Зираты Аякөз ауданының Ақши совхозының жерінде
Ақтайлақ Байғараұлы (1720–1816)
Ақтайлақ Байғараұлы — 1720–1816 жылдар аралығында ғұмыр сүрген қазақ халқының атақты би-шешені әрі төкпе ақыны. Ол ел ішінде әділдігімен, сөзге тоқтар уәжімен және алқалы жиында бір-ақ ауыз нақылмен жұртты тоқтата білген қуатымен танылған тұлға.
Әдебиет зерттеушісі Серікқазы Қорабаев Ақтайлақ биге арналған еңбегінде оның шыққан тегі мен туған өлкесі туралы деректерді жүйелеп жазады.
Шыққан тегі және әулеттік сабақтастық
Деректер бойынша, Ақтайлақ би Семей облысының Жарма, Аякөз, Таскескен өңірін қоныстанған найман ішіндегі Сыбан руының Жантөбек тармағынан тарайды. Осы әулетте Нарынбай сөзге шешен, әділ би ретінде белгілі болған.
Нарынбай
Сөзге шешен, әділ би.
Құттыбай
Шежіреде асқан шешендігі үшін «Қу дауысты Құттыбай» атанған.
Құттыбайдан тарағандар
Байғара, Боран, Ботақара, Сейтен.
Сөзге жүйріктігімен ерекшеленген бұл төрт әулетті ел арасында «бес ауыл» деп атағаны айтылады. Сол төртеуінің бірі — Құттыбайдың Байғарасынан Ақтайлақ би дүниеге келген.
Шешендігі және ел ішіндегі орны
Ақтайлақ би өз заманында атақты рулардың шешендерімен бас қосқан алқалы жиындарда сөз сайысына түсіп, жұртты бір ауыз мақалмен немесе толғау-жырмен тоқтата білген. Осы ерекшелігі үшін оны халық арасында «қазақтың қара тілі» деп танығаны баяндалады.
Негізгі сипат
- Әділ би, дауды бітістіруші мәмілегер
- Алқалы ортада қысқа да нұсқа сөзбен тоқтам айтқан шешен
- Төкпе ақындық дәстүр өкілі
Туған жері, ғұмыры және мәңгілік мекені
Ақтайлақ би шамамен 1720 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай мен Жарма аудандарының арасындағы Құндызды өңірінде туған. Ол жүзге таяған шағында дүниеден өткен. Зираты Аякөз ауданы аумағында, Ақши совхозы маңындағы жерде орналасқаны көрсетіледі.
Өмір жасының куәсі болған өлең жолдары
«Екі қырық, бір он бестен асып тұрмын,
Аяқты апыл-тапыл басып тұрмын».
Бұл жолдар оның ұзақ ғұмыр кешкенін аңғартатын дерек ретінде айтылады.
Ұрпақтары және бүгінгі жалғастық
Ақтайлақ биден тараған Әкімбай, Кеңсебай, Жарасбай, Сабырбай ұрпақтары бүгінде өсіп-өніп, әр өңірде еңбек етіп келеді. Деректерде олардың Семей, Талдықорған, Оңтүстік Қазақстан және Алматы облыстарында қызмет атқаратыны атап өтіледі.
Дереккөз ретінде: «KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы».