Тағы Мырзабай таптым
– Сол жолы ел жаққа барып қайтқан сапарымда, қайтар кезде пойыздан қалып қоямын ба деп аздап алаңдадым, – дейді Сабыр қалтасынан сіріңкесін іздеп, шылымын тұтатпақ болып.
Аудан орталығындағы теміржол вокзалының іші жолаушыға толы еді. Мұндайда жолсерік алып кетсе жақсы-ақ, ал алып кетпесе ше? «Тағы қайда барып жүрмекпін?» деген ой да келеді. Ең бастысы – жұмыстан да қалып қоймау керек. Жұмыс жүріп тұрса ғана ақшаң болады. Құрылысшының тірлігі солай.
Сабыр пойыз келетін жаққа қайта-қайта алаңдап қарай береді. Пойыз қазір-ақ келетіндей көрінгенімен, станцияға тоқтауына әлі уақыт бар еді. Қайтсе де, осы пойызға ілігіп кетуі керек болатын.
Вокзалдағы күдік пен үміт
Сабыр вокзалдың есігін тартып, ішке қайта кірді де, әлгіндегі тұрған жеріне барып жайғасты. Бірақ сырттағы ой қайта мазалай берді: «Осындайда пойызға мінуге жәрдемдесетін біреу болса ғой…»
Өз ойына өзі мырс етіп күлді. «Кім көмектеседі? Мұнда мен сияқты бөтен жолаушыдан басқа кім бар?» Дәл сол сәтте есіне ел жаққа барған бір жолы Аймахан ағасының айтқаны түсті.
Аймахан ағасы: «Ел жақтағы ағайынды танып жүру керек. Вокзал ішінде ішкі істер қызметкерлері отыратын жерде менің інімнің баласы істейді. Қиналып қалсаң, соған бар. Ол көмектесуі тиіс. Өзі бауырмал, ағайыншыл жігіт», – деген еді.
Сабыр енді сол жігітке барғысы келді. Бірақ бірден райынан қайтып, іштей тартынды: «Танымайтын адамға не деймін? “Осындайда ғана ағайын іздейсіңдер” деп бетімді қайтарып тастаса ше?”» Жасы кіші жігіттен сөз естіп қалу да оңай емес.
Дегенмен, біраздан соң тәуекелге бел буды. Енді тек әлгі жігіттің аты есіне түсе қалса болғаны… «Е, иә, Еркін еді ғой!»
«Еркін осы жерде істей ме?»
Сабыр ішкі істер қызметкерлері отыратын бөлмеге беттеді. Есікті ашып кірсе, төрдегі үстел басында форма киген бір жігіт қағаз жазып отыр екен.
– Еркін осы жерде істей ме? – деді Сабыр батылы жетпеген үнмен.
– Еркінді іздесеңіз, отыра тұрыңыз, – деді жігіт басын көтерместен. – Жұмыс бабымен шығып кеткен. Қазір келеді.
Бір сәттен соң әлгі жігіт басын көтеріп, Сабырға салқындау жүзбен қарады.
– Еркінді неге іздеп жүрсіз? – деді ол қатқылдау дауыспен.
– Жолаушы едім… Пойызға мініп кетуге көмектесе ала ма деп… – деді Сабыр күмілжіп.
Жігіт бұл сөзге аса мән бермей, қағазын жаза берді. Сәлден соң қайта қарап:
– Осы сіз Асанның Мырзабайы емессіз бе? – деді.
Өз руының атын естігенде Сабыр еріксіз күліп жіберді.
– Иә.
Әлгі жігіт кенет серпіліп: – Өй, онда, ағасы, пойызға міндім деп есептей беріңіз! – деді.
– Еркін деген ініңіз бауырмал, ағайыншыл жігіт. Бәріміз бірдей сондаймыз деп айта алмаймыз, бірақ Еркін – ерекше. Тіпті Еркін болмаса да, «ағайын едім» деп келген кісіге көмектесіп жіберетін едік.
– Осы жерде негізгі жұмысымыздан кейінгі бір міндетіміз «Асанның Мырзабайына көмектесу» сияқты болып кеткен, – деп күлді ол. – Біреу «Асанның Мырзабайымын» десе болды, өзіміздің қатысымыз болмаса да, өре түрегеліп жүгіре жөнелеміз.
