Қазақша рефераттар

Өкпенің біркелкі емес вентиляциясы

Өкпе вентиляциясының бұзылыстары

Өкпе вентиляциясының бұзылыстары үш негізгі түрде байқалады: гипервентиляция, гиповентиляция және біркелкі емес вентиляция. Бұл өзгерістер тыныс алудың тиімділігіне, газ алмасуға және ағзадағы қышқыл-сілтілік тепе-теңдікке тікелей әсер етеді.

Есте сақтайтын өзек: вентиляцияның жиілігі ғана емес, ең маңыздысы — альвеолалардың (өкпе ұяшықтарының) вентиляциясы.

Гипервентиляция

Өкпенің гипервентиляциясы тыныстың минуттық көлемінің (ТМК) және өкпенің өмірлік сыйымдылығының (ӨӨС) артуымен сипатталады. Көп жағдайда бұл — ағзаның оттегіне сұранысы жоғарылаған кезде іске қосылатын қорғаныстық-икемделістік жауап.

Физиологиялық гипервентиляция

Ол ағзаның оттегіге мұқтаждығы артқанда (мысалы, дене жүктемесінде) пайда болып, оттегі жеткіліксіздігі жойылған соң тоқтайды.

Патологиялық гипервентиляция

Бұл түрі оттегіге қосымша мұқтаждықпен немесе көмірқышқыл газын (CO2) шығарудың қажеттілігімен тікелей байланысты болмайды.

Қай кезде дамуы мүмкін?

  • Ми және оның қабықтарының ауруларында, миға қан құйылғанда.
  • Гипоксемияда: анемияда, таулық немесе биіктік ауруларында.
  • Артериялық қысым төмендегенде тыныс алу орталығының рефлекстік қозуынан.
  • Өкпенің тыныстық беті азайғанда (мысалы, өкпе қабынуы немесе ісінуі кезінде) компенсация ретінде.

Ұзаққа созылса не болады?

Ұзақ гипервентиляция гипокапнияға және алкалозға әкеледі. Нәтижесінде тыныс алу орталығы тежеліп, гипервентиляция уақыт өте келе гиповентиляцияға ауысуы мүмкін.

Гиповентиляция

Өкпенің гиповентиляциясы — өкпеде ауа алмасудың азаюы. Бұл жағдай әртүрлі себептерден дамып, альвеолалық вентиляцияның төмендеуіне және газ алмасудың бұзылуына әкеледі.

Негізгі себептері

  1. 1. Өкпе және тыныс жолдары ауруларында: пневмония, пневмосклероз, эмфизема, бронхит және т.б.
  2. 2. Кеуде қуысы тұтастығы бұзылғанда (жарақат), немесе плевра қуысында сұйық, қан, ауа жиналғанда: гидроторакс, гемоторакс, пневмоторакс.
  3. 3. Тыныс алуды реттейтін жүйкелер зақымданғанда/қабынғанда, не импульстердің тыныстық бұлшықеттерге жеткізілмеуінде: миастения, ботулизм, сіреспе; сондай-ақ тыныс бұлшықеттерінің қабынуы немесе дистрофиясы кезінде.
  4. 4. Кеуде қуысы пішіні туа біткен немесе жүре пайда болғанда өзгергенде (сколиоз, кифоз), сондай-ақ қабырғааралық жүйкелер мен плевра қабынуларында қатты ауырсынудан тыныстың шектелуі.
  5. 5. Жұлынның даму ақауларында немесе полиомиелит кезінде мотонейрондардың зақымдануынан тынысқа қатысатын бұлшықеттердің жүйкеленуі бұзылғанда.
  6. 6. Мидағы тыныс алу орталығына зиянды ықпалдардың тікелей тежегіш әсерінен немесе қан тамырларындағы хемо-, барорецепторлар қозуына байланысты рефлекстік тежелуден.

Клиникалық-маңызды ескерту

Егер тыныстың минуттық көлемі дем алудың тереңдігін өзгертпей, тек тыныстың жиілеуі арқылы бір деңгейде сақталса, бұл көбіне альвеолалық вентиляцияның азайғанын және ауа алмасудың нашарлағанын көрсетеді. Сондықтан бағалауда альвеолалардың вентиляциясына ерекше мән беріледі.

Өкпенің біркелкі емес вентиляциясы

Қалыпты жағдайда да өкпенің барлық ұяшықтары бірдей деңгейде қызмет атқармайды. Алайда патология кезінде бұл айырмашылық айқын күшейіп, өкпенің әр аймағында ауа өтуі мен газ алмасуы теңсіз болады.

Қашан жиі кездеседі?

  • Өкпе тінінің серпімділігі төмендегенде (өкпе эмфиземасы).
  • Бронхиолалар жиырылғанда (демікпе).
  • Өкпе фиброзында.
  • Альвеолаларда сұйықтық немесе экссудат жиналғанда.

Нәтижесі

Біркелкі емес вентиляция көбіне гипоксемияға әкеледі, бірақ бұл жағдайда гиперкапния әдетте байқалмайды.