Балалар жарақаты
Балалар жарақаты неге жиі болады?
Балалардағы жарақаттың көп бөлігі жас ерекшелігімен байланысты: ойлау мен қимыл-қозғалыс дағдылары толық қалыптаспайды, өмірлік тәжірибе жетіспейді, қызығушылық шексіз, ал сақтық кейде екінші орынға ығысады. Сондықтан қауіпсіздік ережелерін ерте жастан бастап түсінікті тілмен үйрету және күнделікті өмірде оны тұрақты бақылаумен бекіту өте маңызды.
Негізгі ой: қауіп көбіне “абайсыздықтан” емес, тәжірибенің аздығынан және қауіпті бағалау қабілетінің әлі толық дамымағанынан туындайды.
Үйдегі (тұрмыстық) жарақаттардың негізгі себептері
Тұрмыстық жарақаттар көбіне үй шаруасының дұрыс ұйымдастырылмауынан пайда болады: жанғыш және жарылғыш заттарды, сондай-ақ химикаттарды қолжетімді жерде сақтау, электр тұрмыстық құралдарының ақаулығы, өткір заттардың бақылаусыз қалуы қауіп тудырады.
Химиялық заттар және “тәжірибе” жасау
Кейбір балалар карбит, қышқыл секілді қауіпті заттармен “химиялық сынақтар” өткізуге әуес болады. Ең қауіптісі — олардың аз ғана мөлшерінің өзі ауыр улануға, күйікке, тіпті өлімге әкелуі мүмкін екенін толық түсінбеуі.
Ескерту: химикаттар балалардың қолы жетпейтін, жабылатын орында сақталуы керек.
Электр қауіптері
Үй жағдайында балалар құрал-саймандармен жұмыс істегенде немесе зақымданған, оқшаулауы бұзылған электр сымдарына жанасқанда жарақат алуы мүмкін. Ақаулы құрылғы мен ашық сым — көзге қарапайым көрінгенімен, аса қауіпті.
- Үйдегі розетка, ұзартқыш, сымдардың бүтіндігін тұрақты тексеру.
- Баланың электр құрылғыларын ересексіз қолданбауы.
Ойын, спорт және ауладағы қауіптер
Балалар спортпен айналысқанда немесе ойын алаңдарында ойнағанда, сондай-ақ велосипед, ролик, скейтборд тепкенде жарақат алу қаупі жоғарылайды. Баспалдақ тұтқаларына сырғанау, лифтте ойнау, балконда, шатырда, ашық терезе маңында жүру — ауыр жарақатқа әкелуі мүмкін әрекеттер.
Қауіпті жағдайлар жиі кездесетін орындар
Биіктік
Балкон, шатыр, ашық терезе, баспалдақ маңы.
Құрылымдар
Люктер, қоршаулар, ағаштар, құрылыс нысандары.
Су айдындары
Бейтаныс суаттарда бақылаусыз шомылу.
Алдын алу: үйде және балалар мекемелерінде
Балалар жарақатының алдын алуда тұрмысты дұрыс ұйымдастыру, қауіп көздерін уақтылы жою және балаларды жүйелі түрде қадағалау шешуші рөл атқарады. Бұл жұмыс тек тыйым салумен шектелмей, тұрақты тәрбиелік және түсіндіру әңгімелері арқылы жүргізілгенде тиімді болады.
Мектептен қайтар жол — ерекше тәуекел
Көше жарақаттарының шамамен 70%-ы оқушылардың мектептен үйге қайтар жолында болады. Себебі көптеген бала сабақтың аяқталуын демалыстың басталуы деп қабылдап, сақтықты әлсіретеді.
Балаларға мектептен кейін ойын алаңдарында себепсіз бөгелмей, әртүрлі жерге соқпай, қауіпсіз бағытпен тікелей үйге қайту қажеттігін үнемі ескертіп отыру керек.
Көктемгі маусымдық қауіптер
Көктемде үй қабырғаларының жанында жүру әсіресе қауіпті: нығыздалған қар мен мұздың құлауы, мұз тоңынан су өткізетін құбырдың сынуы сияқты жағдайлар ауыр жарақатқа әкелуі мүмкін.
Қатты жел, ауа райының күрт жылынуы немесе суынуы кезінде тар жерлер мен ғимарат маңы қауіптілігі артады.
Көшедегі жасырын қауіптер: люктер, құдықтар, коммуникациялар
Көшеде ашық немесе жартылай жабылған канализациялық және басқа да құдықтар жиі кездеседі. Ересек адам құлаған жағдайда көбіне көгеру немесе сыну сияқты жарақатпен шектелуі мүмкін, ал бала үшін салдары әлдеқайда ауыр: құдыққа түсіп кету немесе қақпақтың басына соғылуы қатты жарақат әкелуі ықтимал.
Электр желілерімен байланысты аса қауіпті “қызығушылық”
Кейбір балалар үзілген, салбырап тұрған немесе жерде жатқан өткізгішке ерекше құмарлық танытады. Бұл — өмірге тікелей қауіп төндіретін жағдай.
- Жоғары вольтті желі тіректеріне шығу немесе соның маңында ойнау.
- Жоғары вольтті желі астында немесе үстінде от жағу.
- Тіректегі изоляторды сындыру, өткізгішке сым не басқа зат лақтыру.
- Электр өткізгіштері тым жақын орналасқан үй немесе құрылыс төбесіне шығу.
- Электр қалқандары орналасқан ғимаратқа кіру.
Жол қауіпсіздігі: ата-ана мен ұстаздың ортақ міндеті
Жыл сайын жол-көлік оқиғалары кезінде көлік, трамвай және троллейбус дөңгелектерінің астында қалып, бақытсыз жағдайға ұшырайтын балалар аз емес. Мектепке бара жатқанда және үйге қайтқанда әрбір оқушы бірнеше көшені кесіп өтеді, кейде қоғамдық көлікке мінеді.
Сондықтан ата-ана мен ұстаз балаға көшеде, жолда, аулада және қоғамдық көлікте өзін қалай ұстау керегін тұрақты түрде үйретуі қажет. Әрбір оқушы негізгі жол белгілерін біліп, олардың талаптарын дұрыс орындай алуы тиіс.
Оқушыға арналған жеке қауіпсіздік ережелері
Көшеде өзін қауіпсіз ұстау
- Ата-ана баланың қайда жүргенін әрдайым біліп отыруы тиіс.
- Қараңғы түскенше аулада ұзақ ойнамау.
- Көшеде бейтаныс адамдармен сөйлеспеу.
- Мас немесе күдікті адамдардан аулақ болу.
- Бейтаныс адамның көлігіне отырмау.
- Бейтаныс балалармен немесе ересектермен басқа подъезге, подвалға не басқа орындарға баруға келіспеу.
Ауладағы тәртіп
- Аулада от жақпау: өрт шығуы мүмкін.
- Үйде қымбат заттардың көп екенін айтып мақтанбау.
Маңызды: қауіпсіздік — бір реттік ереже емес, күн сайынғы әдет.
Қауіпсіздіктің ең қарапайым қағидалары
- Қауіпке әрдайым дайын болып, оны алдын ала байқай білу.
- Ешқашан үрейленбей, әрдайым сабыр сақтау; кез келген жағдайдан шығудың жолы бар екенін есте ұстау.
- Қауіпке тап болған кезде берілмей, дұрыс әрекет етіп, күресе білу.
- Қауіппен күресте күш пен жігермен қатар, білім де қажет екенін ұмытпау.
- Бақытсыз жағдайға ұшыраған адамға көмектесуге әрдайым дайын болу.