Полковник Мэлчетке үлкен рақмет

Есіктің ар жағындағы үнсіздік

Мисс Полит коттедждің есігін абайлап қағып тұрды. Үшінші рет соғуға батылы жетпей кідірген сәтте, сол қолтығына қысқан орамасы төмен сырғып кетті. Оны қайта қымтап көтеріп қойды: бұл — Спенлоу ханым қысқы маусымға арнайы тіктірген жасыл көйлегі еді. Дайын болған соң, кигізіп көруге әкелген.

Қара жібек матадан тігілген, ұзын баулы сөмкесінде метраж, ине-түйреуішке арналған жастықша, үлкен іс қайшысы бар. Өзі сұңғақ бойлы, ашаң, қыр мұрынды, жұқа ерінді, жұқалау сары шашты әйел.

Кездейсоқ куә: Мисс Хартнелл

Сол мезетте көшеден ширақ басып келе жатқан біреу көрінді. Бұл — шат көңілді, бетін күн қаққан, елу бестер шамасындағы Мисс Хартнелл. Әдетінше зор даусымен: «Сәлеметсіз бе, Мисс Полит!» — деп амандасты.

Мисс Полит жіңішке, құлаққа жағымды үнмен сыпайы жауап қатты да, Спенлоу ханымның үйде бар-жоғын сұрады. Мисс Хартнелл сағатына қарап, уақыттың өтіп кеткенін айтты. «Бүгін бейсенбі — Глэдистің бос күні, — деді ол. — Мүмкін, ханым ұйықтап қалған шығар. Сіз қаттырақ қақпағансыз-ау».

Ол есікті тұтқадан ұстап, тарсылдата қағып, тіпті алақанымен сартылдата ұрып, дауыстап шақырды. Алайда іштен ешқандай жауап болмады.

Терезедегі көрініс

«Терезеден қарап, ішінде тірі жан бар-жоғын анықтап беремін», — деді Мисс Хартнелл. Ол бұл жағдайды әзілге балап, үй иесі әдейі ашпай отыр ма деп те ойлағандай еді.

Әйнектен ішке үңілгенде, ол іздеген адамын бірден көрді — әрі сол сәтте тіршілік белгісін байқай алмады. Каминнің алдындағы кілемшенің үстінде Спенлоу ханым сұлап жатыр еді.

Күйеудің пайда болуы және алғашқы күдік

Кейіннен Мисс Хартнелл бұл оқиғаны айтып отырғанда: «Мен титтей де саспадым. Полит байғұс не істерін білмей қалар еді. Мен оған: “Саспауымыз керек. Сен осында тұра тұр, мен полисмен Палкты ертіп келемін”, — дедім», — деп өзіне тән сенімділікпен жеткізді.

Дәл сол кезде үйдің бір бүйірінен Спенлоу мырза шыға келді. Тыңдап отырғандар «Өзін қалай ұстады?» деп сұрағанда, Мисс Хартнелл күдігін жасырмады: күйеуі тым жайбарақат көрінді, таңданған да жоқ, абыржыған да жоқ.

Полиция және Мисс Марплдың салқын ақылы

Кісі өлімі белгілі болғаннан кейін көп ұзамай полиция көрші тұратын Мисс Марплдан жауап алды. Ол — әдеміше келген, кейбіреулер «тілі удай» дейтін, жасы егде тартқан тұрмыс құрмаған әйел.

Констебль Палк қойын дәптерін ұстап келіп, сыпайы түрде бірнеше сұрақ қоюға рұқсат сұрады. Мисс Марпл болса сөзді бірден төтесінен қойды: «Спенлоу ханымның өліміне байланысты ма?» Палк аңтарылып: «Сіз мұны қайдан білесіз?» — дегенде, Мисс Марпл қысқа ғана: «Балықтан», — деді. Суық хабардың балықшының баласымен бірге жеткенін констебль түсінді.

Мисс Марпл одан әрі де тайсалмай: қонақ бөлменің еденінде жатқан мәйітті көрген адамдай, «оны жіңішке белдікпен буындырып өлтірген болуы керек, бірақ қандай зат болса да, қылмыскер өзімен бірге алып кеткен» деп болжады.

«Телефон соққан мен емес»: алибидің үгітілуі

Констебль Палк марқұмның күйеуі Артур Спенлоудың мәлімдемесін оқыды: сағат екі жарымда оған Мисс Марпл телефон соғып, үштен он бес минут асқанда келуін өтініпті-мыс. Мисс Марпл мұны үзілді-кесілді жоққа шығарды: «Екі жарымда да, басқа уақытта да телефон соққан емеспін».

Спенлоу мырза өзі айтқан уақытпен келген, бірақ қызметші әйел «Мисс Марпл үйде жоқ» деген. Бұл да рас болып шықты: Мисс Марпл сол кезде әйелдер институтындағы жиналыста еді.

