Бар болғаны арам шөп
Көктемнің салқыны мен гүлдің сыры
Мамыр айы еді. Ауа райы әлі де біршама салқын болғанымен, табиғат бұталарымен де, ағаштарымен де, даласымен де, көгалдарымен де көктемнің келгенін айқын сездіріп тұрды. Көгалдар гүлге толы. Қолдан жасалған қоршаудың ішінде де гүлдер жайнап кеткен. Оның жанында көктемнің нағыз белгісіндей гүлге оранған кішкентай алма ағашы көз тартады.
Әсіресе жаңа өркен жайған жас, қызғылт бүршігі енді қауыз жара бастаған бір бұтағы айрықша әдемі болатын. Ол өз көркін өзі де сезетіндей. Сұлулықты тану қасиеті оның түп-тамырына сіңгендей еді.
Көз тартқан бұтақ және графиняның таңданысы
Сол себепті де жолға шығып бара жатқан күйме алма ағашының дәл қасына тоқтағанда, жас графиня: «Мұндай көркем бұтақты табу қиын, бұл — толған айдай толысқан көктем сұлудың нақ бейнесі» деп мадақтағанына ол таңғалған жоқ. Графиня бұтақты нәзік саусақтарымен абайлап ұстап, жібек қолшатырымен күннен қорғап, үйіне алып кетті.
Қорған ішіндегі тыныс
Қорғанға келген соң, ол бұтақты еңселі, дүние-мүлікке толы бөлмелердің ішімен алып өтті. Ашық терезеден соққан самал ақ перделерді желпіп тұр. Жарқыраған мөлдір шыны ыдыстарға алуан түсті гүл шоқтары қойылған.
Графиня жаңа жауған қардай аппақ көрінетін сондай ыдыстардың біріне алма ағашының бұтағын орналастырып, төңірегіне жаңа ғана жұлып әкелінген үйеңкі бұтақтарын сәндеп қойды. Әдемілігі сонша — көз тоймайды.
Тәкаппар ой: «Айырмашылық болуы керек»
Бұтақ ішінен мұрнын шүйіргендей болды. «Онда тұрған не бар? Бұл — үйреншікті нәрсе емес пе?» деп ойлады ол. Бұл бөлмеден мінез-құлқы әрқилы адамдар өтеді: бірі үндемейді, бірі көп сөйлейді. Бұтақтың түйгені — өсімдіктер арасында ғана емес, адамдар арасында да айырмашылық бар.
- Біреулер әсемдік үшін қызмет етеді.
- Екіншілері тек өз пайдасы үшін өмір сүреді.
- Үшіншілерінің бар-жоғы аса өзгеріс әкелмейді.
Терезе алдындағы әлем: дала мен бақ
Бұтақты ашық терезеге қарама-қарсы қойған. Бұл жерден бақ та, дала да түгел көрінеді. Ол гүлдер мен өсімдіктерге қанып қарап, олардың айырмашылығы туралы ойға батуға мүмкіндік алды: сәндісі де бар, қарапайымы да бар, тіпті тым жұпынысы да жетерлік.
«Бейшара өсімдіктер… Біздің арамыздағы айырмашылық қандай үлкен! Егер олардың да мен секілді сезіну қабілеті болса, өздерін қандай бақытсыз санар еді!» деп күйінді бұтақ. Бірақ артынша: «Айырмашылық болуы тиіс, әйтпесе бәрі тең болар еді» деген ойға қайта бекіді.
Бақбаққа деген менсінбеу
Бұтақ әсіресе қырдағы гүлдерге біртүрлі аянышпен қарады. Дала ой-шұқырына дейін қаптаған, көзге көп түсе бермейтін гүлдерді ешкім гүл шоғына термейді. Оларды тіпті жолға төселген тастардың арасынан да кездестіруге болады — қанша жұлып тастасаң да, қайтсе де қылтия шығып тұратын бір «арам шөп» секілді.
«Оларға “бақбақ” деген көріксіздеу ат та тауып қойылған. Бейшара, қор болған өсімдік!» деді бұтақ. «Бірақ адамдар арасындағы сияқты, өсімдіктер арасында да айырмашылық болуы керек қой».
Күн сәулесінің жауабы
«Айырмашылық!» — деп күн сәулесі бұтақтың сөзін қайталады да, гүл жарған бұтақты сүйіп өтті. Сол сәтте ол қырда өскен сары бақбақты да аялап сипады. Күн сәулесінің өзге «туыстары» да ең тамаша гүлдермен қатар қарапайым гүлдерді сүйуді ұмытпайтын.
Алма бұтағы болса Құдайдың жер бетіндегі тірі жанның бәріне деген шексіз мейірімі туралы ойланбады. Әр жаратылыстың бойында жасырын жатуы мүмкін, көзге бірден түсе бермейтін талай сұлулық пен ізгілік бар екенін ол тіпті елестетпеді.
