Чарлз мұртынан күлді

— Ең бастысы, жоқтан өзгеге ренжіп, абыржып жүрмеңіз, — деді дәрігер Мейнелл әріптестеріне тән сабырлылықпен.

Дәрігердің көңіл жұбату үшін айта салған сөздеріне Гартер ханым бірден сеніп, илана қойған жоқ. Керісінше, мұндай сөз науқастың көңілін аулау үшін айтылатын жаттанды жұбату сияқты көрініп, жүрегі күпті болып, екі ойлы күйде қалды.

— Жүрегіңізде ақау бар екені рас, — деп дәрігер сөзін сабақтады, — бірақ соншалықты абыржитын ештеңе жоқ. Бұған кәміл сеніңіз. Дегенмен, үйіңізге лифт орнаттырып алғаныңыз артық болмайды. Қалай қарайсыз?

Гартер ханым дәрігерге мазасыздана қарады. Ал дәрігер Мейнелл өзіне дән риза тәрізді. Ол қалтасы жұқа кедейлерден гөрі, ауқатты адамдарға көбірек үйір еді: дәулетті кісілер оның аузынан шыққан сөзді екі етпей, не айтса соған көне кететін.

Чарлздың ойы: көңіл аулау — мүмкіндік

«Көңілін аулау керек…» — деп ішінен қайталады Чарлз Риджуэй. Ол көп ойланатын жігіт болатын. Сонымен бірге, ыңғайы келсе, көкейіндегі жоспарын жүзеге асыру мүмкіндігін де қалт жібермейтін.

Сол күні кешке қарай ол нағашы апасына радио қабылдағыш сатып алып беруді өтінді. Ал Гартер ханым онсыз да арзанға түспейтін лифт жайын ойлап басы қатып отырғандықтан, жиенінің бұл тілегін құптай қоймады. Бірақ Чарлз үндемей қалған жоқ, қайта үгітін үдете түсті.

Төзімді болса да, Чарлздың да бірбеткейлігі бар еді. Ол радионы лекция оқығандай сипаттап, тетіктерін, толқындарын, қабылдаудың жай-жапсарын ұзақ әңгімеледі. Ақыры түк түсінбеген Гартер ханым көп сөздің тасқынынан құтылудың амалын тапты:

— Әрине, Чарлз… өзің лайық деп тапсаң…

— Апатай-ау, — деді Чарлз, — радио дегеніңіз дәл өзіңізге керек нәрсе. Күні бойы уайымға берілгенше, соны ермек қылмайсыз ба?

Лифт пен радио: жұбату орнына үрей

Көп ұзамай дәрігер айтқан лифт орнатыла бастады. Бірақ оның Гартер ханымға пайдасынан зияны көп тиді: үйге кіріп-шығып жүрген бейтаныс еркектерден зәресі ұшып, «дүниеме көз тіккен біреулер шығар» деп үрейленді.

Лифтіден кейін радио қабылдағыш та келді. Гартер ханым көп тетікті, абажадай сандыққа күдіктене қарап, көп ойланды. Ал Чарлз оның назарын аудару үшін радионы дамылсыз мақтап, бұрап көрсетіп, түсіндірумен болды.

Сенімнің ауысуы: Мириамнан — Чарлзға

Көп жылдар бойы Гартер ханымның қолында Мириам Гартер деген жиен қызы тұрған. Мұрагерім сол болар деп ойлаған. Бірақ Мириам үмітін ақтамады: бір күні үйден табылмай кетіп, сыртқа елітіп, «дала безер» қызға айналды. Ақыры нағашы апасының көңілінен шықпайтын бір жас жігітке тұрмысқа шығып алды.

Гартер ханым Мириамды анасының қолына қайтарып жіберіп, кейін тек жаңа жыл қарсаңында ғана сыйлық жолдап тұратын болды. Жиен қызынан көңілі суыған соң, ықыласын енді жиен баласы Чарлзға аударды.

Чарлз бірінші күннен-ақ қатты ұнады: айтқанын екі етпейді, жылы сөйлейді, өткен-кеткен әңгімесін құлшына тыңдайды. Мириам шыдамсыз әрі тұйық болса, Чарлз салмақты, елгезек, көңілді еді. Ол күніне жүз рет мақтап, нағашы апасының көңілін көтеріп, ішкі бауырына кіріп кететін.

Бір күні Гартер ханым адвокатына хат жазып, өсиет құжаттарын Чарлздың атына аударуды өтінді. Қағаздар келген соң, қарап шығып, құптап қол қойды.