Ауылдың жадында қалған өмірбаян

Полиция марқұмның өмір жолын мұқият тексерді, ал Санкт Мэри Миид тұрғындары көп ұзамай бәрін біліп те үлгерді. Спенлоу ханым өмірін бай үйде қызметші болып бастап, кейін екінші бағбанға тұрмысқа шыққан. Екеуі Лондонда гүл сататын дүкен ашып, ісі жүріп кетеді. Күйеуі қайтыс болған соң, жесір әйел кәсібін кеңейтіп, ақыры дүкенін мол ақшаға сатады.

Содан кейін ол зергерлік дүкен иесі, орта жастағы Спенлоу мырзаға тұрмысқа шығады. Ол дүкен де көп ұзамай сатылып, ерлі-зайыпты ауылға — Санкт Мэри Миидке қоныс аударады.

Спенлоу ханымның діни сенімге қатысты ізденістері де жұртқа мәлім еді: бір кезеңде беймәлім ағымдарға ден қойып, кейін қайтадан ағылшын шіркеуіне бет бұрды. Жергілікті істерге араласып, ауыл өміріне белсенді сіңісіп жүргенде, аяқ астынан кісі қолынан қаза тапты.

Инспектор Слэк: «Мұны күйеуі өлтірген»

Бас констебль, полковник Мэлчет инспектор Слэкті шақырды. Слэк — бірбеткей, шешімге тез қататын адам. Ол да көп ойланбастан: «Күйеуі өлтірген», — деді. Себебі біреу: «әйелінің өлімін көрген еркек қалайша міз бақпайды?» деген сұрақты қайта-қайта алға тартты.

Слэк телефон мәселесін де күмәнді санады: ауылдағы телефон аз, байланыс бөлімінде келген-кеткенді Блейд ханым бақылап отырады, станциядан соғу ғана мүмкін. Бірақ «Мисс Марпл соқты» деуі — қисынсыз.

Өсек пен ықтимал күдіктілер: Тэд Герард

Инспектор Слэк Мисс Марплмен сөйлескенде, ауыл ішінде тараған пікірлерді тыңдады. Бір тарап бәрін күйеуінен көреді. Екінші тарап жас жігіт Тэд Герардты атайды: сырт келбеті келісті, діни ұйымға қатысы бар, марқұмға жиі келіп жүрген.

Жұрттың айтуынша, қылмыс болған күні Тэд Герард станцияда болған: оны сағат екіден жиырма жеті минут өткенде келетін поездан көргендер бар. Алайда сол жерден коттеджге ешкімге көрінбей жетудің жолы да бар деген әңгіме өрбіді.

Тағы бір ұсақ, бірақ көптің қиялын қоздырған жайт: Спенлоу ханым сол күні үстіне жай көйлек емес, кимоно іле салған дейді. Біреулер мұны «жеңілтектік» белгісіне жорыды, ал Мисс Марпл мұндай пайымға сақтықпен қарады.

Мисс Марплдың ишарасы: «ескіше жасалған қылмыс»

Инспектор қылмыс орнынан айғақ табылмағанын айтқанда, Мисс Марпл бір ауыз сөзбен ауыр салмақ түсірді: «Бірақ бұл — ескіше жасалған қылмыс қой...» Слэк: «Мұнымен не айтпақсыз?» — деп тік сұрады.

Мисс Марпл оған күтпеген кеңес берді: оқиға орнына ең бірінші жеткен констебль Палк кейбір маңызды детальді аңғарып қалуы мүмкін.

Соңғы көрініс: күдік адамның бойына қалай жұғады?

Спенлоу мырза орындықта отыр. Әнінен абыржығаны сезіледі, бірақ жұрт күткендей күйзелісті кейіп байқала бермейді. Ол кейін бір жағдайды есіне алды: арт жағынан бір баланың мазақтап, «Уа, кім Крипен?» дегенін естігендей болған. Мұны «әйелін өзі өлтірді» деген ишара деп түсінген.

Мисс Марпл солып қалған раушан гүлін қайшымен еппен қиып жатып: «Сөз жоқ, солай дегісі келген», — деді. Спенлоу мырза үрейлене: «Шынымен-ақ жұрт сондай ойда ма?» — деп сұрағанда, Мисс Марпл қысқа қайырды: «Санкт Мэри Миидтің тең жартысы солай ойлайды».

Ол өз сезімін ақтап бақты: әйелін жақсы көргенін, бірақ ауыл өміріне оның бейімделе алмағанын айтты. Сонда Мисс Марпл ең өткір байқауын жасырмады: «Айып етпеңіз, сіз жүдеп-жадап жүрген адамға мүлде ұқсамайсыз».