Ерәлі, Ермұхамедәлі - Кіші жүз ханы Әбілқайыр ханның баласы
Ерәлі (Ермұхамедәлі): Кіші жүздегі хандық билік пен Ресеймен қатынас түйіні
Ерәлі (Ермұхамедәлі) — Кіші жүз ханы Әбілқайыр ханның ұлы. Ол жастайынан әкесімен бірге хан кеңестеріне қатысып, мемлекеттік басқару ісіне ерте араласты. Ерәлінің өмір жолы дипломатиялық қызметпен, әскери қимылдармен және Кіші жүздегі билік сабақтастығымен тығыз өрілді.
Негізгі рөлі
Дипломат әрі хандық билікке үміткер тұлға ретінде Ресеймен қатынаста да, Сыр бойындағы саяси кеңістікте де көрінді.
Басты бағыт
Кіші жүздің қауіпсіздігін күшейту, ықпал аймақтарын сақтау және сыртқы күштердің саясатын түсіну.
1733 жыл: Ресейге елшілік сапар және дипломатиялық миссия
1733 жылы қаңтарда Әбілқайыр хан Ресей империясына жіберген елшілікті Ерәлі басқарды. Елшілікті Ресей патшайымы Анна Иоанновна салтанатты түрде қабылдады. Ерәлі әкесі Әбілқайыр ханның ерік-қалауын жеткізіп, Ресей тарапынан Кіші жүз қазақтарына қолдау көрсетуді өтінді.
Бұл сапар Ерәлінің саяси тәжірибесін тереңдетіп, Ресей империясымен арадағы қатынастың ресми арнасын нығайтты.
Алайда кейінгі оқиғалар отарлау саясатының астарын түсінуге мәжбүр етті.
Санкт-Петербургтегі аманат кезеңі: отарлау саясатының шынайы келбеті
Ерәлі ағасы Ниязсұлтанмен бірге Әбілқайыр ханның аманаты ретінде Санкт-Петербургте қалады. Уақыт өте келе олар Ресей империясының отарлау саясатының шын сипатын ұғына бастайды.
Елге қайтуға асыққан Ерәлі әкесіне аманатқа өзге бір баласын жіберуді сұрап, өзі қайтып оралуға ниет білдіреді.
Назар аударатын түйін
- Аманат институты — сыртқы саясаттағы ықпал тетіктерінің бірі болды.
- Ресеймен байланыс бастапқыда қолдау үмітімен басталғанымен, тәуелділік қатері айқындала түсті.
1738 жыл: Сырдың арғы беті және әскери қимылдар
1738 жылы Ерәлі керей, уақ, тарақты руларының қарулы күшін жасақтап, Сырдың арғы бетінде, Қызылқұм жақта билік жүргізген хиуалықтарға қарсы жорық ұйымдастырады. Нәтижесінде оларды қарақалпақтар қонысына дейін ығыстырғаны айтылады.
Әрекет
Қарулы жасақ құру
Рулар күшін біріктіріп, әскери ұйымдасу қабілетін көрсетті.
Аймақ
Сыр бойы, Қызылқұм
Шекаралық кеңістіктегі ықпал үшін күрес жүрді.
Нәтиже
Қарсы тарапты ығыстыру
Саяси-әскери салмақта Ерәлінің беделі күшейді.
1740 жыл: Сыр бойы жұртының хан көтеруі
1740 жылы Ерәліні Сыр бойының жұрты хан көтереді. Бұл кезеңде оның ықпалы Сыр өңірінде айқын байқалып, ордасы мен тірек аймағы осы маңда қалыптасқанын аңғартады.
1791 жыл: Кіші жүз ханы болып сайлануы
Нұралы хан 1790 жылы қайтыс болғаннан кейін, Орынбор генерал-губернаторы А. А. Пеутлинг Ерәліні оның орнына Кіші жүз ханы етіп сайлау мәселесін қолдайды. 1791 жылы 4 қыркүйекте Ор қаласы түбінде зеңбіректерден салют беріліп, Ерәлі Кіші жүз ханы болып сайланды.
Хан болып сайланғаннан кейін де Ерәлі өз ордасын Сыр бойынан көшірмей, негізгі саяси-әкімшілік тірегін осы өңірде сақтап қалды.
Маңызды екпін
Ерәлінің билікке келуі ресми рәсіммен бекітілгенімен, оның нақты саяси өзегі Сыр бойымен байланысты болып қала берді.
Санат: KZ портал — Қазақша рефераттар жинағы