Жігіт кісіден
Ерте заманда бір бай өмір сүріпті. Оның үш ұлы болыпты. Уақыт өте келе байдың дәулеті кеміп, шаруасы күннен-күнге әлсірей береді. Тіршілік қиындаған соң, үш ұл ақылдасып, әрқайсысы өз нәсібін табу үшін жолға шығуға бел буады.
Үлкен ұлдың таңдауы
«Мен Астраханға барып, балық аулауды кәсіп етемін», — дейді.
Ортаншы ұлдың таңдауы
«Тұз кенінде жұмыс көп, мен сонда барамын», — дейді.
Кіші ұлдың таңдауы
«Қайда барсам да бақытты болғым келеді. Мен бақыт іздеймін», — дейді.
Бақыт жолындағы үш аманат
Пілдің өтініші
Кіші ұл бақыт іздеп жолға шыққанда, бір пілге жолығады. Піл оның сапарын аңғарып: «Менің басым ауыра береді. Неден екенін біліп келші», — деп өтінеді.
Терек түбіндегі қарттың мұңы
Жігіт әрі қарай жүріп келе жатып, бір теректің түбінде жылап отырған қартты көреді. «Неге жылап отырсыз?» — деген сұрағына қарт: «Мен осы ағаштың жемісімен күн көріп едім. Енді терегім қуарып, жапырағы түсіп, жеміс бермей қалды», — дейді.
Қарт жігіттен бір өтініш сұрайды: «Егер бақытты тапсаң, не себепті менің терегім жеміс бермей қалғанын сұрап келші».
Патшаның сауалы
Жігіт бір патшаның үйіне келіп, сәлем береді. Патша оның бақыт іздеп жүргенін білген соң: «Мен баймын, әскерім көп. Сонда да соғыста қарсылас патшалардан жеңіліп қала беремін. Себебін сұрап берші», — дейді.
Ақ киімді кісінің жауабы
Көп жүріп шаршаған жігіт бір таудың түбіне келіп, демалмақ болып ұйықтап қалады. Бір мезетте оны ақ киімді, ақ сәлделі кісі оятады. «Мен сен іздеген Бақытпын. Үйіңе қайт. Барған соң тілегіңді беремін», — дейді ол.
Қарттың ағашының емі
Теректің түбінде өгіз терісіне оралған алтын бар. Сол алтынды алып, орнына топырақ толтырса, ағаш қайтадан жеміс береді.
Патшаның жеңілісінің себебі
Патша асыл бола тұра, еркек патшалармен соғыста әйел болғандықтан жеңіліп қала береді. Егер ол бір байға тұрмысқа шығып, тағын күйеуіне берсе, жер бетінде одан күшті патша болмайды.
Пілдің дерті
Піл «әрнені көп ойлай бермей, еңбекке ден қойсын» — сонда басы жазылады.
Сынақ: билік, байлық және адалдық
Патшаның ұсынысы
Жолай жігіт патшаға соғып, аманатын жеткізеді. Патша: «Ендеше маған үйлен, тақты да саған беремін. Маған ер бол», — деп ұсыныс жасайды.
Бірақ жігіт: «Жоқ, мен ауылыма қайтам. Бақыт маған үйге қайтуды бұйырды», — деп, патшалықтан бас тартады.
Қарттың алтыны және жігіттің таңдауы
Кейін ол қартқа жолығып, теректің құпиясын айтады. Екеуі қазып, өгіз терісіне оралған алтынды алып, орнына топырақ толтырады. Сол сәтте-ақ ағаш гүлдеп, қайта жеміс сала бастайды.
Қарт қуанып: «Қал, екеумізге бұл алтын жетеді», — дейді. Алайда жігіт тағы да: «Бақыт үйіме қайтуды бұйырды», — деп, алтынға да қол сұқпай жолын жалғайды.
Пілдің түйіні
Соңында ол баяғы пілге кездеседі. Жігіт пілге: «Көп ойланбай, еңбектенсең жазыласың», — деген жауапты жеткізеді.
Піл жігіттің патшалықты да, алтынды да алмағанын естіп: «Түсіндім. Бақыт сені сынау үшін жіберген екен. Сен сынақтан сүрінбей өттің. Енді бақытыңды табарсың», — дейді.
Қорытынды
Айтқандай-ақ, жігіт адалдығының арқасында мұратына жетіпті: ол өзгенің аманатына берік болып, билік пен байлықтың қызығына алданбай, өз жолынан жаңылмайды. Бақыт оған дәл осы мінезі арқылы қонады.
Аманатқа адалдық
Сенім тапсырылған жерде өз мүддеңді алға шығармау.
Нәпсіге берілмеу
Билік пен байлыққа қызықпай, бағыттан таймау.
Еңбек пен сабыр
Көп ойға тұншықпай, іске кірісу арқылы жеңілдеу.