Заңды тұлғаның жауапкершiлiгi
Заңды тұлғаның міндеттемелері бойынша жауапкершілік
Заңды тұлғалардың міндеттемелер бойынша жауапкершілігі олардың ұйымдық-құқықтық нысанына және мүлік режиміне қарай айқындалады. Төменде жалпы қағидалар мен ерекше жағдайлар жүйеленіп берілген.
Жалпы қағида: толық мүлікпен жауап беру
Құрылтайшы қаржыландыратын мекемелерді, мемлекеттік мекемелерді және қазыналық кәсіпорындарды қоспағанда, өзге заңды тұлғалар өз міндеттемелері бойынша өздеріне тиесілі барлық мүлкімен жауап береді.
Негізгі түйін: заңды тұлға — дербес жауапты субъект, әдетте қарыздары үшін өз мүлкімен өзі жауап береді.
Мекеме және мемлекеттік мекеме: ақша жеткіліксіз болса кім жауап береді?
Мекеме
Мекеме міндеттемелері бойынша өз билігіндегі ақшамен жауап береді. Егер бұл қаражат жеткіліксіз болса, мекеменің міндеттемелері бойынша оның құрылтайшысы жауапты болады.
Мемлекеттік мекеме
Мемлекеттік мекеме де өз міндеттемелері бойынша өз билігіндегі ақшамен жауап береді. Ақша жеткіліксіз болған жағдайда оның міндеттемелері үшін Қазақстан Республикасының Үкіметі немесе тиісті жергілікті атқарушы орган жауапты болады.
Шарттық міндеттемелер бойынша шектеу
Мемлекеттік мекеменің шарттық міндеттемелері бойынша жауапкершілігі заңдарға сәйкес оны ұстауға арналып бекітілген сметаның шегінде туындайды.
Қазыналық кәсіпорын: субсидиарлық жауаптылық
Қазыналық кәсіпорын өз міндеттемелері бойынша өз билігіндегі ақшамен жауап береді. Егер ақша жеткіліксіз болса, оның міндеттемелері бойынша Қазақстан Республикасы Үкіметі немесе тиісті әкімшілік-аумақтық бірлік субсидиарлық жауаптылықта болады.
Шарттық міндеттемелер
Қазыналық кәсіпорынның шарттық міндеттемелері бойынша жауапкершілік мемлекеттік кәсіпорын туралы заң актілерінде белгіленген тәртіппен туындайды.
Мәмілелерді тіркеу талабы
Мемлекеттік тапсырысты орындау шеңберінде қазыналық кәсіпорындармен және мемлекеттік мекемелермен жасалатын азаматтық-құқықтық мәмілелер Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілеген тәртіппен тіркелуге тиіс.
Құрылтайшы, қатысушы және мүлік иесі: жауапкершіліктің бөлінуі
Негізгі қағида: бір-бірінің қарызына жауап бермеу
Заңды тұлғаның құрылтайшысы (қатысушысы) немесе оның мүлкінің меншік иесі заңды тұлғаның міндеттемелері бойынша жауап бермейді. Сол сияқты заңды тұлға да құрылтайшының (қатысушының) немесе мүлік иесінің міндеттемелері бойынша жауап бермейді.
Ерекшеліктер: бұл қағида Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде, өзге заң актілерінде немесе заңды тұлғаның құрылтай құжаттарында көзделген жағдайларда қолданылмауы мүмкін.
Маңызды термин
Субсидиарлық жауапкершілік — негізгі борышкердің мүлкі (немесе қаражаты) жеткіліксіз болғанда, қосымша жауапты тұлғаның кредиторлар алдындағы жауаптылығы.
Банкроттық құрылтайшының әрекетінен туындаса
Егер заңды тұлғаның банкроттығы оның құрылтайшысының (қатысушысының) немесе мүлкінің меншік иесінің іс-әрекеттерінен туындаса, ал заңды тұлғаның қаражаты жеткіліксіз болса, құрылтайшы (қатысушы) немесе мүлік иесі несие берушілер алдында субсидиарлық жауапкершілікте болады.
Орган өкілеттігін асыра пайдаланып қабылдаған міндеттемелер
Заңды тұлғаның органы құрылтай құжаттарында белгіленген өкілеттігін асыра пайдаланып қабылдаған міндеттемелер бойынша, әдетте, заңды тұлға үшінші тұлғалардың алдында жауап береді. Бұл ретте Азаматтық кодекстің 159-бабының 11-тармағында көзделген жағдайлар ерекшелік болып табылады.
Ескерту: мәтінде 45-бапқа 19.06.1997 ж. № 134-I және 18.12.2000 ж. № 128-II заңдарымен өзгерістер енгізілгені көрсетілген.
45-бап. Заңды тұлғаны қайта құру
Қайта құру нысандары және шешім қабылдау
Заңды тұлғаны қайта құру (қосу, біріктіру, бөлу, бөліп шығару, өзгерту) мүлікті меншік иеленушінің немесе меншік иесі уәкілеттік берген органның, құрылтайшылардың (қатысушылардың) шешімі бойынша жүзеге асырылады. Сондай-ақ, құрылтай құжаттарында уәкілеттік берілген органның шешімімен не заң құжаттарында көзделген реттерде сот органдарының шешімімен жүргізілуі мүмкін.
Заңдарда қайта құрудың өзге де нысандары көзделуі мүмкін.
Жинақтаушы зейнетақы қоры мен сақтандыру (қайта сақтандыру) ұйымдарын қайта құру зейнетақымен қамсыздандыру және сақтандыру қызметі туралы заңдарда көзделген ерекшеліктерді ескере отырып жүзеге асырылады.
Ерікті және ықтиярсыз қайта құру
Ерікті
Қайта құру тараптардың шешімімен ерікті түрде жүргізілуі мүмкін.
Ықтиярсыз
Заң құжаттарында көзделген жағдайларда ықтиярсыз қайта құру сот органдарының шешімі бойынша жүзеге асырылуы мүмкін.
Сот белгілеген мерзім орындалмаса: басқарушыны тағайындау
Егер мүлікті меншік иеленуші, ол уәкілеттік берген орган, құрылтайшылар немесе құрылтай құжаттарында қайта құруға уәкілеттік берілген орган қайта құруды сот шешімінде белгіленген мерзімде жүзеге асырмаса, сот заңды тұлғаның басқарушысын тағайындайды және оған қайта құруды жүргізуді тапсырады.
Өкілеттіктің ауысуы
Басқарушы тағайындалған кезден бастап заңды тұлғаның ісін басқару жөніндегі өкілеттік соған ауысады.
Соттағы өкілдік
Басқарушы сотта заңды тұлғаның атынан әрекет етеді.
Құжаттар пакеті
Бөлу балансын жасап, оны қайта құру нәтижесінде туындайтын құрылтай құжаттарымен бірге соттың бекітуіне ұсынады.
Аталған құжаттарды соттың бекітуі жаңадан пайда болған заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу үшін негіз болып табылады.
Қайта құрылды деп есептелетін сәт
Біріктіру нысанында қайта құру жағдайын қоспағанда, заңды тұлға жаңадан пайда болған заңды тұлғалар тіркелген кезден бастап қайта құрылған деп есептеледі.
Заңды тұлғаны оған екінші бір заңды тұлғаны біріктіру жолымен қайта құрғанда, заңды тұлғалардың мемлекеттік регистріне біріктірілген заңды тұлға қызметінің тоқтатылғаны туралы жазба енгізілген кезден бастап бастапқы заңды тұлға қайта құрылған деп есептеледі.