Радио әуестігі: тыныштық пен мазасыздық

Әуелде онша ұнатпаған Гартер ханым уақыт өте радиоға үйреніп кетті. Тіпті Чарлз жоқта радионы ерекше жақсы тыңдайтын. Өйткені жиені үйде болса, «шет ел ұстаймын» деп тетіктерін шыр айналдырып, құлаққа қиқу үйіретін.

Ал Чарлз сыртта тамақтанып, кеш қайтатын күндері радио түгелдей Гартер ханымның еншісіне тиетін: ол симфониялық концерт тыңдап, атақты адамдар туралы лекцияға құлақ түріп, жан рахатына бататын.

Бірінші «дауыс»: эфирдегі үрей

Радио сатып алынғанына үш ай өткенде Гартер ханым бұрын-соңды болмаған сұмдыққа тап болды. Чарлз ол күні карта ойнауға кеткен.

Бағдарлама бойынша балладалар концерті жүріп жатқан. Әйгілі сопрано шотландықтардың «Анни Лори» балладасын нақышына келтіріп айтып тұрғанда, әннің қақ ортасында радио кенет тына қалды. Мелодия үзіліп, быжылдаған шу пайда болды. Шу да басылып, аз үзілістен кейін әлсіз, ызыңдаған дауыс естілді.

Гартер ханым мелшиіп отырып қалды. «Бұл түс пе?» — деді ішінен. «Патрик… Аумаған Патриктің даусы ғой». Ол шошып кетті: «Сені алып кетуге келемін» дегені… «ажалдың хабары ма?»

Жүрек ауруы есіне түсті. «Лифтке кеткен қайран ақша…» — деп ауыр күрсінді.

Бұл жайында ешкімге тіс жармады. Бірақ ойынан кетпей, екі-үш күн тынышы бұзылды.

Екінші рет: күмәннің жоғалуы

Көп ұзамай сұмдық екінші рет қайталанды. Бұл жолы да Гартер ханым жалғыз еді. Оркестр орындап жатқан концерт аяқ астынан үзіліп, әлденендей алыстан шыққандай Патриктің үні естілді. Даусы тірідегідей емес: бір түрлі ғарыштан не жер астынан жеткендей.

«Патрик сөйлеп тұр саған, Мэри… Сені алып кетуге кешікпей келемін…»

Әлдене шырт етіп, зыңылдап, сосын оркестр үні қайта жалғасты. Гартер ханым сағатқа қарады: бұл уақытта ол ұйықтамаған. Оп-ояу отырды. Демек, бұл елес емес.

Ол Чарлздың радио толқындары туралы айтқандарын еске түсіруге тырысты: екі толқынның арасында «аралық толқындар» болуы мүмкін деген. Мүмкін, солар шығар. «Патрик ғылымның жетістігін пайдаланып тұр ма?» — деген ойға да келді.

Элизабет және «ақырет бұйымдары»

Гартер ханым қоңырауды басып, қызметшісі Элизабетті шақырды. Элизабет — жасы алпыстарға келген, ұзын бойлы, арық, қамыстай қатқан әйел. Сырттай салқын көрінгенімен, Гартер ханымды шын құрметтейтін.

— Элизабет, — деді Гартер ханым. — Есіңде ме? Сол жақтағы ең жоғарғы тартпа. Аузы кілттеулі. Ақ шүберекке түйілген ұзын кілт. Бәрі реттеулі тұр.

— «Реттеулі» дегеніңіз не, ханым?

— Мені жерлеуге қажет ақырет бұйымдары, — деді Гартер ханым ашулана. — Қалайша ұмыттың? Оларды өзің реттегенсің ғой.

Элизабеттің өңі құбылып кетті.

— Ханым-ау, мұндайға мән бермесеңізші… Қазір әжептәуір жақсысыз ғой, — деді ол жыламсырай.

— Ерте ме, кеш пе бәріміз де кетеміз, — деді Гартер ханым. — Жасым жетпіске келді. О несі жылағаның? Жылайтын болсаң, көз жасыңды маған көрсетпей, аулақ барып жыла.

Элизабет өксігін баса алмай шығып кетті. Гартер ханым оның адалдығына іші жылып, «мен өлсем, бұған жүз фунт қалдырдым ба, әлде елу ме?» деп ойланды. «Жүзден кем болмауы керек», — деді де, адвокатына хат жазып, мұра құжаттарын қайта жіберуді өтінді.

Сурет және терезедегі көлеңке

Дәл сол күні ас үстінде Чарлз бір әңгімені бастап, Гартер ханымның зәресін тағы ұшырды.

