Сендер жүре тұрыңдар

Алматының Пастер көшесімен жүре қалсам, белуардан жерге батқан төменгі қабатты ағаш үй мен бір жағына қарай қыңырайып, қисая бастаған көне ағаш қақпаны көрген сәтте-ақ, көз алдыма бірден Гауһар келеді. Сол күндер тізбектеліп қайта тірілгендей болады. Жүрегім дір ете түседі.

Біз Гауһармен дәл осы арада кездесіп, алғаш танысқанбыз. Ол анау жерде, қақпаға сүйеніп, бізге күлімсірей қарап тұрған еді. Жұп-жұмыр уыз мойнында күн сәулесіне шағылысып, жалт-жұлт еткен ұсақ шынжыр баулы әсем медальон бар болатын.

Бәрі сол күйі: көше де, үй де, түбіне шірімесін деп тас қойып, бағандарын сол тасқа бұрандалап бекіткен қаракөк ескі қақпа да сол қалпы. Тек Гауһар жоқ. Бәрі шын болғанда, Гауһар ғана — елес.

Осы маңнан өткен сайын қақпаның ішіне елегізе қарап, «қазір-ақ Гауһардың сұлбасы жарқ ете қалар» деп үміттенем. Бірақ жарқ етпейді. О, Гауһар, қайдасың? Барсың ба жер бетінде? Бар болсаң, неге кездеспейсің? Әлде ұмыттың ба мені? Менің атымды жүрегіңнен мәңгілікке сызып тастадың ба? Жоқ... жоқ! Олай болуы мүмкін емес.

Алматыда Жақанның немере жеңгесі тұрады екен. Үйі қаланың қақ ортасы — Пастер көшесінде, Көк базарға жақын. Қайда түсеміз деп қиналмай, сол үйге келдік.

Курс басталғанша бір-екі күн бар еді. Біз ол күндерді саудамызға арнамақ болдық. Мен ала келгенім: бір қап ұн, кепкен ет, төрт-бес кило тоң май. Жақанда да шамалас.

Үй иесі — Майра жеңгей, татар кісі. Қазақша-орысша-татаршаны араластырып сөйлейді. Ауылдан келген аңқаулығымызды көріп, бізге бірден ақыл айтты: «Килолап, грамдап сатып тұру сендерге қиын. Оптом арзанға қотарып, тез құтылыңдар».

Біз де осыны жөн көрдік. Саудаға дәнікпегенбіз. Оның үстіне базар туралы үрейлі сөз көп: ұры-қары, жулик қаптап жүреді дейді.

Базарға барғанда-ақ бізді бірнеше адам қоршап алды: «Мен алам! Мен алам!» — деп кимелеп. Сол сәтте қисық жағалы көк жейде киген, кепкасын қиғаштай киіп, қолына таяқ ұстаған ақсақ қазақ: «Доғарыңдар! Бұл балалар — менің жерлестерім. Бәрін мен алам!» — деп, бәрін ығыстырып жіберді.

Ертеңіне тәлкөшкеге бардық. Майра жеңгей: «Ақшаның жартысын үйде қалдырыңдар. Ұры-қары көп», — деп қайта-қайта ескертті.

Тәлкөшке деген атына сай екен: халық теңіздей толқып, бір-біріне соғылысып жатқандай. Мұншама көп жұрттың бір жерге жиналғанын алғаш көруім.

Сол жерде қолында жарқыраған жаңа былғары етік ұстаған жирен шалға көзім түсті. Менің көптен бергі арманым — аяғыма бір жөнді етік кию. Ентелеп жеттім.

Сауда осылай басталды: шал «қанша» деп тік айтпайды, мен де ауылдағы естігеніме сүйеніп өз бағамды айтам. Бір кезде шал өңін суытып: «Шеш! Саған етік керек емес. Сенің ақшаң жоқ!» — деді.

Әлгі сөз ашуымды келтіргенімен, кейін түсіндім: бұл — сауданың айласы, адамды қайрап, бағаны көтерту тәсілі екен. Ақыры келісіп, етікті сатып алдым. Шал: «Игілігіңе ки!» — деп қолымды қысты.

Базардан қайтып, алған киімімізді киіп, «енді қатып кеттік» деген сеніммен көшеге шықтық. Мен етіктен бөлек күрең шалбар, тік жағалы әскери жейде, сарғыш кепка алғанмын.

Бірақ киген соң байқадым: жейденің екі омырауы тұсында тіке тартылған тігіс бар да, сол жер томпайып шығып тұрады. Денеме қонбайды.

