Үстінде іліп алар лыпа жоқ, қып - қызыл шақа
Қыранның көктемгі тойы
Құстардың патшасы Қыран жыл сайын көктемде өз жұртына арнап салтанатты той өткізуді әдетке айналдырады. Сол күні ол барлық құстарды ұлы мерекеге шақыртады. Белгіленген уақытта құс атаулы топ-тобымен патшаның ордасына ағылып келеді.
Орда қызметкерлері Қыранның нұсқауы бойынша келгендерді рет-ретімен қаз-қатар отырғызады. Құстар мәз-мейрам болып, көрсетілген орындарға жайғасады. Әр топтың жетекшілеріне төрден құрметті орын ұсынылады.
Торғайлардың кешігіп келуі
Елдің соңына қарай ала торғайлар тобы да жетеді. Қыран патша оларға да орнын ұсынып, мерекені бастатады. Ойын-сауық қызып, думан қызған шақта торғайлар өз тегіне жататын бір бейбақтың босаға түбінде бүрісіп отырғанын байқайды.
Үстінде іліп алар лыпа жоқ, қып-қызыл шақа. Көзі жыпылықтап, жан-жағына жаутаңдай қарайды.
Бір тал мамық — бір үміт
Торғайлар оған жәрдем беріп, көңілін көтеруді ойлайды. Топ басшысы: «Әр торғай бір талдан мамық жұлып беріңдер, анау бауырымызды киіндірейік» дейді.
Торғайлар бірден іске кіріседі. Әрқайсысы үстіндегі мамығынан бір талдан жұлып беріп, әлгі қызыл шақаны әп-сәтте құлпыртып жібереді. Жалаңаш, жүдеу құс әп дегенде ажарланып, көз тартарлық күйге енеді.
Құрметке бөленген торғайдың менмендігі
Торғайдың әдемі болғаны сонша — Қыран патшаның өзі бұрын мұндай көркем құсты байқамай қалғанына өкініп, оны қасына шақырады да төрден құрметті орын береді. Қыранның жанында отырған торғай айналасына барлай қарап: «Мен ең сәулетті құс екенмін» деген ойға беріледі.
Сөйтіп, ол есіріп, өзінен-өзі қоқырайып, паңдана бастайды. Тіпті аз ғана бұрын өзіне көмектескен туыстарына да тұмсығын шүйіріп, төбесінен қарайды.
Ескерту
Жақсылықтың бағасын білмеген адам — алдымен өз абыройын арзандатады.
Сабырға шақырған кәрі торғайлар
Мұны көрген туыстарының зығыры қайнап, ашуы қозады. Бірақ байсалды кәрі торғайлар: «Тойда тонын сыпырып алсақ ұят болар, артын күтіңдер» деп, сабырға шақырады.
Жас торғайлар той тарқап, жұрт тарайтын мезгілге дейін әрең шыдайды.
Әділдік сәті: мамықтың қайтарылған күні
Ел тараған соң, әлгі торғай оңаша қалған кезде топтасқан торғайлар оны қаумалап, өздері берген мамықтың бәрін бірін қалдырмай қайтарып алады. Сән-сәулетінен айырылған есірік торғай сүмірейіп, баяғы қып-қызыл шақа қалпына қайта түседі.
Торғайлар оған бір-ақ ауыз сөз айтып тарайды: «Көпке топырақ шашпа!»
Қыранның үкімі
Мұның бәрін көрген Қыран патша теріс айналып: «Есіргенде ес болмайды!» дейді.
Сөйтіп, аяқ астынан лепіріп, дандайсыған торғай тілін тістеп, айдалада жалғыз қалады.
Ой түю
Көптің қолдауымен келген көрік те, бедел де — аманат. Аманатты асқақтыққа айырбастаған жан бір күндік қошемет үшін ұзаққа жететін қадірінен айырылады.