— Айтпақшы, Мэри апа, жоғарыдағы бос бөлмеде ілулі тұрған ана сурет кімдікі? Камин үстіндегі, тері қалпақ киген, самайына жеткізе сақал қойған жігіт қой…

Гартер ханым жиеніне қатулана қарады.

— Ол — сенің нағашы атаң Патриктің жас кезіндегі суреті.

Кешке оңаша қалғанда Гартер ханым қайта сұрады:

— Чарлз, шыныңды айтшы. Сен суретті жай қызықтап сұрадың ба, әлде… басқа бірдеңе бар ма?

Ақыры Чарлз көргенін айтты: кеше кешке үйге қайтып келе жатып, шеткі бөлменің терезесінен біреудің сыртқа үңіліп тұрғанын байқап қалғандай болыпты. Кейін сол бөлмеге кірсе, камин үстінде дәл сол адам — суреттегі Патрик.

Үшінші хабар: нақты уақыт, нақты уәде

Келесі жолы Гартер ханым радионы елегізіп тыңдады. Чарлз тағы да үйде жоқ болатын. Егер сұмдық үшінші рет қайталанса, онда бұл — о дүниемен тілдесудің айғағы деп шешті.

Жүрегі дүрсілдеп, алқымына тығылғанымен, радио хабары тағы үзіліп, ирландық үн саңқ ете қалғанда, ол бұрынғыдай сасып қалмады.

Гартер ханым бірнеше минут қимылсыз қалды. Сосын жазу үстеліне ауыр қозғалып отырып, әлсіреген қолымен жазып шықты: белгілі бір күні, белгілі бір сағатта өлсе — бұл құбылыстың шын болғанына дәлел болатынын. Хатты конвертке салып, сыртынан адресін көрсетті.

Элизабетті шақырып, хатты қолына берді:

— Егер мен жұма күні түнде дүние салсам, мына хатты дәрігер Мейнеллге бересің.

Сосын Элизабетке бұрынғы 50 фунтын тағы 50 фунтқа көбейтетінін де айтты. Ертеңіне таңертең Чарлзға да ескертті:

— Есіңде болсын, Чарлз. Егер мен олай-бұлай болып кетсем, Элизабетке берілетін ақшаны 50 фунтқа көбейт.

Жұма кеші: бәрі дайын

Чарлз: «Дәрігердің сөзі рас болса, әлі жиырма-отыз жылдан соң жүз жылдығыңызды тойлаймыз», — деп көңілін көтергісі келді. Бірақ Гартер ханым көп ашыла қоймады. Тек жұма кешінде жалғыз қалғысы келетінін кесіп айтты. Чарлз сол күні бридж ойнауға кететін болды.

Жұма күні кешке үйдің іші тым-тырыс еді. Гартер ханым биік арқалы орындығын отқа тақау қойды. Барлық шаруасын реттеп қойды: банкке барып, Элизабетке қосымша 50 фунтты ұстатты; бұйым-тайымын, асыл тастарды, сервиздерді, құмыраларды кімге қалдыратынын жеке-жеке атап, қысқаша өсиетін де жазып тастады.

Қолына ұзыншақ конверт алып, адвокат Хопкинсон жіберген мұра құжатын тағы бір шолып шықты: Элизабет Маршалға 50 фунт, сіңлісі мен немерелес інісіне 500 фунттан, қалғанының бәрі — ең сүйікті жиені Чарлз Риджуэйге.

Сағатқа қарады. Уақыт жақындап қалған. «Қорықпаймын» деп өзіне қанша қайталаса да, жүрек дүрсілі жиілеп, жүйкесі шегіне жеткенін сезді.

Тоғыз жарым: эфир емес, есік

Кешкі тоғыз жарым болды. Гартер ханым радионы қосып, күтті: алдымен ауа райын хабарлайтын диктор сөйлей ме, әлде жер астынан күйеуінің даусы естіле ме?

Бірақ бәрі ол ойлағандай болмады.

Кенет құлағына күнде еститін, бірақ бүгін суық ажалдай сезілген дыбыс жетті: сыртқы есіктің сықырлап ашылғаны. Сол дыбыс тағы қайталанды. Үйдің ішін бір суық жел шарпып өткендей болды.

«Уақыт жетті…» — деп ойлады ол. Үрейі үдей түсті. Оған кенет тағы бір ой келді: «Жиырма бес жыл өтті. Патрикті танымауым да мүмкін…»

Есік жақтан абайлап басқан аяқтың дыбысы естілді. Тоқтап-тоқтап жақындағандай. Аз ғана кідірістен кейін ішкі есік еш дыбыссыз айқара ашылды.