Майра жеңгей күлкіге қарық болып: «Сен әйел жейдесін алыпсың. Мынау — әйелдің омырауы тұратын жер», — деді.

Менің түсінігімде әскери киім — тек еркектердікі. Сөйтсем, соғыс кезінде әйел де аз болмаған ғой.

Кешке қала паркіне бардық. Күндізгі ыстық қайтып, жұрт сейіл құрып жүр. Әдемі қыздар да аз емес.

Жақан мақтанып: «Қала қыздары ауыл қыздары сияқты ұялшақ емес. Ұнатса, құшақтасып кете барады», — дейтін.

Мен оны «тәжірибелі» көріп: «Ал, баста», — деймін. Ал өзі іске келгенде тайқи бастайды: «Сен тиіс, сен ептірексің», — деп ыржиып қояды.

Біз «кімді іздеп жүрсіз?» деген секілді орынсыз әзілмен тиісе бастадық. Қыздар аң көргендей тіксініп, өтіп кете береді. Бір-екеуі дөрекі сөз айтып тастады, бір қыз тіпті «милиция шақырам» деп шаңқылдап, есімізді шығарды. Содан қыз аулауды қойып, үйге қайтайық деп шештік.

Пастер көшесімен тротуарлап келе жаттық. Көшенің әр жерінде бағанаға орнатылған электр шамдары күңгірт жарық шашады. Үйімізге бір кварталдай қалғанда, алдымыздағы қақпадан көшеге қарай сумаң етіп қара мысық жүгіріп өтті.

Сол сәтте қақпа түбінен сыңғыраған нәзік дауыс естілді: «Жігіттер, енді сендердің жолдарың болмайды».

Ала көлеңкеде байқамай қалыппыз. Мойын бұрсақ — қақпаға сүйеніп, бізге күле қарап тұрған әдемі аққұба қыз. Мойнында шам сәулесіне шағылысып, жалт-жұлт еткен ұп-ұсақ шынжыр баулы оймақтай медальон.

Мен бірден жақындай бердім: «Сіз не айттыңыз?» Қыз күлді: «Жолдарыңды мысық кесіп кетті ғой».

Ырым жайын сөз қылып, қалжыңға көштік. Мен болмашыны сылтау етіп, қыз-келіншекке жабыса кететін баяғы мінезімді қайта тапқандай болдым. Қыз да әзілге жүйрік екен: сөзімізге іркіліссіз жауап қайтарады.

Сұрастыра келе білдік: медучилищеде оқиды, келесі жылы бітірмек. Әкесі соғыста. Үйде қазір анасы екеуі ғана.

«Анаңыз не істейді?» — дегенімізде, қыз күліп: «Осындағы бір кеңседе төменнен санағанда ең бірінші бастық», — деді. Яғни, үй сыпырушы.

Әңгіме ұзап, уақыттың қалай өткенін байқамай қалыппыз. Бір кезде, белуардан жерге батқан сол үйдің батыс жақ түбіндегі ашық терезесінен әйел даусы созыла шықты: «Гауһар!»

Қыз үріккен торғайдай селт етті: «Мама, мен мұндамын!» Әйел даусы тағы қайталады: «Қызым, ұйықтайтын кезің болды».

«Қазір барамын», — деді де, бізге бұрылып: «Ал, хош болыңыздар. Мүмкін, тағы кездесерміз», — деп жүгіре жөнелді.

Біз жауап беріп те үлгермедік. Қыздың аты Гауһар екенін де дәл сол сәтте ғана — шешесінің шақыруынан білдік.

Жақанға: «Әлгі қыз әдемі екен», — дедім. Ол болса томсырайыңқырап: «Әдемі түгіл, дәнеңесі жоқ. Кәдімгі қарапайым қыз. Аты да... Гауһар... Жаман иттің атын бөрібасар қояды деген», — деп күліп қойды.

Бірақ бұл әзіл дәл сол сәтте маған жараспады. Мен ішімнен бәрін түсіндім: Гауһармен көбірек қалжыңдасқан да, оның көбірек тіл қатқаны да — мен едім. Жақан соны ауырсынғандай.

Үйге келсек, Майра жеңгей ұйықтап қалған екен. Ашық верандаға төсек салып қойыпты. Біз үнсіз шешініп, жатып қалдық. Жақан бірден арқасын беріп, теріс қарап дөңкиіп жатыр. Жамылғыны да өзіне молырақ тартып алғандай көрінді.