«Сен соқырсың»: күн сәулесі мен бұтақтың тартысы
«Сен көз алдыңдағыны көрмейтін соқырсың», — деді күн сәулесі. «Қандай өсімдікті аяп жүрсің өзі?»
«Сайтан алғыр бақбақты!» — деді бұтақ. «Олардан ешқашан гүл шоғы жасалмайды. Кісі көрсе, аяғымен таптап кетеді, өйткені олар өте көп. Тұқымдары қарлығаштың қауырсынындай ұшып, өтіп бара жатқан адамның киіміне жабысады. Арам шөп! Бірақ, әйтеуір, біреуге арам шөп те болу керек қой. Солардың қатарында болмағаныма тағдырыма ризамын».
Даладағы балалар және бақбақтың «маңызы»
Бір күні қырға бір топ бала серуенге шықты. Ең кішкентайын көтеріп әкеліп, сары гүл өскен шөптің үстіне отырғызды. Бөбек шаттанып күлді, тентектеніп шөпті таптады, аунады, сары гүлдерді үзді; бала көңілінің кіршіксіздігімен тіпті оларды сүйіп те алды.
Ересек балалар гүлдерді теріп, іші қуыс сабақтарды иіп, бір-біріне кигізіп, дөңгелек жасап, шынжырлап тізді. Сол «алқаларды» мойындарына, иықтарына, белдеріне, кеуделері мен бастарына тақты. Көрген жан таңырқайтын бір керемет көрініс еді.
Ал әбден ересектеулері гүлі қурап, ұлпа тәжге айналған өсімдіктерді жайлап жұлып, еріндеріне тақап тұрып, түбітін деммен бір-ақ ұшырып жіберуге тырысты. Кімнің қолынан келсе, сол Жаңа жылға дейін жаңа көйлек киеді деген ырымды әжей айтатын.
Күн сәулесінің сұрағы
«Көрдің бе?» — деді күн сәулесі. «Оның әсемдігін көрдің бе, оның мәнін ұқтың ба?»
«Иә, бірақ бұл балаларға ғана қатысты», — деп жауап берді бұтақ.
Кәрі әйелдің қолындағы тамыр
Сол маңға шыққан кәрі әйел сынған бәкімен сары гүлдердің тамырын қазып ала бастады: бір бөлігін кофе орнына пайдаланбақ, қалғанын дәріханаға өткізбек.
Бұтақ тағы да өз дегеніне келді: «Әдемілік бәрінен биік! Әдемілік әлеміне ену тек таңдаулыларға ғана бұйырады. Адамдар сияқты, өсімдіктер арасында да айырмашылық бар екені рас».
Құдайдың мейірімі туралы сөз
Күн сәулесі жер бетінде жаратылғанның бәріне Құдайдың рақымы шексіз екенін айтты: жан бітіп, жарық дүниеге келгендердің әрқайсысының өткінші өмірде де, мәңгілік өмірде де өзіне тиесілі үлесі бар.
«Жоқ, бұлай ойлайтын тек сіз ғана», — деді бұтақ.
Графиняның нәзік олжасы
Сол сәтте бөлмеге сырттан адамдар кірді, олардың арасында жас графиня да бар. Ол алма бұтағын күн сәулесін өткізіп тұрған мөлдір ыдысқа қайта әкеліп қойды. Бірақ графиняның қолында тағы бір гүл бар еді.
Гүл алақандай жасыл жапырақтарға оралыпты. Жапырақ арасындағы гүл қораптағыдай қорғалған: тіпті болмашы желден де аман. Графиня оны сондай сақтықпен әкелді — алма ағашының нәзік бұтағын да бұлай аялай ұстамағандай.
Жапырақтарды ақырын кері қайырғанда, ішінен «сұрықсыз» делінетін сары гүлдің ұлпа тәжі көрінді. Тәждің бір тал түбіті желге ұшып кетпесін деп, графиня оны ерекше ықыласпен жұлып алып, қаз-қалпында жеткізген еді.
«Бейшара гүл де әсемдіктен кенде емес»
Графиня осы бір болмашы желдің өзінен көркі бұзылатындай нәзік гүлдің жаратылысына, әсемдігіне таңданды.
«Құдай тағаланың жасаған кереметіне қараңыздаршы! Мен мұны алма ағашының бұтағымен бірге салып қоямын. Жұрттың бәрі тамашаласын: Жаратқанның рақымы түскен осы “бейшара” гүл де әдеміліктен кенде емес. Екеуі екі түрлі болғанымен, екеуі де — әсемдік әлемінің перзенттері».
Соңғы нүкте
Күн сәулесі алдымен қарапайым гүлді, сосын гүл жарған бұтақты сүйді. Сол сәтте алма бұтағының ұштары сәл қызғылттанып кеткендей көрінді.