Шын киік
Бұлдырмерген: алтын мүйізді киік пен жеті басты айдаһар
Ертеде Бұлдырмерген деген атақты аңшы болыпты. Ол мергендігімен де, қару-жарақ ұстаған қайратымен де, ақыл-парасатымен де елге танылған ер жүрек адам екен. Бір күні ол аңға шығып, орман мен тауды аралайды. Шаршаған соң бір ағаштың көлеңкесіне келіп тынығады да, қарсы алдында сылдырап ағып жатқан бұлаққа ұзақ қарап отырады.
Көрініс: Бұлақтың арғы бетінде, үлкен жартастың түбінде бір киік жайылып жүр екен. Шаңырақтай екі мүйізі күнге шағылысып, көз қаратпай жарқырайды.
Алтын мүйізді киік: ғажайыптың басталуы
Бұлдырмерген өз көзіне өзі сенбей, таңырқай қарайды: киіктің екі мүйізі қарағайдай, шын мәнінде жарқыраған алтын екен. Аңшы атып алмақ болып мылтығын кезеген сәтте, киік кенет тіл бітіп: «Сабыр ет, мерген!» — деп оны тоқтатады.
Аңшы жақындап келгенде, бұрын-соңды мұндай кереметті көрмегеніне қайран қалады. Сол мезетте алтын мүйізді киік әп-сәтте ақ сақалды шалға айналады. Үстіндегі киімі күмістей жарқырайды, ал екі алтын мүйізі сол қалпында қалады.
Кездесудің түйіні
Ақ сақалды шал: «Осы тауда Бұлдырмерген деген атақты аңшы батыр бар деп естіп, соны іздеп шыққан едім. Оны білмейсің бе, балам?»
Бұлдырмерген: «Отағасы, ендеше, сол Бұлдырмерген — мен боламын!»
Жер асты елінің зары: жеті басты айдаһар
Шал мұңын шағады: оның баласы — жер астындағы елдің ханы екен. Қалаларына жақын терең сайды жиырма жыл бойы жеті басты айдаһар мекендеп алыпты. Ол жұма сайын салық ретінде бір ұл, бір қыз, он қой алғызып жейді екен. Көнбесеңдер, «бүкіл ел-жұртыңды қаласымен қоса жұтамын» деп қорқытады.
Оның үстіне, сол сайдың маңына барған тірі жан — адам болсын, мал болсын — қайтып құтылмайды. Көпшілік қауқарсыз. «Оны тек Бұлдырмерген ғана жеңеді» деген үмітпен, шал жылап тұрып мергеннен медет сұрайды.
Ақылға салған сұрақ
Бұлдырмерген ойланып: «Малға у жағып, айдаһар жатқан сайға жібермедіңіздер ме?» — дейді.
Шал: «Оны да жасадық. Жауыз удан өлмеді» — деп жауап береді.
Жол: үңгір арқылы төменгі дүниеге түсу
Бұлдырмерген келісіп, сауыт-сайманын сайлайды да, алтын мүйізді шалға ереді. Екеуі жердің үсті мен астын жалғастыратын үңгірден өтіп, қарттың қаласына жетеді. Батыр бар күш-қуатын жинап, қолына жүз құлаш алмас семсер алып, айдаһар жатқан сайға бет алады.
Шайқас: боранның сыры
Жотаға шыққанда сұрапыл боран соғып тұрады. Желдің қаттылығы сондай, таудың екі бетіндегі тасты ұшырып әкетердей. Бұлдырмерген қаһарланып, семсерін көлденең ұстап, күшті леппен тартып жатқан айдаһарға қарай ілгерілейді.
Алай-дүлей боран оны ұшырып отырып, айдаһардың аузына бір-ақ жеткізеді. Сол сәтте батырдың өткір семсері жауыз жыланның екі езуін тіліп өтіп, құйрығынан бір-ақ шығады. Ортасынан қақ бөлінген айдаһар қимылдауға шамасы келмей жан тапсырады.
Ашылған құпия
Боран да сол мезет тына қалады. Сөйтсе, бұл боран — айдаһардың лебі екен.
Ел қуанышы және батырдың таңдауы
Айдаһардан жапа шеккен жұрт шат-шадыман қуанышқа бөленеді. Олар Бұлдырмергенді қоршап алып, қошеметтеп, қалаға алып келеді. Ұлан-асыр той жасайды.
Алтын мүйізді шал батырға: «Балам, өзің жалғыз екенсің. Бізде мал да, дүние-байлық та мол. Осында қал, отау тігіп, түтін түтет», — дейді. Бірақ мерген көнбейді.
Бұлдырмергеннің жауабы: «Менің аш-арық ауылым, туысқандарым бар. Оларды тастап, мұнда өз басымның қамын күйіттеп қала алмаймын».
Соңы: жақсылықтың қайтуы
Батырдың бұл шешіміне көзі жеткен алтын мүйізді шал оған хан қазынасынан көп алтын мен асыл дүниені сыйға тартып, ауылына шығарып салады. Содан кейін Бұлдырмергеннің ауылы да әлденіп, күнкөрісін түзепті деседі.
Қысқа түйін
Бұлдырмерген туралы бұл хикая ерлікті ғана емес, сабырды, ақылды шешімді және ел алдындағы жауапкершілікті де алға шығарады: батыр жауды жеңіп қана қоймай, өз жұртын ұмытпай, жақсылықты ортақ игілікке айналдырады.