Диабетпен ауыратындардың диетасы
Қант диабеті (лат. diabetes mellitus) — қандағы глюкоза деңгейінің жоғарылауымен сипатталатын ауру. Ол жасқа қарамай кездеседі: балаларда да, жасөспірімдерде де, ересектер мен қарт адамдарда да болуы мүмкін.
Негізгі себептердің бірі
Инсулиннің жеткіліксіз бөлінуі
Нәтижесі
Қанттың өңделмеуі және қанда жиналуы
Созылмалы бұзылыс
Көмірсу, май, ақуыз алмасуының бұзылуы
Қант диабеті деген не?
Қант диабеті — зат алмасудың созылмалы бұзылысы. Бұл жағдайда ағза қан құрамындағы глюкозаны дұрыс пайдалана алмайды да, нәтижесінде қандағы қант мөлшері артады.
Диабет көбіне ұйқыбезден (асқазан асты безі) инсулин гормонының жеткілікті мөлшерде бөлінбеуінен басталады. Инсулин жеткіліксіз болса, ағза глюкозаны толық өңдей алмайды.
Жас ерекшелігі туралы
Жасөспірім шақтағы диабет көбіне ауыр өтуі мүмкін, сондықтан мұндай жағдайда дәрігердің бақылауы және қажет болса инсулин қолдану өте маңызды. Ал 40 жастан кейін кейбір адамдарда тамақтануды реттеу және салмақты бақылау арқылы жағдайды жақсартуға болады.
Диабеттің алғашқы кезеңдегі белгілері
Төмендегі белгілердің біреуі немесе бірнешеуі байқалса, оны елемей қалдырмай, дәрігерге қаралған жөн:
-
1
Үнемі шөлдеу
-
2
Кіші дәреттің жиілеуі және мөлшерінің көбеюі
-
3
Тез шаршау, әлсіздік
-
4
Қол-аяқтың ұюы, жансыздануы
-
5
Үнемі қарын ашу, тоқтық сезімінің болмауы
-
6
Салмақтың азаюы
Өршіп бара жатқан диабет белгілері
Ауру үдей түскенде келесі белгілер қосылуы мүмкін:
Тері және жара
- Терінің қышуы
- Аяқта ұзақ жазылмайтын созылмалы жараның пайда болуы
Көру және инфекциялар
- Көрудің нашарлауы (көз алды тұманданып көрінуі)
- Жыныс аймағының инфекцияларының жиілеуі
Шұғыл белгі
Кейбір жағдайларда естен тану болуы мүмкін. Мұндайда жедел медициналық көмек қажет.
Бұл белгілер басқа ауруларға да тән болуы ықтимал. Нақтылау үшін тексерілу маңызды.
Қалай тексеріледі?
Дұрыс тәсіл
Қандағы қант деңгейін және зәрдегі қантты зертханалық талдаулар арқылы анықтайды. Үй жағдайында зәрдегі қантты арнайы тест-жолақтармен (мысалы, уристикс) тексеруге болады: тест-жолақ зәрге тигенде түсі өзгерсе, қант болуы мүмкін.
Қауіпсіздік туралы
Зәрдің дәмін татып тексеру — қауіпті әрі медициналық тұрғыдан дұрыс емес тәсіл. Инфекция жұқтыру қаупіне байланысты мұндай әрекетке бармаңыз.
Қашан міндетті түрде дәрігерге бару керек?
Балаларда немесе жасөспірімдерде диабет белгілері байқалса, уақыт созбай тәжірибелі дәрігерге көрсетіңіз. Эндокринологтың қарауы міндетті.
Диета және күнделікті күтім
Тамақтану қағидалары
- Артық салмағы бар адамдар алдымен салмақты қалыпқа келтіруге ұмтылғаны жөн.
- Қант, кәмпит және жалпы тәтті тағамдарды шектеу қажет.
- Рационды дәрігер мен диетолог ұсынған жоспарға сай реттеу маңызды.
Диетаны ұзақ мерзім сақтаудың мәні зор: тұрақтылық қандағы қант деңгейін бақылауға көмектеседі.
Гигиена және аяқ күтімі
- Тіс пен ауыз қуысын таза ұстаңыз: тамақтан кейін тісті жуып, тазалаған дұрыс.
- Аяқты әрдайым таза ұстаңыз, ыңғайлы әрі шақ аяқ киім киіңіз.
- Демалғанда аяқты сәл жоғары көтеріп жату қан айналымын жақсартуға көмектесуі мүмкін.
- Көктамыр кеңеюі (варикоз) болса, осы әдет пайдалы болуы ықтимал.
Қосымша ескертпе
Кей дереккөздерде кейбір өсімдіктердің (мысалы, нопал/опунция) шырыны туралы айтылады. Алайда мұндай тәсілдерді қолданбас бұрын міндетті түрде дәрігермен кеңесіңіз: олар негізгі емнің орнын алмастырмайды және кей жағдайда қарсы көрсетілімдері болуы мүмкін.
Пайдаланған әдебиет
- International Diabetes Federation. Diabetes Blue Circle Symbol (17 Наурыз, 2006).
- «Шаңырақ». Үй-тұрмыстық энциклопедиясы. Алматы: Қаз. сов. энцикл., 1990. ISBN 5-89800-008-9.
- Вернер, Дэвид. Халыққа медициналық жәрдем көрсету жөніндегі анықтамалық. Қазақ тіліне аударғандар: Айымбетов М., Бермаханов А. Алматы: «Демалыс», «Қазақстан», 1994. 506 бет. ISBN 5-615-01453-9.
Қысқаша түйін
Қант диабеті — қандағы глюкоза деңгейінің жоғарылауымен байланысты созылмалы жағдай. Белгілер байқалса, өз бетіңізше қорытынды жасамай, қауіпсіз әрі дәл тексеру әдістерін қолданып, дәрігерге көріну керек. Диета, салмақты бақылау және күнделікті күтім — ұзақ мерзімді басқарудың маңызды бөлігі.