Болыпты ғой мына қыз
Түнгі уайым: ұстаздың көз ілмеген кеші
«Не болды, жаным? Тағы да түсіңнен шошыдың ба? Тағы да түсіңе қыздарың кірді ме? Кішкене демалшы…» деп жұбатады Берден.
Бірақ мұғалімнің даусы дірілдеп шығады: «Ұйықтай алмаймын, Берден. Ұйықтай алмаймын… Осы он үш қызды уайымдап ұйықтай алмаймын. Жүрші, аулаға шығып келейік. Жүрегім бір түрлі болып тұр».
Диалогтың өзегі
Мұнда жеке адамның мазасыздығы ғана емес, мұғалімдік миссияның табиғаты көрінеді: оқушыға қатысты қауіп төнбесе де, ұстаз ойы тынышталмайды.
Тым-тырыс көше және ақшыл елес
Екеуі сыртқа шығады. Берден «Көрдің бе, жаным? Көше деген тым-тырыс қой» дейді. Бірақ мұғалім райынан қайтпайды: «Сонда да көшені бір жағалап қайтайықшы…»
Уайымның логикасы қатал: «Мамаларға сенуге болмайды, Берден. Қыз деген шығып кетемін десе, терезенің көзінен де шығып кетеді».
Қорқыныш қалай пайда болады?
Түнде көзге түскен әрбір ақшыл көлеңке — қиялға жем. «Анау не, Берден? Ағараңдап тұрған анау не?» деген сұрақтың өзінде-ақ жүрек асығады.
Шындықтың күлкілі сәті
«Бұл есек қой. Ақ есек. Жанында қодығы да бар» дегенде ғана мұғалім демін алып: «Құдайым-ай! Көзіме ақ фартук елестеп кеткені» дейді.
Уайымның шаршатқан салмағы
Берден ақыл айтады: «Осылай күн сайын ұйықтамай көше жағалаймыз ба? Саған ұйықтау керек. Ертең сабағың бар». Мұғалім болса, ауыр шындығын айтады: «Денсаулықты ойлайтындай болып жүрмін бе? Көзімді жұмсам болды, он үш қызым біреумен кездесіп тұрғандай көрінеді».
Ақыры, екеуінің арасындағы ең жылы сөз естіледі: «Мені сүйіп қосылдым деп едің ғой?» — «Сүйіп үйлендім, жаным. Сүйіп үйлендім».
Жылдар өткен соң: он үш қыздың оралуы
Уақыт өтеді. Сол он үш қыз 10, 20, 30 жылдыққа келеді. Ұстаздың дауысы бұл жолы сағынышқа толы: «Әй, бар болғырлар! Келдіңдер ме? Он үшің де түгел келдіңдер ме? Баяғыда сендерді уайымдап, өліп қала жаздайтын едім».
«Неге сонша уайымдадыңыз?»
Оқушылар аң-таң: «Бізді несіне уайымдай бердіңіз, апай? Жігітпен жүргізбейтін едіңіз ғой». Ал ұстаздың жауабы өмірлік қағидаға айналған: «Бәленің бәрі сол жігітпен жүруден басталады».
Сосын ол бір нақылды еске алады: «Махаббат деген сөзді естігенде басқа қыз-келіншектердің жүрегі толқыныстан дір ете қалатын болса, мұғалімнің жүрегі қорқыныштан дір ете қалады».
Жиналыстан жиналыс
«Бітіріп кеткен ұлдармен сөйлесіп тұрғандарыңды көрсем болды — жиналыстан жиналыс» дейді ұстаз. «Бәленің бәрі сол бітіріп кеткен ұлдардан келеді» деп те қояды.
Өз класының ұлдары да «қауіп»
«Өзіміздің кластың ұлдарымен де сөйлестірмейтін едіңіз ғой?» деген сөзге ұстаздың уәжі дайын: «Олармен не сөйлесесіңдер? Бір сыныптың ішінде атысып-шабысып, бір-біріңе қағаз лақтырып ойнайтынсыңдар».
Ән, күлкі, және жауапкершілік
«Соңғы қоңыраудағы әндерді айтайықшы!» дейді қыздар. «Айтамыз, әрине!» деп ұстаз да елжірейді. Бірақ бір сұрақ көңілге тиеді: «Сол күні қуанып жүрдіңіз бе? Бізден құтылғаныңызға қуанып па едіңіз?»
Жауап қысқа да нық: «Сендерден құтылғаныма қуанып нем бар? Жауапкершілік деген болады».
Ұстаз ізі: ауыл көшесінде қалған із
«Бізге ешқашан мұғалім болма деуші едіңіз ғой» деген сөздің өзі — ұстаздың қаталдығын емес, шәкіртін өмірден қорғауға тырысқанын аңғартады.
Ең соңғы мойындау
Бірі ұстаз жолын таңдағанын айтады: «Апай, ізіңізді қуып жүрмін». Сонда апайдың дауысы бәсеңдеп, салмақтанып кетеді: «Менің ізімді несін қуаcың, қарағым? Менің ізім осы ауылдың көшесінде қалды ғой. Сендер үшін түн ұйқымды төрт бөлген апаймын мен».
Түйін
Күлкі шақыратын эпизодтар да, қатал тыйымдар да бір ғана нәрсеге келіп тіреледі: ұстаздың жүрегінде әр шәкірт — жеке тағдыр, ал әр түн — үнсіз күзет.