Сұраншы батыр Ақынбекұлы (1815 - 1864) - қазақ батыры, Саурық батырдың немере інісі
Сұраншы батыр Ақынбекұлы (1815–1864) — қазақ батыры, Саурық батырдың немере інісі. Ол Алматы облысы, Жамбыл ауданында туған. Ұлы жүздің Шапырашты руының Есқожа тармағынан шыққан.
Шыққан тегі мен тарихи орны
Сұраншы батырдың аталары — Қарасай батыр, Түрікпен, Мырзабек, Кәшке — ел ішінде сөзі өтімді шешен әрі ерлігімен танылған адамдар болған. Осы әулеттік сабақтастық Сұраншының да беделін күшейтіп, өңірлік әскери-саяси оқиғаларға белсенді араласуына жол ашты.
- Туған жері: Алматы облысы, Жамбыл ауданы
- Руы: Ұлы жүз, Шапырашты, Есқожа
- Туыстық байланысы: Саурық батырдың немере інісі
Әскери қимылдар және негізгі оқиғалар
Верный бекінісі және Тойшыбек маңы
Сұраншы батыр Ресей өкіметіне Верный (Алматы) бекінісін салуға көмектескені айтылады. Орыс әскерлерімен бірге Тойшыбек бекінісі маңында Қоқан ханының 3 мың әскерімен шайқасып, жеңіске жетті.
1851 жыл: Орман (Ормон) ханға қарсы
1851 жылы орыс жасағымен бірлесіп, Орман (Ормон) ханның 2 мың қолына тойтарыс берді.
1852–1853 жылдар: Тілеуқабыл руының кегі
Бұл жылдары Қоқан әскері Тілеуқабыл руын шауып, мал-мүлкін талан-таражға салған. Сұраншы батыр Саурық батырмен бірге 300 қол жинап, оларды Қопаға дейін қуып жетіп, ел кегін қайтарды.
1853 жыл: Аңырақай алқабы
Қоқандықтар Аңырақай алқабын мекендеген Дулат еліне шабуыл жасағанда, Сұраншы Саурық, Андас, Жагор, Дәуқара, Шымырбай бастаған жасақтармен бірге қимылдап, елдің бір бөлігін жаудан азат етті.
Қолбасшылық беделі және дерек
1858 жылы Омбыдағы Батыс Сібір генерал-губернаторына жазған хатында Г. Колпаковский Сұраншы батырдың достығын атап өтіп, оның әрдайым 2 мың қолмен дайын тұратынын көрсеткен.
Ұзынағаш шайқасы және соңғы жорық
1860 жыл: Ұзынағаштағы шешуші жеңіс
1860 жылы Сұраншы батырдың жасақтары Г. Колпаковский әскерімен бірігіп, Ұзынағаш шайқасында Қоқан әскерлерін ойсырата жеңді.
1864 жыл: азат ету жорығы және қаза
1864 жылы Ұзынағаштан Сайрамға дейінгі аралықты Қоқан басқыншылығынан азат ету соғысына қатысып, осы жорықта ерлікпен қаза тапты.
Ескерту: Кей деректерде «1864–1965» деп қате көрсетіледі; тарихи қисын бойынша бұл аралық 1864–1865 болуы ықтимал.
Замандастарының бағасы және әдебиеттегі орны
Ш. Уәлиханов 1863 жылдың 14 шілдесінде К. Гутковскийге жолдаған хатында Сұраншы батырды қазақтарды қоқандықтардың езгісінен құтқарушы ретінде сипаттаған.
Сұраншы батырдың ерлігі халық жадында жырмен сақталды: Сүйінбайдың «Сұраншы», «Ту алып жауға шықсаң сен» толғауларында және Жамбылдың «Сұраншы батыр» поэмасында кеңінен дәріптеледі.
Дереккөз
Қазақстан ұлттық энциклопедиясы, 8-том. Материал «KZ портал: Қазақша рефераттар жинағы» санатында берілген деректерге сүйеніп өңделді.