Шет тілін оқытудың әдістемесі 2011 жыл
Жанат Ғалымжанқызы — №19 орта жалпы білім беретін мектептің ағылшын тілі пәні мұғалімі
Үш тілді меңгеру — жарқын болашақтың кепілі
Тіл білу — байлық. Өркениеттік өрлеу күшейіп, жаһанданудың ықпалы артқан кезеңде көп тілді меңгерудің маңызы да айқындала түседі. Сондықтан қазақ, орыс және ағылшын тілдерін еркін меңгерген ұрпақ тәрбиелеу, бәсекеге қабілетті болу мақсатында мемлекет тарапынан жүйелі қолдау көрсетіліп, түрлі бағдарламалар мен іс-шаралар жүзеге асырылып келеді.
Үштұғырлы тіл идеясы 2006 жылғы қазанда Қазақстан халқы Ассамблеясының XII құрылтайында жарияланып, 2007 жылы «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» атты халыққа Жолдауда кезең-кезеңімен іске асыру ұсынылды. Бұл бастаманың өзегі — Қазақстанды үш тілді қатар қолданатын, білімді әрі ашық қоғам ретінде әлемге таныту.
Қазақ тілі
Мемлекеттік тіл, ұлттық бірегейліктің өзегі.
Орыс тілі
Көпұлтты ортадағы қарым-қатынас тілі.
Ағылшын тілі
Ғылым, технология және халықаралық ықпалдастық тілі.
Қарапайым тілмен айтқанда: қазақ тілін дамыту — міндет, орыс тілін қолдану — қажеттілік, ағылшын тілін үйрену — уақыт талабы. Бұл бағытта еліміздің білім беру ұйымдарында ағылшын тілі тереңдетіліп оқытылып, орыс тілі бірнеше жылдан бері ҰБТ-дағы міндетті пәндердің қатарында. Бүгінде шетел тілі бастауыш сыныптан бастап енгізіліп, кейбір балабақшаларда да тілдік орта құруға басымдық беріліп отыр.
Бастауышта шет тілін оқытудың міндеттері
- Шет тілін қарым-қатынас құралы ретінде қабылдауға жағдай жасау; тыңдалым және оқылым арқылы жаңа ақпаратты танып-білу.
- Төменгі сынып оқушыларының лингвистикалық ой-өрісін кеңейту; ауызша және жазбаша сөйлеуге қажетті қарапайым түсініктерді меңгерту.
- Жаңа тілдік ортаға коммуникативтік-психологиялық бейімдеу; болашақта психологиялық кедергіні жеңуге көмектесу.
- Тілдік материалды игеру барысында баланың тұлғалық сапаларын, түсінігін, ойлауын және қиялын дамыту.
- Ойын, оқу қойылымдары арқылы эмоционалдық саланы дамыту.
- Отбасылық, тұрмыстық және оқу жағдаяттарына ұқсас рөлдік ойындар арқылы жаңа әлеуметтік тәжірибе қалыптастыру.
- Рухани-адамгершілік тәрбие беру.
- Танымдық қабілеттерін дамыту; оқулық, жұмыс дәптері, аудиоқосымша сияқты құралдармен жеке және топта жұмыс істеуді үйрету.
Бастауыш деңгейдегі шет тілін оқытудың мақсаты — оқушы тұлғасының тұтас дамуына ықпал ету және сөйлеу әрекетінің негізгі түрлерінде (тыңдалым, айтылым, оқылым, жазылым) қарапайым шетелдік коммуникативтік құзыретті қалыптастыру. Бұл мақсатқа жету оқушылардың эмоционалдық, шығармашылық, әлеуметтік және тілдік қабілеттерін белгілі бір тақырыптық минимум аясында дамытуды талап етеді.
Күтілетін нәтижелер
Оқушы деңгейіндегі өзгерістер
- Шет тілі туралы бастапқы түсінік қалыптасады.
- Ой-өрісі кеңейеді, ойлау және қиял қабілеті дамиды.
- Шет тілін қарым-қатынас құралы ретінде қолданудың алғашқы дағдылары қалыптасады.
Ынтымақтастық және оқу мәдениеті
- Топта жұмыс істеу дағдысы дамиды.
- Ұйымдастырушылық қабілеттері нығаяды.
- Оқу материалдарымен (оқулық, жұмыс дәптері, аудиоқосымша) жүйелі жұмыс істеуге бейімделеді.
Тәжірибедегі тәсілдер мен тиімді жұмыс түрлері
Осы мақсат-міндеттерді іске асыру барысында мен 1-сыныпта аптасына 1 сағат көлемінде ағылшын тілін оқытқанда, мемлекеттік стандарт талаптарына сүйене отырып, В.В. Коваленконың ойын арқылы оқыту тәсілдерін және Л.С. Выготский идеяларымен үндес сын тұрғысынан ойлау стратегияларын қолданамын. Мұндай жұмыс түрлері өткен материалды еске түсіріп, оны жаңа тақырыппен байланыстыра отырып, білімді жүйелі дамытуға мүмкіндік береді.
