Жұмахан Бөкенге түсін суыта қарап
Абыройды «жинаудың» әдеті
Бөкеннің бір мінезі бар еді: кімнің жанына жақын жүрсем — абыройым көбейеді, кімнің қасында көбірек сөйлесіп тұрсам — абыройлырақ көрінемін, кіммен байланыс орнатсам — беделім асқақтай түседі деп жүретін.
Кейде «осылай адамды алалағандай болып жүргенім несі?» деп іштей өзіне ренжігенімен, бала күнінен қалыптасқан әдетін тастай алмады.
Клубтың есігіндегі есеп
Дәл қазір Бөкен клубқа концерт көруге келіп тұр. Бірақ ішке кірмей тұрып, есіктен сығалап: «кімнің жанында отырсам, абыройды көбірек жинаймын?» деп ойланып қалды.
Жұрт жинала бастағанымен, концерт әлі басталмаған. Сондықтан ол асықпай таңдауға кірісті.
Көз қиығымен шолып өткен адамдар
Көзі алдымен алдыңғы қатарда отырған Нүкеңе түсті. Нүкең — ел ағасы атанып жүрген азамат. Оның қасына отырса, абыройсыз болып қалмас еді.
Бірақ Нүкеңнің өзі «әй, Бөкен, бері кел, жаныма отыр» деп шақырмаған соң, Бөкен іштей кібіртіктеді: «Нүкеңдей кісінің жанына барып, сәлемдеспей-ақ, шақырусыз жайғасып кету абырой ма?» Мұндайда Нүкең не ойлайды, сырт көз не ойлайды?
Содан кейін ол көзбен бір-бірлеп шолып өтті: балуан жігіт Сейтек, дәрігер жігіт Қапар, сатушы кербез келіншек Ақбілек, кішілерге үнемі тәлім айтып жүретін құрметті демалыстағы зейнеткер Салиха апай, мұғалім жігіт Зейнел, өзімен құрдас есепші Халидолла. Бәрінің жанында отырғаннан абырой кетпес еді.
-
Құрмет
Нүкең
Ел ағасы. Бірақ шақырмайынша жақындауға ыңғай іздейді.
-
Күш
Сейтек
Балуан жігіт. Қасында отырғанға айып жоқ.
-
Мамандық
Қапар
Дәрігер. Әңгімесі бар, салмағы бар.
-
Әсемдік
Ақбілек
Кербез сатушы. Көз тартатын орта.
-
Тәлім
Салиха апай
Көпті көрген сөз иесі. Қасында отырып, бата алуға болады.
-
Күнделікті өмір
Зейнел, Халидолла
Мұғалім мен есепші. «Абырой» өлшеміне де сыятын таныс бейнелер.
Алуаға түскен көз
Кенет оның көзі Алуаға түсті. Алуа — сүп-сүйкімді, әп-әдемі қыз. Алуаның жанында отырғаннан да абырой кетпес еді.
Бөкен бір сәтке қиялға ерік берді: концерттен кейін екеуі көшені бойлап серуендеп барады. Бір шоқ талдың түбіне аялдайды. Ол қиялымен Алуаның білегінен ұстап, өзіне қарай икемдей бергенде...
Сол сәтте біреу Бөкенді құйрығынан тізесімен «ыңқ» еткізіп теуіп жіберді.
Аңдаусыз тұрған ол етпетінен құлай жаздап, артқа жалт қарады.
«Жынды Жұмаханның» тоқтатуы
Артына қараса, жұрт «жынды Жұмахан» деп атап кеткен жігіт тұр.
— Не істеп тұрсың?!
Жұмахан Бөкенге түсін суыта қарап: — Тағы да «кімнің жанында отырсам, абырой көбірек жиналады» деп ішкі есебіңді құрып тұрсың ба?! — деді.
Ол Бөкенді шеңгелдеп ұстай түсті.
— Қой деймін, Жұма! Қой! Көйлегімді жыртасың!
Бірақ Жұмахан тыңдамады: — Жүр! Бүгін концертте менің жаныма отырасың!
Сөйтіп, оны ішке қарай сүйрей жөнелді.
— Қоя бер деймін, Жұма! Абыройымды төгесің!
— Сенің бүйтіп әркімге көзіңді сатып жүріп жинаған абыройыңды ұрғаным! — деді Жұмахан.
Бөкенге енді жұрт көзінше Жұмаханмен әзілдесіп келе жатқандай көріну ғана қалды: ол амалсыздан Жұмаханның бетіне қарап, жымиыңқырап қойды. Бірақ екі аяғы дедектеп бара жатты.
Жұмахан клубтың артқы қатарына тура беттеді. Әуелі өзі отырды да, қасына Бөкенді бір-ақ тартып, сылқ еткізді.
Сол күні Бөкен концертті Жұмаханның жанында отырып тыңдады.