Қазақша рефераттар

ҚАЗАҚСТАННЫҢ ИНДУСТРИАЛДЫ – ИННОВАЦИЯЛЫҚ САЯСАТЫ

Қазақстанның индустриялық-инновациялық саясаты

«Инновациялық даму» — жаңа білімді, ғылыми нәтижелерді және технологияларды өндіріс үдерістерімен тығыз байланыстыруға бағытталған экономикалық даму бағыты. Қазақстан үшін бұл ұстаным 2003–2015 жылдарға арналған Индустриялық-инновациялық даму стратегиясында нақты көрініс тапты: тұрақты өсімге шығу үшін экономиканы шикізаттық модельден сервистік-технологиялық экономикаға көшіру және өндіріс салаларын әртараптандыру.

Стратегиялық өзек

Өңдеуші өнеркәсіп пен қызмет көрсету саласын күшейту, экспортқа бағдарланған бәсекелі өнім шығару.

Нәтижеге бағдар

Ғылымды қажетсінетін және жоғары технологиялы өндірістердің үлесін біртіндеп арттыру, инновацияны экономикаға жылдам енгізу.

Неге дәл осы бағыт таңдалды?

Инновациялық даму жолын таңдауға бірнеше маңызды фактор әсер етті: әлемдік өнеркәсіптің технологиялық серпіні, жаһандану үдерістерінің күшеюі, Қазақстанның ДСҰ-ға (БСҰ) кіру мақсатымен байланысты бәсекеге қабілеттілікті арттыру қажеттілігі, сондай-ақ әлемдегі бәсекеге қабілетті елдер қатарына қосылу міндеті.

Түйін

Қазіргі жағдайда экономиканың тұрақтылығы тек шикізатқа сүйенумен шектелмейді; тұрақты артықшылық үшін технология, өнімділік және білімге негізделген өсім қажет.

Экономикадағы негізгі проблемалар

Қазақстан экономикасында индустриялық-инновациялық өзгерістерді талап ететін жүйелі қиындықтар қалыптасты. Оларды ықшам түрде төмендегідей топтастыруға болады:

Құрылымдық және нарықтық әлсіздіктер

  • Экономиканың шикізаттық бағыттылығы.
  • Әлемдік экономикаға ықпалдасудың әлсіздігі.
  • Салааралық және өңіраралық ықпалдасудың босаңдығы.
  • Шағын ішкі нарықта тауарлар мен қызметтерге сұраныстың мардымсыздығы.

Өндіріс, технология және инфрақұрылым

  • Өңдеуші өнеркәсіп өнімділігінің төмендігі.
  • Өндірістік және әлеуметтік инфрақұрылымның жеткілікті дамымауы.
  • Мұнай-газ және кен-металлургиядан өзге салаларда негізгі қорлардың жедел тозуы.
  • Кәсіпорындардың техникалық және технологиялық артта қалуы.

Ғылым, инновация және қаржыландыру

  • Ғылым мен өндіріс арасындағы тиімді байланыстың жеткіліксіздігі.
  • ҒЗТКЖ-ға қаржының аз бөлінуі.
  • Ғылыми-техникалық өнімді нарықтық тауар деңгейіне жеткізетін тетіктердің әлсіздігі.
  • Инновациялық ұсыныстардың жалпы деңгейінің төмен болуы.

Кадр, инвестиция және басқару

  • Мамандар мен жұмысшы кадрларды даярлау және қайта даярлаудың заманауи жүйесінің жеткіліксіздігі.
  • Өңдеуші секторға инвестиция салуға ынталандырудың жеткіліксіз болуы.
  • Менеджменттің жаһандану талаптарына және сервистік-технологиялық экономикаға өту міндеттеріне толық сәйкес келмеуі.

Саясаттың мақсаттары және негізгі нысанасы

Мемлекеттік индустриялық-инновациялық саясат 2010 жылға дейінгі стратегиялық жоспардағы мақсаттарға қол жеткізуді қамтамасыз етуге, әрі кейінгі жылдары қазақстандық экономиканың сервистік-технологиялық бағыттылығын қалыптастырудың негізін қалауға тиіс.

Басты мақсат

Экономика салаларын әртараптандыру арқылы шикізаттық бағдардан бас тартуға ықпал ету, елдің тұрақты дамуына қол жеткізу және ұзақ мерзімде сервистік-технологиялық экономикаға өтуге жағдай жасау.

Нысана

Өңдеуші өнеркәсіп пен қызмет көрсету саласында бәсекеге қабілетті, экспортқа бағдарланған тауарлар, жұмыстар және қызметтер өндіру.

Бәсекеге қабілеттілік

Қазақстандық кәсіпорындардың экспортқа шығатын өнім өндіру қабілеті. Мұндай өнім әлемдік стандарттарға сай болып, баға бойынша да бәсекеге түсе алуы керек.

