Мыстан кемпірдің тапсырмасы
Ашық тәрбие сағаты туралы мәлімет
Өткізілген орны
Қарағанды облысы, Шет ауданы, Бұрма ауылы, Бұрма жалпы орта білім беру мектебі
Мұғалім
Жоғары санатты бастауыш сынып мұғалімі Шатекова Қарлығаш Төлеуқұлқызы
Сынып
1-сынып
Уақыты
2014 жыл, сәуір
Тақырып: «Ертегілер еліне саяхат»
Мақсаты
- Оқушыларды халық ауыз әдебиетіндегі ертегілермен және ертегі кейіпкерлерімен таныстыру, ұлттық рухани құндылықтармен қаруландыру.
- Халық мұрасы арқылы оқушының тілін, қиялын, сөздік қорын дамыту.
- Ертегіні сүйіп оқуға, адамгершілікке, шындыққа, елжандылыққа тәрбиелеу.
Көрнекілігі
Сабақ құрылымы ойын, өлең оқу, диалог, тапсырмалар және мультфильм көру арқылы ұйымдастырылып, балалардың қызығушылығын біртіндеп арттыруға бағытталды.
Сабақ барысы: ертегілер әлеміне ену
Көңіл күйді көтеру
Мұғалім балалардың көңіл күйін сұрап, сергіту үшін «Ертегілер әлемі» әнін тыңдатты (орындаған: Нұрәсем мен Мадина).
Талқылау сұрақтары
- Ертегілер әлемін қалай елестетесіңдер?
- Ертегілер елінде кімдер «тұрады»?
- Қандай жағымды және жағымсыз кейіпкерлерді білесіңдер?
- Ертегі бізге нені үйретеді?
Сиқырлы затты табу
Ертегілер еліне апаратын «сиқырлы затты» сынып болып іздеу ұсынылды: жоғарыдан, төменнен, терезе жақтан, гүлдердің арасынан.
Балалар гүлдердің арасынан сиқырлы таяқшаны тауып алады.
Сиқырлы сөздер
Шухты-мухты, Дрим-трим, Шухты-мухты, Дуруки-мурики.
Сиқырлы сөздер айтылған сәтте балалар «ертегілер еліне» жетіп, алда бірнеше тосқауыл күтіп тұрғаны хабарланады.
Тосқауылдар: білімді бекіту және қызығушылықты арттыру
1-тосқауыл: Мыстан кемпірдің тапсырмасы — «Ерте, ерте, ертеде…»
Балалар ертегінің мәні туралы ой бөлісіп, ертегі неден басталатынын еске түсіреді. Оқушылар ертегі туралы өлең жолдарын оқып, қиял мен тәрбиелік ойдың байланысын ашады.
Өткен күн таң тамаша ертегі ғой,
Айтады ертегі сыр, ертегі ой.
Ертегі айтса еліктіріп балалар,
Қиялға қызықтырып ертеді ғой.
Ертегіде халықтың мұң-зары бар,
Орман, тау, өрмелейтін құздары бар.
Жамандықпен алысып, жауын жеңген
Халқымның ұлдары мен қыздары бар!
Жауларымен алысып жекелеген,
Батыр ма ел намысын өтемеген.
Ертегімен халқымыз ертеңіне
Ұрпағын қызықтырып жетелеген.
Кел онда, ертегіні шертейік біз,
Қауымды мына келген ертейік біз.
«Ертегі еліне» бір саяхаттап,
Келгендерді соңымыздан ертейік біз.
Мұғалім түсіндіруі бойынша, ертегілер — қиял-ғажайып оқиғаларға құрылған шығармалар. Түрлері: хайуанаттар туралы, қиял-ғажайып, шыншыл, аңыз-ертегі.
Сонымен бірге балалар ертегінің дәстүрлі басталу үлгісін айтады: «Ерте, ерте, ертеде…».
2-тосқауыл: Құмырадағы жынның тапсырмасы — «Бұл қай ертегі?»
Мұнда балаларға қысқа үзінділер беріліп, ертегінің атауы мен кейіпкерлерін табу ұсынылады.
Үзінді 1
«…бірін қазып жатқан тышқанды көреді. Ол тышқанды бас салады… “Үйіңде не бар?”… “Үйімде бір табақ тары бар”…»
Жауабы: «Мақта қыз бен мысық».
Үзінді 2
Көкек: «Менің ұя салатын қуатым да, құралым да жоқ… жұрттың бәрі ағайыным, көп болып көмектесіп, ұя салып берер…»
Жауабы: «Сауысқан мен көкек».
Үзінді 3
«…Халіңіз қалай, тақсыр?… Неге жақынырақ келмейсің? Берірек кел, түлкіжан…»
Жауабы: «Арыстан мен түлкі».
Аялдама: «Ғажайып бақ» — сергіту ойыны
Балалар қысқа сергіту жасап, «Үй жануарларын тап» ойынын ойнайды: мұғалім жануар аттарын атайды, ал үй жануарын естігенде оқушылар қол шапалақтайды.
