Қайда барып жан сақтамақпын
Екі қаз бен бақа
Алыс жақтан ұшып келе жатқан екі қаз жолай су таба алмай, жер шарлап ұзақ жүреді. Шілденің шыжыған ыстық күндері еді. Ақыры олар сарқынды бір көлшікке келіп қонады.
Көлшікті қызғанған бақа
Сол көлшікті көптен бері мекендеп жүрген бір бақа бар еді. Ол көлшігін қызғанып, барқылдап қорып, екі қазды жолатпай, су ішкізбей қояды. Шөлден таңдайлары кеуіп тұрған қаздар бақаға бас иіп, жалынады.
Бақа көнбейді де былай дейді:
«Бұл аз ғана көлшік, суы тізеден ғана келеді. Сендер ішсеңдер, суы таусылады. Ал сендер қанып алған соң ұшып кетесіңдер. Мен бейшара сусыз қалай күн көремін? Ұшатын қанатым жоқ, құдық қазар тырнағым жоқ. Қайда барып жан сақтамақпын?!»
Қаздар бақаның уайымын түсініп, жұбатуға тырысады: «Егер біз ішкеннен кейін көлшік суы таусылып қалса, біз сені көтеріп ұшырып, суы мол бір көлге жеткізіп салайық», — дейді.
Келісім орындалады, көлшік суалады
Үшеуі осылай уәделеседі. Екі қаз суға қанып алады, сол сәтте-ақ көлшіктің суы сарқыла бастайды. Қаздар осы арада бірер күн тынығады. Ақыры көлшіктің суы мүлде суалып, астындағы лайы сасып, құрттап кетеді.
Ұшу айласы
Уәде бойынша қаздар бақаға: «Жүр, енді кетелік, суы мол көлге жетелік», — дейді. Бақа да ұшуға құмартып тұрады.
Екі қаз құлаштай ұзын шыбық тауып, бақаға оны дәл ортасынан тістетеді: «Көкке көтерілгенде аузыңды ашпа. Жағыңды қарыстырып, мықтап тістеп тұр. Ашсаң, жерге құлайсың», — деп ескертеді.
Бақа: «Айтқандарыңды орындаймын», — деп уәде береді.
Мақтаныштың тұзағы
Қаздар шыбықтың екі ұшын жалпақ саусақтарымен мықтап ұстап, бақаны аспанға алып көтеріледі. Құстай самғап келе жатқан бақаның көңілі көтеріліп, өзін жердегі бақалардан зор әрі бақытты санайды.
Төмендегі адамдар көкке қадала қарап: «Ананы қараңдар, анау не?» — деп даурығады. Бірі: «Қанатты бақа!» — десе, екіншісі: «Бақа емес, басқа бірдеңе», — деп таласады.
Бір ауыз сөздің құны
Жұрттың айқай-шуын естіген бақаның кеудесін мақтаныш кернейді. Ішінен: «Бұл елге аты-жөнімді айтпай кеткенім болмас», — деп ойлайды да, таңырқап тұрғандарға: «Мен бақамын!» — деп айқайлайды.
Сол сәтте-ақ аузы ашылып, шыбықтан ажырап кетеді. Тастай шыр айналып, зулап төмен құлдилайды. Екі қаз соңынан жетіп ұстай алмай қалады. Ақыры бақа тақыр жерге тарс етіп түсіп, мылжа-мылжасы шығады.
Қорытынды
Екі қаз: «Ақымаққа істеген жақсылығың желге ұшқан тозаңмен тең екен ғой», — деп, әрі қарай самғап кете барады.