Тақпақ пен өлеңді затты атау арқылы жаттау
Оқушы өлең жолындағы заттың атауын атап, соған сүйеніп мәтінді еске түсіреді. Бұл әдіс сөздік қорды кеңейтіп, көру арқылы есте сақтауды күшейтеді. Әр әріпке арналған тақпақтарды меңгертуде де тиімді.
Сөздерді дұрыс жаздыруға арналған тапсырмалар
Оқулықтағы жаттығулармен қатар сөзтізбек, сөзжұмбақ сияқты тапсырмаларды орындату оқушылардың қызығушылығын арттырып, өздігінен жұмыс жасау дағдысын қалыптастырады.
Дыбысталуға қарай сөз жұптарын табу
Оқушылар жұппен жұмыс істеуге дағдыланып, бір-бірімен әрекеттесу мәдениетін үйренеді. Бұл тәсіл ынтымақтастықты күшейтіп, бірлесе білім алуға жетелейді.
Сөйлеуді дамытуға бағытталған жұмыс
«Жанұя ағашы» тақырыбы бойынша сөйлету оқушылардың меңгерген білімін тәжірибеде қолдануына, ойын жүйелі жеткізуіне көмектеседі.
Сызбалы және суретті ассоциограммалар арқылы сөйлеу оқушының ойын жинақы әрі ретімен айтуын қолдайды. Әртүрлі сызбаларды пайдаланып сөйлем құрау және дайындықсыз сөйлеу — тіл үйренудегі нәтижелі тәсілдердің бірі.
Жас ерекшелігіне сай рөлдік ойындар (маска кию, кейіпкер рөліне ену, диалог құру) оқушылардың белсенділігін арттырады.
Ойын технологиялары
Оқушылардың түстерді ажырату, зейін қою және сөйлеу дағдысын дамыту үшін келесі ойындарды қолдануға болады:
«In my classroom» ойыны
Оқушылар көрсетілген бағытпен жүріп отырып, кездескен заттардың атауын қазақша және ағылшынша айтады. Бұл ойын аудармашылық қабілетті дамытып, сөздік қорды молайтады және тілді үйренуге деген ынтаны күшейтеді.
Осындай жұмыс түрлерінің тиімділігі — оқушылардың жаңа сөздерді дұрыс айтуынан бастап, меңгерген фонетикалық, лексикалық және грамматикалық материалды күнделікті өмірде түрлі жағдаятта қолдана алуына дейін жүйелі дағды қалыптастыруында. Тапсырмалар арқылы оқу, жазу, тыңдап түсіну, сөйлеу іскерліктері дамып қана қоймай, есте сақтау, елестету, зейін сияқты танымдық қабілеттер де нығаяды.
Эксперимент сынып нәтижелері
- Әр оқушының шығармашылығы артады.
- Жылдам жұмыс істеуге дағдыланады.
- Жеке қабілеті айқынырақ байқалады.
- Бәсекеге ұмтылысы күшейеді.
- Ойлау қабілеті дамиды.
- Әр оқушы өз деңгейімен бағаланады.
Жалпы білім беретін бағдарлама бойынша оқыған оқушылар 5-сыныпта көбіне әріптерді танудан бастаса, эксперимент сынып оқушылары бұл деңгейде еркін оқып, мәтінді әңгімелеп, тыңдалымды түсініп, лексикалық-грамматикалық жаттығуларды өздігінен орындай алатындай деңгейге жетеді. Осылайша олар бастауышта меңгерген білім-білік пен икемділікті әрі қарай дамытуға берік негіз қалайды.
Қорытынды
Қазіргі заман талабына сай ұлттың тілін, ділін сақтай отырып, өзге елдегі құрдастарымен тең дәрежеде бәсекеге түсе алатын, ой-өрісі жоғары, терең білімді тұлға қалыптастыруда үш тілді қатар меңгертудің маңызы зор. Бұл тұрғыда ағылшын тілін бастауыштан бастап оқыту — нәтижелі әрі стратегиялық мәні бар бағыт.
Ғылым мен техника қарыштап дамыған кезеңде білім беру саласын әлемдік стандартқа сай жетілдіру — өзекті мәселе. Шет тілі жаһандану дәуіріндегі әлеммен тілдесудің негізгі құралына айналғандықтан, 12 жылдық білім беру жүйесінде бастауыштан бастап шет тілін оқыту оқушының болашақ білім траекториясын кеңейтеді.
Сапалы білімнің негізі бастауышта қаланатынын ескерсек, осы кезеңнен бастап оқыту арқылы қоғам сұранысына сай білімді, бәсекеге қабілетті, көпмәдениетті және толерантты тұлға тәрбиелеу мұғалімнен кәсіби шеберлік пен тұрақты ізденісті талап етеді.
Пайдаланылған әдебиеттер
- Шет тілін оқытудың әдістемесі. 2011 жыл.
- 2013–2014 оқу жылында Қазақстан Республикасының жалпы білім беретін ұйымдарында ғылым негіздерін оқытудың ерекшеліктері туралы (әдістемелік нұсқаулық хат).
- 12 жылдық жалпы білім берудің мақсаттары мен күтілетін нәтижелері туралы материалдар.