Толыбай елпелектеп
Сақан ауылға дүниеден өтіп кеткен әке-шешесіне Құран оқытуға барды. Сақандар — бір әке-шешеден туған екі ағайынды жігіт. Ағасы ауылда тұрады.
Ауылға барған соң Сақан көршісі Толыбай ағаның үйіне кіріп-шығып, сәлем бермек болды. Іштей: «Ауылда ағайын аз, ертең өзіңіз келіп, бас-көз болып жүріңіз» деп айтуды да ойлап қойған.
Толыбай аға
Толыбай негізінен жасы алпыстан асқан, қара жұмыста жүріп зейнетке шыққан кісі еді. Балаларының үлкені үйленген, немере көріп отырған. Мінезі де ақкөңіл, елпілдеп тұратын жан.
Сақан Толыбайдың ауласына кіргенде, ол сыртта екен. Сақанды көрген бойда қуанып қалды. Сақан ауылға не шаруамен келгенін айтқанда, Толыбай басын изеп, құптап тұрды.
Сақан: «Ертең үйде болыңыз» дегенде, Толыбай:
«Барамын, шырағым, барамын. Ішінде боламын», — деп тағы да елпілдеді.
Үй ішіндегі көрініс
Толыбайдың қартайған шешесі бар еді. Сақан енді әңгімесін тәмамдап, сол кісімен де амандасып шықпақ болды.
«Шешем үйде ме?»
— Шешем үйде ме? — деді Сақан.
— Үйде, үйде, әжең! Кіре бер! — деді Толыбай.
Сақан аяқ киімін шешіп, үйге кірді. Толыбайдың келіндерінің бірі ілтипатпен амандасып: «Әже мына жақта, кіре беріңіз», — деді.
Аяғы шыққан немерелер Сақанның алдынан жүгіре шығып, бірі оң қолын беріп, бірі шатасып сол қолын беріп амандасып жатты. Сақан олардың кішкентай қолдарын ауыртып алмайын дегендей, ақырын қысып, бастарынан бір-бір сипады да, кемпір отырған бөлмеге кірді.
Кемпірдің бір ауыз сөзі
Кемпір әлі тың еді: көзі де жіті, құлағы да сақ. Сақанды бірден танып, айналып-толғанып қарап шықты. Сақан ауылға келген мақсатын айтқанда, кемпір: «Ей, қарағым-ай…» деп елжіреп қалды.
Құлағы анық естіп отырса да, Сақан неге екені белгісіз, даусын көтеріңкіреп сөйлеп кетті:
«Толыбай ағама да айттым! Ертең үйде болыңыз дедім! Өзіңіз үлкендік жасап, бас-көз болып жүріңіз дедім!»
Сақан осыны айтып, кемпірден жауап күтіп тына қалды. Ол кемпірдің міндетті түрде қолдайтынына сенімді еді. Бірақ кемпір күтпеген мінез көрсетті:
— Үйбуй, қарағым-ай! Толыбайжанға несіне айтасың? Толыбайжан деген әлі бала емес пе?
Сақан кемпірге аузы аңқиып қарап қалды: «Қайдағы бала?! Жасы алпыстан асқан адам ғой».
Түйін
Сақан әженің айтпағын үйден шыққан соң ғана толық ұқты: ананың жүрегінде бала — жасы нешеге келсе де, бәрібір бала болып қала береді екен. Тіпті өзі ата атанса да. Ана бәрібір бірдеңені бүлдіріп алардай көріп, іштен қауіптеніп отырады.
Сақан осыны түсінді. Түсінді де, әженің көңіліне қарап, ақжарқын кейіппен жымиды.