптарда қозғалмалы жүйе болады. Ол әртүрлі себептердің әсерінен тепе-теңдік күйінен ауытқып, салыстырмалы қозғалыс жасап тербеле алады. Бұл тербеліс қозғалмайтын бөлікке қатысты байқалады (мысалы, тірек немесе корпус).
- соққы әсерінен;
- діріл әсерінен;
- үдеу әсерінен;
- өлшенетін шаманың тез өзгеруі салдарынан.
Тербелістің салдары қандай?
Қозғалмалы жүйедегі өздік тербелістер аспаптың көрсетілімін бұрмалауы мүмкін. Мұндай жағдайда көрсеткіш тұрақталмай, нәтижені оқу қиындайды.
Кейбір жағдайларда күшті немесе ұзақ тербелістер аспаптың жұмыс режимін бұзып, оны қалыпты пайдалануға жарамсыз етуі мүмкін.
Тыныштандырушы қалай жұмыс істейді?
Тыныштандырушы аспаптың қозғалмалы жүйесінде арнайы кедергі (демпферлік әсер) қалыптастырады. Тербеліс кезінде жүйенің энергиясы осы кедергіні жеңуге жұмсалады.
Нәтижесінде тербелістер бәсеңдейді және жүйе тезірек тынышталады (тыныштандырылады).