Қалыптасудың барлық сатыларын бастан кешірген ана тіліміз - мейлінше жетілген ұлттық тіл

Қазақ тілі — ұлттық болмыстың өзегі

Қазақ тілі — осы мемлекеттің түпкілікті тұрғындары қазақтардың ғана емес, сондай-ақ Қытай, Моңғолия, Иран, Ауғанстан, Түркия елдерінде және ТМД кеңістігіндегі Ресей, Өзбекстан, Қырғызстан, Түрікменстан сияқты республикаларда тұратын қазақтардың да ана тілі. Қазақ тілі батыс түркі тілдерінің қыпшақ тармағына жатады.

Қазақ тілі — өзіндік әдеби, ғылыми және саяси жазу нормасы қалыптасқан бай тіл. Оның тарихы әртүрлі кезеңдерді бастан өткерген қазақ халқының тарихымен тығыз сабақтас.

Тарихи қалыптасу жолы

Қазақ тілінің қалыптасуға бет алуы ХІ–ХІІ ғасырлардағы Түрік қағанаты дәуірінен бастау алып, ХҮ ғасырдағы Қазақ хандығы тұсында толыққанды қалыптасты. Басқа түркі тілдерімен салыстырғанда, сөздік қоры тұрғысынан қазақ тілі ежелгі, таза қалпын тұтас сақтап келе жатқан тілдердің бірі саналады.

Қазақ тілінің қоғамдық қызметі

Ана тілімізде әдеби шығармалармен қатар ғылыми-көпшілік, техникалық, құқықтық, педагогикалық, саяси және өнертанушылық еңбектер жарық көреді. Қазақ тілі еліміздегі азаматтардың өзара қарым-қатынас тілі болумен шектелмей, мұрағаттық және ақпараттық әлеуеті мол тіл ретінде де бағаланады.

Тарихтағы сын-қатерлер

Қазақ тілі тарихында орын алған қиындықтар мен дағдарыстардың объективті себептері бар. Олардың ең негізгілері төмендегідей:

1. 1

   Қазақ халқы шамамен үш ғасырға жуық отаршылдық қыспақты бастан өткеріп, ұлт ретінде жойылып кетудің бірнеше кезеңін көрді.

2. 2

   Жоңғар шапқыншылығының халыққа әкелген зардабы орасан болды.

3. 3

   Кеңес дәуірінде «ұлттардың жақындасуы» деген желеумен шағын ұлт тілдеріне ұзақ уақыт қысым жасалғаны белгілі.

Құқықтық мәртебе және қоғамдық серпін

Н.Ә. Назарбаев «Қазақстанның болашағы — қазақ тілінде» деген тұжырымды үнемі атап өткен. Қазақ тілі мәселесі мемлекеттік деңгейге көтерілген соң, бұқара жұртшылық та ана тілі үшін белсенділік таныта бастады. Дегенмен, әлі де шешімін күткен түйінді мәселелер бар.

Тәуелсіздіктің басты белгісі

Халық тәуелсіздігінің ең басты белгісі — оның ана тілі мен ұлттық мәдениеті. Ана тілі мен ұлттық мәдениеті жоқ ел толыққанды мемлекет болып өмір сүре алмайды. Әлемдегі халықтар тәуелсіздікке ең алдымен ұлттық қадір-қасиетін, мәдениетін және ана тілін сақтап қалу үшін ұмтылады. Сондықтан әрбір мемлекет өз салт-дәстүрін де, ана тілін де айрықша қорғайды.

Сөз құдіреті: өлең мен нақыл

Ана тілінің күші мен құдіретін халқымыз ертеден-ақ танып, сөз өнерін бар өнердің басы деп бағалаған. Мұны мақал-мәтелдерден анық көреміз:

Біз Абайдың даналығына, Махамбеттің қайратына, Бұқар жыраудың ақылгөйлігі мен елге жанашырлығына, Абылайдың кемелдігіне, Бөгенбай мен Қабанбайдың ерлігіне сүйсініп, рухани әлемімізге азық етеміз — мұның бәрі де тіл арқылы ұрпақтан ұрпаққа жалғасқан мұра.

Әдістемелік бастама

С. Бегалин атындағы Мемлекеттік республикалық балалар кітапханасы «Қазақ тілім, өркенде, бола бер күшті, көркем де!» атты әдістемелік құралды ұсынады. Бұл құрал мұғалімдер мен оқушыларға ғана емес, ұрпақ тәрбиелеп, оның келешегін ойлайтын исі қазаққа арналған.