Қояндардың тұқымдары
Қоянның биологиялық ерекшеліктері
Қоян — басқа ауылшаруашылық жануарларымен салыстырғанда өте өсімтал мал. Сақа қоян жылына 6–9 рет (шамамен әр 30 күнде ) көжектеп, жалпы 40–50 көжекке дейін туа алады. Бір көжектеуде көбіне 6–9 , кейде 14-ке дейін көжек болады.
Жыныстық жетілу
Әдетте 4–5 айлығында шағылысады.
Өсу қарқыны
Жақсы азықтандырғанда 60 тәулікте салмағын 1 кг-ға дейін жеткізуге болады.
Өнімділік
Бір ұрғашы үй қоянынан жылына шамамен 60–70 кг ет алуға болады.
Ет, тері және түбіт
- Қоян еті дәмді әрі жеңіл қорытылады; балаларға, қарт адамдарға, сондай-ақ бауыр мен асқазан аурулары бар адамдарға пайдалы деп есептеледі.
- Қояннан тері және түбіт алынады: терісінен жеңіл әрі жылы манто, жакет, ішік, жаға, құлақшын тігеді.
- Түбіттен әртүрлі тоқыма бұйымдар жасалады; бір ұрғашы қояннан төлдерімен қоса жылына шамамен 1–1,5 кг түбіт алуға болады.
Қояндардың тұқымдары
ТМД елдерінде кең қолданылатын тұқымдар
Вена көгілдір үй қояны
(венский голубой)
Шиншилла
Вена ақ қояны
(венский белый)
Шамшань
Бельгиялық үй қояны
(фландр)
Ақ алып (белый великан)
үй ақ қояны
Түстерінің әртүрлілігі
Қояндардың түсі әртүрлі болады: көгілдір, сұр, сұрғылт-қара, қара, күміс түсті, қара-қоңыр, қоңырлау, ақ.
Негізгі өлшемдік көрсеткіштер
- Тірідей салмағы
- 4,5–6,0 кг
- Дене ұзындығы
- 57 см
- Кеуде орамы
- 36 см
- Орташа төл саны
- 7–8 көжек
Ескерту: бастапқы мәтінде «тәулігіне 20–23 кг салмақ қосады» деп берілген. Бұл көрсеткіш шынайы биологиялық нормаларға сәйкес келмеуі мүмкін және дереккөзді нақтылауды қажет етеді.
Басқа да аталған тұқымдар
Сондай-ақ келесі тұқымдар кездеседі: советтік шиншилла, сұр үй қояны, сұрғылт-қара үй қояны, қара үй қояны, күміс түсті үй қояны, қара-қоңыр үй қояны, ақ қоян, совет мардері, түбітті ақ қоян, Кировтың түбітті ақ қояны, орыстың ақ құлақ қояны.
Қоянды шағылыстыру және көжектендіру
Шағылыстыру тәртібі
Қояндарды жылдың кез келген мезгілінде шағылыстыруға болады. Ұрықтанған-ұрықтанбағанын тексеру үшін ұрғашы қоянды 5 күннен кейін еркек қоянға қайта қосады. Егер ұрықтанған болса, ұрғашысы еркек қоянды маңайына жолатпайды.
Сүттілігі және көжектердің алғашқы көрсеткіштері
- Ұрғашы қояннан тәулігіне орта есеппен 120 г сүт шығады.
- Жаңа туған көжектердің салмағы 40–80 г болады.
- Көжектерді енесінен 45–60 күндігінде айырады.
Азықтандыру
Азықтандыру рационы жалпы алғанда басқа малдардың рационына ұқсас болады. Нақты мөлшер мен құрам қоянның жасы, салмағы және өнімділік бағытына (ет, түбіт, тері) байланысты өзгеріп отырады.
Қоян етінің диеталық құндылығы
Неге қоян еті бағаланады?
Қоян еті диеталық еттердің ішінде маңызды орын алады: дәмі тауық етіне жақын, тез қорытылады. Мысалы, адам организмінде қоян етіндегі ақуыздың шамамен 90%-ы қорытылып, сіңірілсе, сиыр етінде бұл көрсеткіш 62% шамасында.
Калориялығы (1 кг)
1384–1820 ккал
Майының сипаты
Ақ, жұмсақ
Қоянды сою және терісін сыпыру
Союға дайындау
Сақа қояндар әдетте көктемде және күзде түлейді. Союдың алдында жүнін тарап, тазалайды. Одан кейін 12–16 сағат бойы азық бермей, су да бермейді. Егер үй қояндарының терісі үлкен, ал ұшасы семіз болсын десеңіз, союдан 1 ай бұрын бордақылау қажет.
Терісін сыпыру және өңдеу
- 1 Теріні бақайдан бастап ағашқа іліп сыпырады.
- 2 Көзінің айналасына және ауыз тесігіне дейін мұқият сыпырады, құлақтың шеміршегін кеседі.
- 3 Теріде қалған ет қалдықтарын, сүт бездерін және майды толық кетіреді.
- 4 Теріні кептіріп, кейін илейді.
Көжектерден түбіт алу мерзімі
Көжектерден түбітті алғаш рет 2–2,5 айлығында, бірінші түлеу басталғанға дейін (түбіт ұзындығы шамамен 6 см болғанша) алады. Екінші рет — 4–4,5 айлығында, үшінші рет — 6–6,5 айлығында.
Дереккөз туралы ескертпе
Бастапқы мәтінде көрсетілген интернет-дереккөздер толық әрі сенімді библиографиялық сипаттамасыз берілген. Нақты пайдалануға арналған материал үшін дереккөздерді тексеріп, ресми әдебиеттермен толықтыру ұсынылады.