Ойынға берілген тізім
Жолбарыс, түйе, бүркіт, жылқы, аю, қасқыр, ешкі, шегіртке, лақ, кірпі, қой, қоян, жылан, сиыр, тиін, тауық.
3–4-тосқауыл: Айдаһардың тапсырмасы — кейіпкерлердің өзін таныстыруы
Балалар ертегі кейіпкерлерінің рөлін сомдап, олардың мінезін, мақсатын және іс-әрекетін қысқа монологтар арқылы ашады. Бұл бөлімде жақсылық пен жамандық, әділдік пен айла сияқты ұғымдар айқындалады.
«Мақта қыз бен мысық»
Мақта қыз: Мен Мақта қыз, үйімді тазаладым. Сен, мысық, қайта-қайта мазамды алдың. Қатық төктің, еңбекті қадірлемей, құйрығыңды жұлып ап жазаладым.
Мысық: Мен мысықпын, ішім пысқан. Тышқан көзіме көрінбей сытылып кетті. Төккен қатығыңды қайтардым, қайырым күткенім көптен.
Мыстан кемпір (бейне)
Мен мыстанмын, жақсылыққа дұшпанмын. Су астынан шыға кеп, алақаныңнан қысқанмын. Тісімді жұлып лақтырып, сыпырғышқа мініп ұшқанмын. Жас емеспін, кәрімін — ертегінің сәнімін. Көркейтуге келгенмін ертегілер ауылын.
Талқылау: Мыстан кемпірдің ісі — жағымсыз кейіпкер бейнесі арқылы сақтыққа, батылдыққа тәрбиелейді.
Дәу және Қаңбақ шал
Дәу: Мен жалғыз көзді дәумін. Балаларға, батырларға жаумын. Тауды да, тасты да лақтырамын, жамандық жолында шапқыладым. Талай жерде ақылмен алдап кетті Қаңбақ шал…
Қаңбақ шал: Мен Қаңбақ шалмын, жел соқса домалайтын. Алып дәуді де алдадым, қу түлкіден де құтылдым. Ешқашан жамандыққа жоламаймын.
Тазша бала («Қырық өтірік»)
Мен Тазша баламын, кіп-кішкентай ғанамын. Қысылғанда сөз табамын, қырық өтірік те кедергі емес — жаңылмай айтып беремін. Ақылыма тәнті болып, хан алтын үй тігіп, хан қызын қасыма отырғызды.
Негізгі ой: шешендік пен тапқырлық қиындықтан жол табуға көмектеседі.
Қонақ кейіпкерлер: батырлық пен ізгілік
Керқұла атты Кендебай
Алмас қылыш жарқылдап қасымда. Жамандықты жайраттым жолымда. Арыстанның азуын қағып, жеті басты аждаһамен алыстым. Дәудің жалғыз көзін ойып алдым. Мен батыр — Керқұла атты Кендебаймын!
Меңді қыз
Мен Меңді қызбын — ақыл мен көркі қонған. Жақсылыққа әрдайым серік болған. Ертегіде хан да, қара да батырлар да ақылға жүгінеді.
Толағай
Аптап ыстық даланы қуартқанда, егін күйіп, бұлақ суалғанда, мен Толағай тау көтеріп ел үшін жаңбыр әкеліп, Отанымды қуанттым.
Көрермен бөлігі: мультфильм арқылы қорытындылау
Тапсырмалар аяқталған соң, балаларға мультфильм көрсетіліп, мазмұны талқыланады: ертегінің атауы, басты ойы, кейіпкерлердің әрекеті және «ертегі нені үйретеді?» деген сұрақтар бойынша пікір алмасу жасалады.
Түйін ой
Ертегі қиялға қанат бітіріп қана қоймай, жамандықтан аулақ жүруге, жақсылық жасауға, адал болуға үйретеді.
Қорытынды: сыныпқа оралу және оқу ұсынысы
Сиқырлы сөздер арқылы кері қайту
Балалар тағы да сиқырлы таяқшаны қолданып, сиқырлы сөздерді қайталайды да, әп-сәтте өз сыныбына оралады.
Сиқырлы сөздер
Шухты-мухты, Дрим-трим, Шухты-мухты, Дуруки-мурики.
Соңында «Саяхат ұнады ма? Несімен ұнады?» деген сұрақтар арқылы кері байланыс алынады.
Кітап көрмесі және шығармашылық тапсырма
Сыныпта ертегі кітаптарынан көрме ұйымдастырылып, әр оқушы өзіне ұнаған ертегіні таңдап, үйден оқып келуге ұсыныс беріледі.
Ұсыныс
- Өздерің оқыған ертегіні мазмұндап беріңдер.
- Ойдан қысқа ертегі құрастырып көріңдер.
- Кейіпкерлердің мінезін ажыратып, қандай қасиет үйрететінін айтыңдар.
Ертегі — баланың арманына дем беріп, жаңа нәрсе тануға ынталандыратын рухани қазына. Сондықтан ертегіні сүйіп оқып, мәніне үңіле білейік.
Материал: бастауыш сыныпқа арналған ашық тәрбие сағатының өңделген нұсқасы.