Саясаттың қағидаттары

  • Жеке сектормен серіктестік: мемлекеттік қолдау мен бизнестің бастамасын үйлестіру.
  • Шикізаттық емес секторға басымдық: инвестициялық және инновациялық ұсыныстарды бәсекеге қабілетті тауарлар мен қызметтерді дамытуға бағыттау.
  • Ашықтық пен жариялылық: жаңғырту жобаларын іске асыруда мемлекеттік қаржылық және өзге қолдаудың түсінікті рәсімдері.
  • Қосылған құн тізбегін (ҚҚТ) дамыту: кешенді қолдау шараларын қолдану.
  • Тең бәсеке: салауатты бәсекелестік ортаны қалыптастыру.
  • Жеке сипаттағы преференциялардан бас тарту: ерекше жеңілдіктерді жүйелік саясатпен алмастыру.
  • Бәсекелік артықшылық құру: индустриялық саясаттың түпкі бағыты — тұрақты артықшылықтарды қалыптастыру.

Басым бағыттар

Индустриялық-инновациялық саясат индустриядан кейінгі дамудың перспективалы бағыттарында ғылыми-техникалық, инновациялық және өндірістік әлеуетті ұлғайтуға бағытталады. Бұл ұзақ мерзімде қағидатты бәсекелік артықшылықтар алуға жәрдемдесуі тиіс.

1) Жоғары технологиялы өндірістер және технология трансферті

Жоғары технологиялы өндірістерді қалыптастыруға қолдау көрсету, соның ішінде шетелдік және салааралық технологиялар трансфертінің тиімді жүйесін құру.

2) Ғылыми және инновациялық инфрақұрылым

Ғылыми-технологиялық әлеуеті жоғары қалаларда заманауи инфрақұрылым құру және оның элементтерін қолдау: технопарктер, ұлттық ғылыми орталықтар, ғылыми-технологиялық аймақтар және басқа да институттар.

3) Озық салаларды дамыту үшін бар әлеуетті пайдалану

Қазақстанда ғылымды көп қажет ететін өндірістерді дамытуға жеткілікті база бар. Әсіресе төмендегі бағыттар ерекшеленеді:

  • Биотехнологиялар (өсімдік сорттары, жануар генотиптері, бактерия штамдары және т.б.).
  • Ядролық технологиялар.
  • Ғарыштық технологиялар.
  • Жаңа материалдар мен химиялық өнімдер әзірлеу.

4) Басым ғылыми-техникалық бағыттар бойынша зерттеулерге жағдай жасау

Жаңа материалдар, химиялық технологиялар және ақпараттық технологиялар салаларында зерттеу жүргізуге қажетті институционалдық және ұйымдастырушылық жағдайлар қалыптастыру.

5) Инновацияны ынталандыратын құқықтық база

Ғылыми-техникалық және өндірістік ұйымдардың инновациялық қызметін ынталандыру, ғылым мен инновацияға инвестиция тарту, сондай-ақ инновациялардың өнеркәсіп пен қызмет көрсету саласына жылдамырақ енуіне мүмкіндік беретін заңнамалық тетіктерді жетілдіру.

Күтілетін нәтижелер (2015 жылға дейінгі межелер)

Индустриялық-инновациялық саясатты іске асыру 2015 жылы мұнай-газ кен орындарын қарқынды игеру жағдайында да өнеркәсіп өндірісі мен экономика құрылымында түбегейлі теңгерімсіздікке жол бермей, өңдеуші сектор мен ғылымға негізделген өсімді күшейтуге бағытталды.

ЖІӨ құрылымы және ғылым

  • Өнім өндіру үлесін 46,5%-тен 50–52%-ке дейін ұлғайту.
  • Ғылыми және ғылыми-инновациялық қызмет үлесін 0,9%-тен 1,5–1,7%-ке дейін көтеру.

Өңдеу және тау-кен үлестерін теңгерімдеу

  • Өңдеу өнеркәсібінің ЖІӨ-дегі үлесінің төмендеу қарқынын баяулату (12–12,6% деңгейі).
  • Стратегияны ескергенде тау-кен өндірісінің үлесін 45–47% шамасында ұстап тұру.

Жоғары технологиялар және салалық құрылымдағы сапалы өзгерістер

Ғылымды қажетсінетін және жоғары технологиялы өндірістердің үлесі ЖІӨ-де 0,1%-тен 1–1,4%-ке дейін өсуі күтілді. Өңдеу өнеркәсібінің қосылған құн құрылымында да сапалы өзгерістер болжанды.

  • Металлургия және метал өңдеу үлесі 40,1%-тен 27–28%-ке дейін төмендеуі.
  • Ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу үлесі 38,1%-тен 45–46%-ке дейін өсуі.
  • Ғылымды қажетсінетін және жоғары технологиялы өнім үлесі 0,6%-тен 9–11%-ке дейін артуы.

Әлеуметтік әсер

Төменгі күнкөріс деңгейі, ең төменгі жалақы және зейнетақы өсімімен қатар, халықтың нақты ақшалай табысы 2,1–2,4 есе ұлғаюы күтілді.

Қорытынды

Индустриялық-инновациялық саясат Қазақстанның 2015 жылға дейінгі мемлекеттік экономикалық саясатының өзегіне айналып, экономика салаларын әртараптандыру арқылы шикізаттық тәуелділіктен біртіндеп арылуға және елдің тұрақты дамуына қол жеткізуге бағытталды.