8 қыркүйек бейбітшілік күні
Орталық Азия: ядролық қарудан азат аймақ туралы шартқа қол қою
8 қыркүйек күні Семей қаласында Қазақстан, Қырғызстан, Өзбекстан мемлекеттерінің сыртқы істер министрлері, Тәжікстан сыртқы істер министрінің бірінші орынбасары және Түрікменстанның Қазақстандағы елшісі — Орталық Азиядағы бес елдің өкілдері — «Орталық Азиядағы ядролық қарудан азат аймақ туралы» шартқа қол қоюды жоспарлап отыр. Бұл туралы Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің арнайы өкілі Ержан Ашықбаев мәлімдеді.
Шарт нені міндеттейді?
- Ядролық қаруды, ядролық жарылғыш қондырғыларды немесе олардың қандай да бір бөлшектерін шығаруға тыйым салу.
- Оларды сатып алуға және өз аумағында орналастыруға тыйым салу.
- Ядролық энергияны бейбіт мақсатта пайдалану шектелмейді.
Арнайы өкілдің айтуынша, бейбіт мақсаттағы ядролық энергетикаға тосқауыл қойылмайды. Қазақстан бұл бағытты тәуелсіздігін жариялаған алғашқы жылдардан-ақ таңдаған. Шартқа қосылуға ықылас білдіріп отырған көршілер тарапынан да шиеленіске әкелер оқиғалар тіркелген жоқ.
Аймақтық тұрақтылық пен ортақ жауапкершілік
Орталық Азиядағы бейбіт өмір мен тұрақтылықты сақтаудың негізгі кілті — бірлесіп әрекет ету және оны жүйелі түрде нығайту. Жаңа шарт — дәл осындай қадамдардың бірі. Өйткені Орталық Азияның бес елі арасында шешімін таппай жатқан елеулі пікір қайшылығы жоқ.
Ержан Ашықбаев: бастаманың мәні
«Бұл бастама Орталық Азия мемлекеттерінің жаһандық және аймақтық қауіпсіздікті сақтауға, ядролық қаруды таратпау мен қарусыздандыру процестеріне қосқан ұжымдық үлесі. Сондай-ақ терроризммен ғаламдық күрес және жаппай қырып-жою қаруының террористік топтардың қолына түсуіне жол бермеуде аса өзекті оқиға болып отыр».
Бұл пікірдің негізі бар: қазіргі кезде әлемді алаңдатып отырған террористік топтар ядролық материалдарға қол жеткізудің түрлі амалдарын қарастыруы мүмкін. Ал аталған мемлекеттер, әсіресе Қазақстан, уран қорының молдығымен ерекшеленеді. Демек, шарт қағаз жүзіндегі құжат болып қалмай, нақты тетіктермен бекітілуі тиіс.
Неліктен рәсім Семейде өтеді?
Тағы бір маңызды жайт — шартқа қол қою рәсімінің бұрынғы кеңестік ядролық бағдарламаның атышулы орталықтарының бірі болған Семей қаласында өтуі. Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың осыдан 15 жыл бұрын Семей ядролық сынақ полигонын жабу туралы тарихи Жарлыққа қол қойғаны да жиі аталады. Бұл шешімнің тарихи маңызы халықаралық деңгейде әлі күнге ерекше атап көрсетіліп келеді.
Қатысуы күтілетін делегациялар
Сыртқы істер министрлігінің баспасөз қызметі таратқан ақпаратқа сәйкес, рәсімге ядролық сынақтарға тыйым салу шарты ұйымының атқарушы хатшысы Т. Тот, МАГАТЭ Бас директорының орынбасары Ю. Соколов, БҰҰ-ның Азия және Тынық мұхиты елдеріндегі бейбітшілік пен қарусыздандыру мәселелері жөніндегі орталығының директоры Ц. Ишигури, сондай-ақ Қазақстандағы Ресей, ҚХР, Моңғолия және Жапония дипломатиялық миссияларының басшылары қатысуы мүмкін.
Сонымен бірге Қазақстандағы БҰҰ жүйесінің үйлестірушісі Ю. Шоджи, БҰҰ Женева институтының вице-президенті, БҰҰ Қарусыздандыру саласындағы зерттеулер институтының аға зерттеушісі Дж. Голдблат және ядролық қарудан азат аймақтардың өкілдері шақырылған.
Апта күн тәртібі: маңызды халықаралық сапарлар
8–9 қыркүйек
АҚШ Мемлекеттік хатшысының Оңтүстік және Орталық Азия істері жөніндегі көмекшісі Ричард Баучер Астанаға келеді. Сапардың мақсаты — екі ел арасындағы ынтымақтастық мәселелерін және Қазақстан Президентінің АҚШ-қа жоспарланған сапарын талқылау.
10–13 қыркүйек
ЮНЕСКО Бас директоры Коичиро Мацуура Қазақстанға ресми сапармен келеді. Ол 12–14 қыркүйек аралығында Астанада өтетін Дәстүрлі және әлемдік діндер басшыларының съезіне қатысуды жоспарлап отыр.