Ағайындықтың ізі: Еркіннің сөзі
Сабырдың көңілі сәл жайланды. Көп ұзамай есік ашылып, тағы бір форма киген жас жігіт кірді.
– Еркін! – деді төрдегі жігіт шаттанып. – Тағы бір Мырзабай таптым!
Еркін Сабырға жақындап, қол беріп амандасты.
– Кім деген кісінің баласы боласыз?
Сабыр әкесінің атын айтты.
– Білем, білем, – деді Еркін. – Ол кісі ертеректе дүние салған ғой?
– Иә, әкей ертеректе қайтты, – деді Сабыр.
– Үйде бәрі айтылады ғой. Үлкендер таныстырып отырады: кімнің кім екені, өмірде орны қандай болғаны. Бізді кішкентайымыздан «ағайынды танып жүріңдер» деп тәрбиелеген. Бірдеңе алу үшін емес, пайдалану үшін емес — қолдан келсе, бір-біріңе көмектесіңдер деп үйреткен.
– Уайымдамаңыз, ағасы. Пойыз келсін, өзіміз отырғызып жібереміз.
Пойызға дейін жеткізген ықылас
Көп ұзамай вокзал ішін жаңғыртқан дауыс пойыздың станцияға тоқтайтынын хабарлады.
– Жүріңіз, – деді екеуі Сабырға.
Олар вагонның жолсерігіне барып:
– Мына кісіні барар жеріне дейін ала кетіңіз. Ішіңізде орын болса, орын беріңіз. Барар жеріне дейін демалып барсын, – деді.
Сосын Сабырға қарап: – Ал, ағасы, жолыңыз болсын! Барған жеріңізге сәлем айтыңыз, – деді.
Сабыр жолсерік берген орынға жайғасып жатып, ең алдымен екі жігіттің бұрын-соңды таныс болмаса да, інілік ізетпен елпілдеп, кішілік танытқанына разы болды.
Сабырдың ой түйіні: еңбек, ұжым, тамыр
– Қалай десем де, сол жолы әлгі екі ініме разы болдым, – дейді Сабыр сөніп қалған шылымын қайта тұтатып. – Мен бір үлкен қызметтегі адам емеспін. Жұмысшымыз. Ол кезде жұмыстың да жүрісі аса қызу болмай тұрған.
Жұмыс жүріп тұрса ғана ақшаң болады. Құрылыстың заңы сол.
Сабыр кеңестік кезеңнен келе жатқан құрылыс мекемесінде еңбек етеді. Әскерден келгеннен бері осы жерде ағаш ұстасы болып табан аудармай жұмыс істеп келеді. Адам үйренген орнынан ажырағысы келмейді екен. Бұрын бірге істегендердің көбі әлі де сол ұжымда, ал зейнетке шыққандарын да көріп тұрады.
Ұжымның қолтаңбасы қаладағы талай ғимаратта қалған: талай адам қоныс тойын тойлады. Өздерінің кәсіби мерекесі – Құрылысшылар күнін де атап өтеді. Наурызда орталық алаңға мекеменің киіз үйін тігеді.
– Әлгі екі жігіт формада жүр, иықтарында шені бар. Заңмен өкілеттік берілген қызмет иелері. Оларға да кісінің күні түседі. Соған қарамастан екеуі бірдей інілік мінез танытып, ықыласпен көмектескені көңіліме қатты жақты, – дейді Сабыр.
«Асанның Мырзабайы» деген атаудың салмағы
Сабыр үшін сол күні бәрінің түйіні бір-ақ сөзге келіп тірелді: ол – «Асанның Мырзабайы».
Шежіреде Мырзабай атаның заманында үш әйел алғаны айтылады. Сол үш әйел – кейінгі ұрпақ үшін ортақ үш ана. Үш анадан Мырзабай ата алты ұл өсіріп, сол алты ұлдан тараған ұрпақ кейін «Мырзабай» аталған бір рулы елге айналған дейді.
Өздерін «қайдан шыққан Мырзабайсыңдар?» деп сұрағанда, «Кіші жүз ішіндегі аты белгілі Асан атамыздан тараймыз» дейді екен: ұлы да, қызы да – Асанның Мырзабайы.
Автор ескертпесі
Бұл әңгімеде Кіші жүз, Шектінің ішіндегі алты Кішкененің бірі – Асаннан тарайтын Баймырза ата туралы сөз болады. Асанның Баймырзасы.